TANTAK
eISSN 0214-9753 – eISSN 2444-3581
107
Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Alexande Ba andia an A eaga. Mond agon Unibe si a ea. Be ikun za
e a Hezkun a Inklusiboa. Humani a e e a Hezkun za Zien zien Fakul a ea. Do le a auzoa, z/g (20540 Esko ia za. Gipuzkoa). –
[email p o ec ed] – h ps://o cid.o g/0000-0002-2991-7010
Nola aipa u / How o ci e: Sal e ain Albe di, Igo ; Ba andia an A eaga, Alexande (2021). «Be ikun za p ozesue an
i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina: Bizkaiko ikas e xe ba en ike ke a kasua». Tan ak, 33(1), 107-136.
(h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203).
Jaso ze-da a: 2020/10/30; Ona ze-da a: 2021/01/19.
ISSN 0214-9753 - eISSN 2444-3581 / © 2021 UPV/EHU
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina:
bizkaiko ikas e xe ba en ike ke a kasua
The impo ance and in luence o he eache ’s ole in inno a ion p ocesses:
Resea ch o a school in Bizkaia-Vizcaya
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga*
Humani a e e a Hezkun za Zien zien Fakul a ea
Mond agon Unibe si a ea, Esko ia za, Gipuzkoa
Labu pena: Ike lan hone an az e u di a i akasleen olean egon di en aldake en ingu uko ga-
koak, ikas e xe ba ean egin den be ikun za p ozesuan zeha . Be ikun za oina i u da es uingu uan,
espazioan, ma e ialean e a lan egi eko moduan e agina izan duen aldake a ba ean, e a aldake a honek
i akasleengan nolako e agina duen az e u da. I akasleen lan egi eko modua, ebaluazioa, alde lana,
koo dinazioa, o makun za e a sen imenduak aldake a ge a u au e ik e a ondo en az e u di a, bi mo-
men uak alde a uz. Emai zek adie azi du en moduan, i akaslea p ozesua en pa e sen i zen ez baldin
bada e a emandako u a se an pa e ha zen ez baldin badu, p ozesuan e esis en ziak so zen di a e a,
ondo ioz, ez da i akaslea en ola alda zen. Ho ek e agi ea daka be ikun za gauza u baino lehen lan
egi en zen modua en gainean.
GAKO-HITZAK: be ikun za p ozesuak, i akaslea en ola, alde lana, ebaluazioa, o mazio p oze-
suak, hau hezkun za.
Abs Ac : This s udy examines he key aspec s ela ed o he changes expe imen ed in he ole o
eache s du ing he inno a ion p ocess ca ied ou in a school. This inno a ion has been based on a
change in space, and i s impac on eache s has been s udied. Be o e and a e he space change di -
e en aspec s we e analysed and compa ed: he way eache s wo k, assessmen , eamwo k, coo dina-
ion, aining, and eelings. The esul s indica ed ha i he eache does no eel pa o he p ocess
and does no pa icipa e in he s eps ha ha e been aken, esis ance a ises in he p ocess, and he ole
o he eache does no change. This means he e is a need o in luence on he way we wo k be o e he
inno a ion akes place.
KEywORdS: me hodological inno a ion, eache ’s ole, eamwo k, eam coo dina ion, e alua ion,
aining p ocesses, ea ly childhood educa ion.
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
108 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
1. Sa e a
Azken u eo an, ikas e xe askok be ikun za p ozesuak ma xan ja i a
di uz e e a p ozesu haue an i akasleek ol ga an zi sua joka zen du e, be-
ak bai i a be ikun zak au e a e aman beha di uz enak. P ozesu ho iek
maiz go abehe a suak iza en di a, kasu ba zue an ez bai a e aza iza en i a-
kasleen ol aldake a. In e esga i za jo dugu ol aldake a ho en ingu uan
ike zea, lagunga ia izan dai ekeelako be ikun za p ozesuan sa u nahian
edo sa u a dauden ikas e xeen zako. Bes alde, i akasleen hasie ako o ma-
kun za i eka pen in e esga ia egingo liokeela us e dugu.
Lan hone an, ikas e xe ba ean egindako be ikun za p ozesuan zeha ,
i akasleen olean egondako aldake en gakoak az e u di a.
2. au eka iak
2.1. gau egungo hezkun za en e onkak
Gau egun, globalizazioa en e aginez, giza ean e engabeko aldake ak
e a e aldake ak bizi di a (Te an, 2018). Be e momen uan, giza e indus ia-
le a ik in o mazioa en giza e a egin genuen jauzi. Sal o honek, ja due a
ekonomikoa en es uingu uan e a giza ea en un zionamenduan e agina
izan zuen: «La sociedad eu opea es á en ansición hacia una nue a o ma
de sociedad en la que es necesa io esponde a la necesidad de un amplio
conocimien o de base y desa olla habilidades pa a la ocupación y la ida
económica» (Elboj, 2000, 59. o .). O ain, in o mazioa en giza e ba en bizi
ga a e a ezagu za en giza e ba e a goaz. I aul za eknologiko e a digi ala i
eske , da uak ekoi zi e a uka di zakegu, duela u e gu xi ba zuk imajina-
uko ez geni uzkeen bi a ekoen bidez (Ga cía e al., 2019).
Halako giza e ba i e an zu eko, ez da nahikoa ezagu za en jabe iza-
ea, ezagu za denon eskue an bai ago. Ezagu za ho i e eali a e be i honi
modu e aginko ean au e egi eko e abil zen jaki ea izango da un sezkoa,
helbu ua no be e kabuz pen sa zeko gai den pe sona e aiki zea bada be-
de en. Giza ea en beha ak alda zeak, hezkun za enak e e alda zea da-
ka (De Ma ín, 2005). Giza ea i e an zun beha dio hezkun zak; egungo
e eali a eko egoe ei au e egingo dien hi i a ak hezi beha di u e a o ain
a eko hezkun za-sis emak ez dio e eali a e ho i e an zu en. O ain a eko
hezkun za-sis ema honek, x x . mendeko ikasleei zuzendua bai zegoen, edu-
kiak ansmi i zea izan du helbu u, ezagu za hela az ea. I akasle e a ikas-
leen a eko ha eman be ikal inkoak izan di a nagusi, hau da adi u-ezja-
kin ha emanak e aiki izan di a.
XXI. mendean, aldiz, hezkun zak ans o mazio sozial e a pe sonalean
lagundu beha du, hezkun za bizi za osoko aldake a-p ozesu gisa ule uz (El-
boj, 2000). Ikasleek ezagu za guz ia esku a izango du e e a e engabe alda-
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 109
zen joango den in o mazioa izango da. Ho i ho ela izaki, egun ze nolako
baliaga i asuna du ezagu za ho i ansmi i ze hu sak? Zen zu ik edukiko al
du ezagu za inko ba ema eak, e engabe alda uz doan giza ean? Es a u zen-
alis a ba ean, hezkun za nolakoa izango den pen sa u e a diseina zen du es-
a uak, be ak kudea u, adminis a u e a kon ola zen du, komuni a een gai a-
suna albo ba e a u ziz (Mella, 2003), baina, gau egun ho i beha da?
In o mazioa en giza ea en age oki be i hone an plan ea zen di en
e onkei au e egin ahal iza eko, hezkun za-sis emak aldake a sakonak egin
beha di u be e an olake an, un zionamenduan, me odologie an, edukie an
e a bai a be e helbu ue an e e (Coll, 2010). Aldake a ho ien un sean, hez-
kun za ekiko ikuspegia i bu uzko hausna ke a beha -beha ezkoa izango da.
2.1.1. Be ikun za me odologikoak
Egin beha eko aldake a sakona en bai an hezkun za en ikuspegi alda-
ke ak i akasleak be ikun za en bidea ha ze a e aman beha di u. Asko-
an e e o mak be ikun za ekin lo u di a baina ga an zi sua da ba a e a
bes ea desbe din zea. Ba aza-k (2005) kon zep u bakoi za en de inizioak
egin zi uen, bien a eko desbe din asuna zein den ule zeko. Alde ba e ik
e e o mek, hezkun za sis emako es uk u an aldake ak e a an olakun za
zein helbu ue an egoki zapenak egi ea be ekin eka i ohi di uz e. Bes e ik
be ikun zak, aldake a zeha zei e e e en zia egi en die, ikuspegi pedago-
giko-didak iko ik jus i ika u a e a balo a u a egon ohi di a e a hi u alde di
ain zako za ha zen di u: ezezaguna den ze bai en azale a zea, ze bai ho i
nobedade za eduki zea e a enomeno be i ho en e akunde zea. Azken i-
nean, Rima i-k (2003) esan bezala, e e o mek ez du e eskolako sis ema en
kul u a bene an alda zen. Esan dai eke e e o mak aldake a en disku soa
di ela, e a be ikun zak, aldiz, aldake ak mugimenduan. Ho enga ik guz-
iaga ik, ga an zi sua da de ini zea, be ikun za o o aldake a ba bada e e,
aldake a o o ez da be i zailea (Pé ez, 2016). Ri as-ek (2017) ho ela de i-
ni zen du be ikun za:
Una ue za i al, p esen e en escuelas, educado es, p oyec os y polí-
icas, que es capaz de econoce las limi aciones de la ma iz educa i a
adicional y al e a la pa a el bene icio de los de echos de ap endizaje
del siglo x x i de nues os alumnos. (Ri as, 2017, 20. o .)
Be ikun za ba ek ezauga i desbe dinak izan beha di u ikaske a e a
ga apen ba ge a dadin. Sánchez-ek e a López-ek (2010) egindako ike la-
nean lo u ako ondo ioe an ondo engoa aipa zen da. Lehenik e a behin, es-
kola en ikuspegia e a helbu uak a giak izan beha di a e a be ikun za hau
au e a e amango du en agen e guz iak ados egon beha di a e a e abakian
pa e ha u beha du e. Ondo en, eskola en kul u a guz iz alda u beha da,
ikuspegi indibidualis a ik elka lane a sal o eginez. Hezkun za ezin dai eke
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
110 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
lo u ik egon in o mazioa bu uz ikas ea ekin e a o oimen lanak egi ea ekin,
ikaskun za e a i akaskun za moduak alda u beha di a.
Sánchez-ek e a López-ek (2010) azaldu akoa ekin ja ai uz, kon uan
ha u beha eko bes e ezauga i ba e abili beha eko es a egiak izango
di a. Ga apen ins i uzionala ekin ba e a, ga apen indibiduala i ga an zia
eman beha zaio, azken inean ikasleak izan beha di a hezkun za p oze-
sua en p o agonis ak e a be en lana izango da be en iden i a e p opio e ai-
ki zea e a ho e a ako i akasleek es a egia e a esna desbe dinak eskaini
beha dizkie e. Eskaini ako esna e a es a egiez balia uz, ikasleek be-
en kabuz ikaske a p ozesua an ola zeko e a bu u zeko gai asuna ga a u
beha ko luke e (Fullan e a Langwo hy, 2014). Eskola en egi u a i e e ga-
an zia emango zaio, e abaki guneak bana uz e a e abakiak ados asuna-
en bi a ez ha uz. Azkenik, behake a e a ebaluazioa e abili beha ko di a,
p ozesua en nondik no akoak ikus eko e a ondo edo xa o dabilen ondo-
ioz a zeko, ho ela moldake ak e a au o egulazioa egin ahal izango di a
(Sánchez e a López, 2010).
2.1.2. I akasleen a eko alde lana e a Koo dinazioa
Be ikun za p ozesua au e a e ama eko unean ezinbes ekoa da alde
lana e a koo dinazioa ego ea. Ho i guz ia posible iza eko eskola-kul u a
ba ego ea beha ezkoa da, Sánchez-ek e a López-ek (2010) zio en, eskola-
kul u ak hezkun za komuni a ea osa zen du enei ja ai u beha eko pausoak
ma ka zen dizkiela. Komuni a ean heda u a dagoen momen uan, jokae a
e a ge ae a zeha z ba zuk au eikus ea lo zen da e a bes e ba zuk ge agai-
zak bihu zea. Zen zu ho e an e a ez bes e ba ean, egi u a ba da: jendea i
no abide konk e u ba zue a a e a ez bes e ba zue a a e ama en di uen me-
kanismo moduan ja du en duena. Be az, kul u ak o dena sozial zeha z ba
de ini zen du, e a ba zuen i aunko asuna edo denbo a luze ako kon igu a-
zio sozialak be ma uz.
Be ikun za p ozesua en ba uan, hobekun zan oina i uko den eskola-
kul u a ba en ezauga iak zein zuk di en aipa zean, Louis e al.ek (1996)
honako be ezi asun hauek azpima a u zi uz en: lan aldeak e a zeko p es-
u asun e a e az asunak e a zuzenda i zak hauei emandako au onomia mai-
la en ga an zia. Aldake a a bide a u a dauden kul u en bes e ezauga ie-
ako ba kon ian za da. Kon ian za ezauga i sis emiko ba bezala age zen
da, in e akzio zeha z ba en bi a ez so zen dena e a ez da soilik pe sonen
jokae an edo pa oian geldi zen, baizik e a e u ine an e a aldeen eginiko
ekin ze an age zen da (Tschennan-Mo an, 2004; Tschennan-Mo an e a
Hoy, 2000). Kon ian za eza zen e a zabal zen den kul u e an, i akasleen
a eko alde lana ema en da, ondo ioz be en a ean bakoi za en p ak iken,
jakin zen e a baliabideen elka ukake a ge a zen da (Muijs e al., 2004).
Balye -ek e al.ek (2017) ondo ioz a u du e eskolako zuzenda iek gai-
asuna du ela i akasleak ahaldun zeko e a kon ian za be ma zeko. Honela
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 111
izanik, hauek di a landu di zake enak: e abakiak modu pa eka uan ha zea
sus a zea, haien es a usa hobe zea, eskolak lan egi eko e aka ga iagoak
egi ea, kon ian zan oina i u ako ha emanak e aiki zea e a komunikazio
e a ha eman egokien gi oa so zea. Amenaba o-k e a Na a o-k (2020)
i akasleen a eko ha emanak duen e agina az e u du e:
I akasleen a eko ha emanak onak, sanoak e a posi iboak iza ea onu-
ak daka zan p ozesu ba bezala ikusi beha dugu. Gaine a, p ozesu ba
da, eskolako gi oan e a i akasleen ongiza ean e agin zuzena duelako. Bi
elemen u ho iek in e esga iak di a eskola aldake a en ikuspegi ik, p ak-
ika me odologiko be i zaileak e a e aldake a pedagogikoak sus a zeko
unean, auke a egokiagoen au ean koka zen gai uz elako (Amenaba o
e a Na a o, 2020, 137. o .)
I akasleen a eko alde lanak e a lankide zak, be ikun za p ozesua bide
one ik au e a joa ea ahalbide uko du e. Sánchezek e a Lópezek (2010) Al-
ag acia ikas e xeko be ikun za p ozesuan egin zu en ike ke a ik ondo ioz-
a u zu en aldean aniz asun handia egon a en, gai o oko ak banakoa en
au e ik ja zeko gai asun handia zu ela i akasleek.
2.1.3. Ebaluazioa
Mo eno-k (2010) dio ebaluazioak e a kali a eak be idanik lo u a es-
ua izan du ela, oso zaila izango bai zen p ozesu ba kali a ezkoa dela esa-
ea, p ozesu be a ebalua u gabe. Be ikun za p ozesu ba ema en denean,
ezinbes ekoa da be au ebalua zea, Mu illo-k e a K icheskyek (2012) dio-
en modu a, be ikun za p ozesu osoan zeha ja aipen sis ema ba eza i a
egon beha da. Be en i i ziz ebaluazio o ma iboa li za eke aplikaga i,
baina be ikun za en inplemen azioa egi en den momen uan e e ebaluazio
sakon ba egin beha da, hobekun za ako ja i ako helbu uak be e di en edo
ez jaki eko. Esan bezala, p ozesuan zeha e engabe hausna zen egon beha
da e a ho ela, eza ze pausoa ema en denean jakingo da eza i ako helbu-
uak lo u di en edo ez di en lo u e a hobekun za ik egon den edo ez.
2.1.4. Fo makun za
Esan bezala, e engabe alda uz doan giza ean bizi ga a e a ondo ioz,
e engabeko be i zea ezinbes ekoa da. I akasleek egoe a a molda zeko, al-
da u e a e engabe o ma zen egon beha du e. Ma ínez-en (2019) hi ze an,
aldake en au ean hau da i akasleak egin beha duena:
I akasleek e engabeko aldake en au ean, ikas e-i akas e p oze-
suan du en ola be ikus a ga an zi sua da, ikasleen ezauga iei e an-
zun eman beha badie e e a jakin za en giza ea en eskakizune a a ego-
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
112 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
ki zeko p es a u beha badi a, be en p axia alda zeko beha a ingu uan
hausna u beha ko luke e. Bizi di en es uingu ua en bu uz gogoe a egin
e a be ain lana modu ase ibo ba ean nola egin pen sa u beha ko luke e.
(Ma ínez, 2019, 48. o i.)
Rod íguez e al.ek (2017) esan zu en beha ezkoa dela i akasle ol be-
i ba so zea, egungo hezkun za sis ema i au e egingo diona, x x i . men-
dea i au e egingo diona e a hezkun za be i ba e aikiko duena. I akasleak
bizi za osoan zeha izandako bizipene a ik e aiki du be e jakin za: amilia,
i akasle bezala jaso ako o mazio espezi ikoan e a p ak ika en bi a ez e e
bai. Baina i akasle ol ho ek eska zen di uen konpe en ziak iza eko, giza -
ean e engabe so zen dabilen in o mazio be ia jaso zeko e a eknologia
be ien au e apenei au e egi eko, ezinbes ekoa da i akasleek e engabeko
o makun za jaso zea. Be az, e engabeko o makun za iza eko:
Es necesa io ecupe a , no sólo pa a los alumnos o las alumnas sino
pa a los o las docen es, la cen alidad del ap endizaje, supe ando y ayu-
dando a los o las docen es a supe a las pe cepciones adicionales es-
pec o de la enseñanza y el ap endizaje como unciones ijas, enca nadas
en suje os y unciones di e enciadas. La p opia o mación docen e debe
pasa a e se desde el pun o de is a del ap endizaje y de quienes ap en-
den, an es que desde la enseñanza y desde la o e a (como lo e ela la
p opia e minología: o mación, capaci ación, en enamien o, eciclaje,
e c. (To es, 1999, 99. o .)
I akasleen o makun zak hezkun za en oina ian egon beha du, o -
makun za esku a zeko lagun asuna emanez. Boli a -ek (2004) esan bezala,
i akasleen e engabeko o makun za ezin dai eke lana en es uingu u ik a
egon, p o esional bezala lana en es uingu ua ekin lo u ik egon beha du.
Ho e a ako i akasleak esna desbe dinez ho ni u beha di a e a o makun-
za jaso zeko baliabideak eman beha zaizkie:
El p o eso ado es un aspec o ele an e den o de la educación de
un país, su o mación no solo inicial sino con inua debe se ap eciada
y conside ada en los ámbi os co espondien es. Es deci , las au o ida-
des compe en es deben e isa cons an emen e el p og ama de la o ma-
ción inicial y los planes de o mación con inua que exis an. En pa alelo,
el p o eso ado debe asumi cons an emen e la impo ancia de e lexiona
cons an emen e sob e su p axis. (Ma ínez, 2019, 47. o .)
Esan bezala be ikun za p ozesuak emai za egokiak iza eko, alde lana
e a ebaluazioa ezinbes ekoak di a, be az, alde lana e a ebaluazioa egi eko
modu egokiak zein zuk di en jaki eko, beha ezkoa da i akasleek o ma-
kun za iza ea.
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 113
2.2. i akaslea en ja duna
Adi ze a eman dugunez, gau egungo ikas eko modua ez da lehenago-
koa, in o mazioa leku asko a ik jaso zeko auke a bai ago e a ho ek ikas-
eko moduan e agin du. Baina i akaskun zan i akasleek du en ola kasu
asko an ez da alda u, izan e e in o mazioa e a jakin za guz ia du enak di-
ela e a be en lana ezagu za en ansmisioa dela us e bai u e (Viñals e a
Cuenca, 2016). T adizioz ezagu zen ansmi i zaile izan di a e a ol ho e-
an e oso sen i u di a, hau ak in o mazioz be e beha di uz ela pen sa uz.
Aldiz, Tonucci-k (2012) hau ak edalon zi hu sak ez di ela adie azi zuen,
umeek jakin badaki ela, e a gauza asko gaine a, baina daki en ho i ze den
ez dakigula zioen.
Hau ak on zi hu sak di ela pen sa zea ekin ba e a, adizioz hau guz-
iak be dinak di ela esa eko joe a egon da e a ondo ioz hau guz iak be -
din a a uak izan di a. Baina hau bakoi za desbe dina da, ezauga i p o-
pioak di u e a a e a ja i beha zaio bakoi za i. Ho e a ako, Ba andia an
e al.ek (2012) azaldu bezala, i akaslea hau a en bidelaguna izan beha
da, bakoi za en ezauga iak ezagu u e a bakoi za en ga apene ako es uin-
gu u e a baliabide ap oposak eskaini. Hezkun za e emuan ge a zen di en
p ozesuak, konplexuak zein dinamikoak di a e a ho iek ho ela izanda,
beha ezkoa da i akaslea p o esional gogoe a su e a au onomoa iza ea
(Es e e, 2004).
A oyabe-k (2008) esan bezala, i akasleen ja duna ez da nolanahikoa,
i akasleen lana jakin za en ansmisio hu sa egi ea baino zabalagoa da,
baina ideia ho i au e a e ama eko aldake ak egin beha di a e a o aindik
i akasleen o mazio akademikoan ez da aldake a ho i guz iz eman. Fe nan-
dez e al.ek (2013) dio e i akaslea lan-munduan sa zen denean, lanbide
honekiko duen ikuspun ua alda u egi en dela, i akasle askok ans o mazio
ba bizi zen du ela lanean has en di enean e a ge aka i ho i «e eali a e-
shok» esa en dio ela. Ho ek, be en bu ua ekiko segu asuna gal zea da-
ka , Ei ín e al.ek (2009) dio en bezala, i akasle hasibe iek es es handia-
goa iza en du e, be en ol be ia en no asuna au ki u beha iza en bai u e,
gi o be i, aldako e a a o z ba ean. Gogoe a gida u ako e a i a kas kun za-
ikas kun za p ozesua i bu uzko ez abaida ako denbo a beha iza en du e.
Ondo ioz, nolako i akaslea izan beha da ho i au e egi eko? Zein ezauga-
i eduki beha di u?
I akasleek hainba konpe en zia e a ebe asun beha di uz e, halako-
ik ba ik oso zaila bai a gau egun ikasleek be en ikaskun za p ozesuan au-
e a egi ea. Ma chesi-k (2006) honako hauek aipa zen di u: i akasleek izan
beha eko konpe en zia e a baliabideen a ean, ikasleekiko komunikazio
gai asuna, ikasleei ikas eko in e esa es imula zeko ahalmena, eknologia
be iak xe a zeko gai asuna, a en zio pe sonaliza uko ema eko gai asuna,
gai asun a ek iboa, aniz asuna i e an zuna ema eko gai asuna e a aldean
lan egi eko gai asuna. Del al-ek (2013) gaine a zen du, i akaslea eskolako
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
114 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
zu abe ga an zi su ba izanik, ezinbes ekoa duela zenbai ezauga i be e-
zea, hala nola, ikasleak en zu en jaki ea, lagun zea, bide a zea, jakin-mina
piz ea, a azoibideak o ien a zea, ike ke ak bide a zea, e ab. (Mesone o e a
To ío, 1998). E a ho i guz ia be egana u ahal iza eko, ez da ahaz u beha ,
bes e edozein lane an bezala, i akasle ba ek e e beha -beha ezkoak di uela
be e lana ekiko ja e a, pasioa, bokazioa e a ezagu za (Bona, 2015; Wi-
lliams 2015).
Imbe non-en (2015) esane an, i akasle bakoi zak be e ADN p opioa
du. Gau egun, i akaslea en ADNa unibe si a ean jaso zen den o makun-
za en ondo en so zen da e a ho en ba uan i akasle lanbideak, izae a
p opio e a askea izan beha ean, bes e ba zuen mendeko lanbide za ha -
zen da. Bes e e akunde, adminis azio, o ganismok edo a enp esak esa en
du ena en mendean daude. Imbe nonek (2015) ho i alda zeko beha a adie-
azi zuen, ADNa en oina izko ezauga iak ja e a, espe ien zia, kul u a
e a ezagu za izan beha ko zi ela e a ino en menpeko sen i u gabe i akas-
leen ahaldun zea eman beha ko li za ekeela. Ho e a ako, ezinbes ekoa da
haiek be engan sines ea, iden i a e pedagogiko p opioa bai u e e a ezagu za
pedagogikoa so zeko gai bai i a.
Hik Hasi-k (2018) an ola u ako ja dunaldie a ako p es a u ako hezkun-
za p oposamenean azpima a zen zen i akas eak, zain zeak e a hez eak du-
en ga an ziaga ik, ezin li ekeela edono izan hezkun zako p o esionala.
Beha ezkoak di a gai asuna, p es u asuna e a p es akun za. I akasle Esko-
lan, Pedagogian, Psikologian e a unibe si a eko bes e hainba ikaske e an,
ikasleen sa e an honako a lo hauek balioe si beha di ela: ikaske a-mailaz
gain, hau ekin edo ne abeekin a i zeko gai asuna, ja e a, giza e hu bila-
ekiko konp omisoa, enpa ia, elka lana, a du ak ha zeko p es u asuna…
P oposamena en ba uan zeha zago, i akasle ba ek izan beha eko p es-
akun za pun uka azaldu zen (Hik Hasi, 2018):
— Hau en Eskubidee an oina i u ako i akaskun za.
— Psikopedagogian e a soziopedagogian oina izko p es akun za.
— Me odologia be ie an p es a u a.
— In o mazioa en e a Komunikazioen Teknologien a loan ezagu za
iza ea.
— Cu iculuma Euskal He iko kul u a-e eali a ean oina i u a ego ea.
— Taldean lan egi eko, egoe a be iei e an zu eko e a amiliekin e a in-
gu uko komuni a ea ekin ha emane an a i zeko gai ua ego ea.
— Oina izko euska a hizkun za oso doi ua, hizkun za ida zian zein
ahozkoan gai ua e a goi mailako e abile a iza ea, ezinbes ekoa da.
I akaslea en ola i dagokionez, Del alek (2013) oso a gi dauka i akas-
leek ez du ela i akas en edo ezagu zak ansmi i zen, baizik e a ikasleek
au onomiaz be en ja dune a ik ikas deza en es uingu ua egoki zen du ela.
Honekin ba , Imbe nonek (2015) zioen, i akasleen a eko lankide za eskola
p oiek u ba eko a da ze ako ba dela e a ho en bai an i akasleek galde a
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 115
be iak plan ea u e a e an zu eko gai izan beha du ela, e a dena zalan zan
ja i.
3. Me oDoLogia
Ike ke a kuali a ibo hau, pa adigma in e p e a iboan koka zen da e a
ikas e xe zeha z ba en egoe a ule u nahi da (San ama ía, 2013, 91. o .).
Egoe a be ikun za p ozesu ba da e a be e bai an ike ke a honek enomeno
ba du jomugan, hain zuzen i akaslea en ola, enomeno ho i ule zea e a
az e zea izan bai a (Ruiz, 2012) gu e asmoa. Ikuspegi ho e a ik ez di ugu
i akasleak e a be en es uingu ua aldagai sol e moduan i udika u, oso asun
moduan baizik (Co an, 2016). Ikuspegi holis iko ho ek eska u digu gu e
az e gaia be e es uingu uan koka zea, ho ega ik ike ke a hone an i akas-
leak be en ikas e xeko es uingu u his o ikoa en e a izan du en e eali a ea-
en a abe a az e u di a.
Kasu az e ke a bu u u den Bizkaiko ikas e xe ho e an ike ke a bu u-
zeak be aiek du en hezkun za e eali a ea sakon ule zeko balio izan digu
(Ál a ez e a San Fabián, 2012).
3.1. ike ke a galde ak e a helbu ua
Ike ke a honen helbu ua, ikas e xe ba ean abia u den be ikun za me o-
dologikoak i akaslea en olean duen e agina az e zea izan da. Ike ke a hau
be ikun za ma xan ja i baino lehen e a ma xan ja i ondo en gauza u de-
nez, konpa ake a egi eko auke a egon da e a ondo en hobekun za p oposa-
menak egin di a. Be az, ike ke a honen bi a ez, hau izan da lo u nahi izan
den xede nagusia: Ikas e xeko 3-6 zikloan izan den be ikun zak i akasleen
olean izan duen aldake a en analisia e a hobekun za p oposamena egi ea.
Helbu uak kon uan izanda, honako ike ke a galde ak e an zun di a:
— IG1: Zein aldake a izan da i akaslea en olean be ikun za eman de-
ne ik?
• Ikas e i akas e p ozesuan.
• Lankideekiko ha emanean.
• Familia ekiko ha emanean.
• Hau ekiko ha emanean.
• Ebaluazioan.
• Ma e ial, espazio e a denbo a en an olakun zan.
— IG2: Ze ikuspegi edo bizipen (emozio, kezka, sen sazio...) dauka e
i akasleek ola en ingu uan? Be ikun za gauza u baino lehen e a
ondo en.
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
122 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
e a oso asuna zain zea e a haien aska asuna e a au onomia e espe a zea.
Ho ez gain, be en anonimo asuna e espe a zeko, pa e ha zaileen bakoi-
za i PH = pa e ha zailea e a pe sona bakoi za i dagokion zenbakia ja i
zaio kode modu a.
4. eMai Zak
Da uak jaso zeko e abili ako ekniken bi a ez lo u ako in o ma-
zio guz ia az e u os ean, esku a u ako emai zak azaldu di ugu. Emai zak
ike ke a-galde en a abe a an ola u a e aku siko di ugu. Emai ze an, beha-
ke e a ik, elka izke e a ik e a alde ez abaida ik lo u ako da uak e abili
di a. Ho e a ako behake a ik (B) lo u ako e an zunak e a elka izke e-
an e a alde ez abaidan pa e-ha zaileen (PH) e an zun labu uak e abili
di ugu.
4.1. Lehenengo ike ke a-galde a
Zein aldake a izan da i akaslea en olean be ikun za eman dene ik?
(Ikas e-i akas e p ozesuan, lankideekiko ha emanean, amilia ekiko ha-
emanean, hau ekiko ha emanean, ebaluazioan, ma e ial, espazio e a
denbo a en an olakun zan).
I akaslea en olean be ikun za eman dene ik izan di en aldake ak az-
e uz, lehenik e a behin esan dezakegu, lan egi eko modua i dagokionez,
gehiengoak aldake a ikusi duela be en ja dunean, baka ka lan egi e ik o ain
aldean lan egi e a iga o beha du elako. Lehen aska asun gehiago zu en
bakoi zak nahi zuen e a a lan egi eko e a o ain be ikun za me odologikoa
eman denean, lan egi e ako e an zu en aska asuna mu iz u egin da. Baina
an zeman dai ekeen moduan, aldean lan egin beha badu e e e, bakoi zak
lan egi eko modu desbe dinak di u:
(B) «I akasleak desbe dinak ba zeko momen uan lan egi eko modu
desbe dina, ba ek oihuka u bes ea modu lasai e a hu bila; I akasle ba i-
xak egi en dagoen bi a ean, bes e ba zi kulazio lib ea e abil zen dago».
Talde lana i dagokionez, da uak alde a uz, 9 i akasleek alde moduan
lanik egi en ez du ela ikus dai eke. Ho en adibide ga biak di a, esa e ako,
i akasle ba ekin adibidez i xak egi ea e a bes e ba ekin zi kulazio lib ean
a i zea. Azpima a u dai ekeen bes e gauza ba ze a da, u eka ha emana
badagoela baina e apan ez dela be dina ge a zen. Ge a dai eke eo ian ba
egi ea baina p ak ika oso desbe dinak di uz e
(B) «I akasle ba ek onu al uan oihuka uz ba zeko esa en duen bi a -
ean, bes e ba hau engana hu bil zen da modu lasai e a hu bil ba ean ba u
egin beha dela esanez».
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 123
Ebaluazioa i dagokionez, ikus dezakegu bi ekniken bi a ez lo u ako
in o mazioa kon aja ia dela. I akasle ba zuek elka izke an esandakoa i
e epa a uz, esan dai eke ebaluazio en ba egi en du ela edo behin za ,
p oiek uak amai zen di enean egi en du ela. Baina behake a en bi a ez lo -
u ako da uek adie az en du e ez du ela inoiz ebalua zeko esna ik e abili,
ez a inolako oha ik, in o mazio ik edo apun e ik jaso e e.
Fo makun za ekin ja ai uz, hasie an aipa u akoa ge a zen da, elka-
izke en bi a ez lo u ako in o mazioa kon aja ia da, gehienek o ma-
zio ik jaso ez du ela esa en du en a en, badago ba en ba o makun za
zabala jaso du ela esa en duena. Fo makun za ik eza en au ean, i a-
kasle gehienek honen beha a azpima a zen du e e a zehazki, «zelan
lan egin, nola ebalua u, nondik no a joan (PH7)» ingu uko o makun za
nahi du e.
2. aulan be eizi a dauden da uak az e uz ge o, a gi geldi zen da i a-
kasle bakoi zak gauzak ikus eko modu oso desbe dina duela, gauza be di-
na en ingu uan ondo io oso desbe dinak i en bai i a.
2. aula
eknika desbe dine a ik lo u ako da uen an olake a
Elka izke a Behake a
Lan egi eko modua
1. Lehen o ain baino e azagoa zen, ume
gehiago izan a en, sen sazioa da gu xiago
daudela (PH1).
2. Lehen baka kako lana egi en zen e a o ain
aldeko lana da e a zaila da (PH4).
3. E e e en zia galdu da umeekiko (PH5).
4. I akasle ba ek i xak e abil zen di uen bi a -
ean, bes e ba zi kulazio lib ea e abil zen
dago (PH2).
5. Lehen bakoi za be e kabuz a i zen zen,
o ain aldean lan egin beha dugu hi u i a-
kasle en a ean (PH3).
1. Zigo u egi en da e a epaile la-
nak e abil zen di a ga azkak bi-
de a zeko (B).
2. I akasleek modu desbe dinean
ja du en du e. Ma e iala jaso-
zeko o duan, ba ek oihuka u
egi en du e a bes e ba modu la-
sai e a hu bilean ge u a zen da
hau engana (B).
Talde lana
1. I akasle ba ek i xak e abil zen di uen bi a -
ean, bes e ba zi kulazio lib ea e abil zen
dago (PH2).
2. Ez du us e alde ba ga ela, u eka ha e-
mana dago, e apaka ez (PH2).
3. Ez ga a alde ba (PH3).
4. Teo ian ba egi en dugula pen sa zen du ,
baina p ak ika desbe dinak di ugu (PH1).
1. Gu aso e a hau ak eskola a da-
oz e a ez dio e ha e a ik egi en.
I akasle bi be en a ean hi z egi-
en, bes ea aile e an (B).
2. I akasle ba ek onu al uan oihu-
ka uz ba zeko esa en duen bi a -
ean, bes e ba hau engana hu -
bil zen da modu lasai e a hu bil
ba ean ba u egin beha dela esa-
nez (B).
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
124 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
Elka izke a Behake a
Ebaluazioa
1. Saia zen ga a egi en, baina ez ga a hasi
(PH6).
2. Umea ena egi en dugu, baina gu ea hasi
beha ko ga a egi en (PH8).
3. Ez, no malean ez dugu egi en. P oiek u ba
buka ze akoan umeak nola egon di en balo-
a zen da (PH9).
1. Ez da ebalua zeko esna ik e a-
bili, ez a inolako in o mazio ik
jaso (B).
Fo makun za
1. Ez dugu o mazio ik jaso (PH7).
2. Fo mazio asko jaso dugu (PH1).
3. Ez dugu inolako o mazio ik jaso, bes e
ikas e xe ba zuen kopia u-i sa si egin dugu
(PH5).
4. Fo mazio beha a daukagu, zelan lan egin,
nola ebalua u, nondik no a joan… (PH6).
5. Aldake a egin baino lehen jaso beha ko ge-
nuke (PH4).
Familia ekiko
ha emana
1. Familia e a hau ak e o i di a
e a ez zaie ha e a egin (B).
2. Agu a egi e ako momen uan ez
da gu asoekin inolako kon ak u-
ik egon (B).
Sen imenduak
1. Dudak, beldu ek, segu asun eza, ez jaki ea
nondik, no a, zelan? (PH2).
2. Duda pilo ba du , ez abaide an pa e ha -
zen du baina neu i ba en, asko neu u
beha da ze esa en den, ze esa en dugun…
esa en di u gauzak baina kon ola ekin
(PH7).
3. Beldu e a kezka asko. Momen u asko an ez
daki zelan egin beha di en gauzak (PH9).
4. Oso ondo, bai umeak e a bai gu i abaz en i -
en ga ela us e du (PH1).
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 125
4.2. biga en ike ke a-galde a
Ze ikuspegi edo bizipen (emozio, kezka, sen sazio...) dauka e i akas-
leek ola en ingu uan? Be ikun za gauza u baino lehen e a ondo en.
Be ikun za gauza u baino lehen
Be ikun za gauza u baino lehen, i akasle bakoi zak sen imendu des-
be dinak zi uen, bakoi zak be eak, baina gehien e epika zen zi enak za-
lan za, beldu a e a ziu gabe asuna zi en:
«Dudak, beldu ek, segu asun eza, ez jaki ea nondik, no a, zelan?
Denok ba u beha ga a e a ho i ez da heldu» (PH2), «Duda pilo ba di u ,
ez abaide an pa e ha zen du baina neu i ba en, asko neu u egin beha
da ze esa en den, ze esa en dugun… esa en di u gauzak baina kon o-
la ekin, duda asko di u e a da o en u e ako k is on beldu a. Hemen
esa en da denok ga ela ba dinak baina ez. Hu engo u e a begi a k is on
beldu a ekin nago, gu e a eko ba zuekin oso ondo un ziona zen du
baina… baina beldu asko di u » (PH7), «O oko ean i akasleek di uz en
sen imenduak xa ak di a, ilusioak, poz asunak edo zi a ez be e a egon
beha ean, beldu ak e a zalan zak di uz e, e o iko dena en beldu du e
e a honek e esis en ziak izan dai ezke p ozesu ako» (PH1).
Be ikun za gauza u ondo en
Beldu ak e a zalan zak izan a en, espazio be iak umeengan izan du-
en e agina ikusi a pozik daudela esan dai eke. Beldu e a ziu gabe asuna
gu xi uz joan bada e e, o aindik ezjakin asuna en ondo ioz sen imendu
hauek man en zen di a: «Beldu e a kezka asko. Momen u asko an ez daki
ze egin beha dudan» (PH9), «Ba momen u ba zue an ondo e a bes e ba-
zue an xa o» (PH6). Baina esan bezala, umeei begi a u e a be engandik
jaso zen du ena ikusi a ba zuen sen imenduak alda u egin di a: «Oso ondo,
bai umeak e a bai gu i abaz en i en ga ela us e du » (PH1). 3. aulan ikus
dai ezke i akasleek emandako e an zunak:
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
126 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
3. aula
«i akasleen sen imenduak» e emuko ka ego izazioa
Ka ego ia Kodea Adibidea
I akaslea en sen imenduak
Be ikun za
me odologikoa
baino lehen
BMBL
1. Dudak, beldu ek, segu asun eza, ez jaki ea non-
dik, no a, zelan? Denok ba u beha ga a e a ho i
ez da heldu (PH2).
2. Duda pilo ba du , ez abaide an pa e ha zen do .
Baina neu i ba en, asko neu u beha da ze esa-
en den, ze esa en dugun… esa en di u gauzak
baina kon ola ekin, duda asko di u e a da o en
u e ako k is on beldu a. Hemen esa en da denok
ga ela ba dinak baina ez. Hu engo u e a begi a
k is on beldu a ekin nago, gu e a eko ba zuekin
oso ondo un ziona zen du baina… baina beldu
asko di u (PH7).
Be ikun za
me odologikoa en
os ean
BMO
1. Oso di e en ea da e a ni i gehien kos a zen zai-
dana da, bakoi za be e gelan egonda ha emana
iza ea bes eekin. Izan e e, o ain 3 ga a e a lehen
zu e gela a sa zen zinen, zu e umeekin, e a he-
men da « oce con inuo». Goizeko bede a zie a ik
e a bakoi za ga a «de nues o pad e y mad e» e a
nik us e du ho so zen di ela o oko ean ollo
xa - xa ak. Baina bueno, ba zue an a nasa ha u
beha da sakon e a lis o (PH5).
2. Ba momen u ba zue an ondo e a bes e ba zue an
xa o (PH4).
3. Oso ondo, bai umeak e a bai gu i abaz en i en
ga ela us e du (PH1).
4. Beldu e a kezka asko. Momen u asko an ez daki
ze egin beha dudan (PH9).
4.3. Hi uga en ike ke a-galde a
Zein zuk di a be ikun za en helbu uak lo zeko gehi zen edo e az-
en du en ak o eak?
Be ikun za e az en du en aldagaiak zein zuk di en jaki eko, p oze-
sua en helbu uak lo zeko zail asunak edo e esis en ziak az e u di ugu e a
hi u aldagai di a be ikun za p ozesua zail zen du en ak o eak.
Lehenengoa i akasleek aldean lanik ez egi ea da. E abili ako ekni-
ken e a jaso ako da uen bi a ez, ikus dai eke, i akasleen a ean ez da-
goela alde lanik. 9 i akasle di a e a ziklo be ean egi en du e lan, baina ez
du e aldean lan egi en. Bakoi zak lan egi eko modu ba dauka e a nahiz
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 127
e a bile e an hi z egin, gauza komunak izan, bakoi zak be ak nahi duen
moduan egi en du lan: «Ez du us e alde ba ga enik, ondoan di ugune-
kin bai, u eka us e du badagoela ha emana, baina e apa bezala… egi-
eko moduak desbe dinak di a, nahiz e a be ba asko egin publikoan ge o
bakoi zak nahi duena egi en du. Bile e an hi z egi eko ez du sen i zen
kon ian za ba edo e espe u ba ekin hi z egi en dela. denon a ean en-
zun, bes eak esandakoa ekin ez nago ados… hi z egi ea kos a zen da e a
«a la de en siba» dago jendea, hi z egi eko beldu a e e badago» (PH2).
Ez dauka e elka ekiko kon ian za e a elka zen di uen gauzak kon uan
ha u e a e abili beha ean, ondokoak ze bai xa o egi ea en zain daude,
xa o egindako ho i hizpide a eka zeko. Taldean lan egi e a ohi u a
egon beha zu en, u e askoan lanean a i u ako i akasleak bai i a, baina
kon akoa da, bakoi zak be e lanean modu indibidual e a pe sonalean lan
egi e a ohi u di a.
P ozesua zail zen duen biga en ak o ea, ebaluazio ik ez egi ea da.
Egune oko asunean ez da ebaluazio ik egi en, i akasleen a ean hi z egi-
en da baina egi en den ho ek ez dauka helbu u ik, eze ezean geldi zen
di en hizke aldiak iza en di a. I akasle gehienek ez dela egi en edo gu-
xi egi en dela dio e e a ez dagoela hau egi eko i izpide ik: «ez da e i en
ebaluake a ik» (PH2), «ez dau sis ema izau e, ez dau as elehene an
17:00e an elka uko ga a mailakuek, edo eukingo do as elehene o o du
e di ni e umien ebaluazioa ei eko» (PH1). Gaine a, be en esane an ez
du e a gi ze den ebalua u beha ekoa e a nola egin ebaluake a: «homb e
nik pen se an do , zeoze ebalua zeko lehengo jakin beha dala zein dan
helbu ua e a jaki eko zein dan helbu ue jakin beha dozu zein dan p o-
zesua e a ez dakigu» (PH6), «Nik pen se an do , ebaluaziñue dala hez-
kun zako be iko San Beni ue. Be i jue en ga ebalua ze a, helbu uek a gi
eukin ba ik, e a ebalua zeko i izpide ba zuk a gi euki eko, a gi eduki
beha dozu aldien zelan begi u beha dozun, ze kon u an ha u beha
dozun, baina lehengo ipini beha dozu helbu ua» (PH5). Ebaluazioa i
ga an zia ema en die e e a gabezia ba dagoela a gi dauka e baina ez da-
ki e nola egin au e: «Hau hezkun za ik u e en dan umiek ho i jakin bi-
dau? Ba ez aki » (PH7).
Azkenik, p ozesua zail zen duen aipa u beha eko ak o ea o makun-
za ik eza da. Be ikun za abia azi baino lehen e a ondo en o makun za-
ik ez jaso zeaga ik kexu di a, guz iek ho en beha a azpima a zen du e.
Hainba hu sune iden i ika zen di uz e, landu gabe dauden gai asko e a hau
landu ezean p ozesua i e a be ei (i akasleei) e agin handia egingo diela
us e du e: «Us e du gauza asko lo u beha di ela gauza ba i ba ma xan
ipini baino lehen. Zelan lan egingo dugun, nola ebalua u, nondik no a
joango ga en, o makun za jaso beha dugun… e a ikus en du , eguna hel-
duko dela be ikun za me odologikoa ma xan ja zeko eguna e a xikipa k
ba izango dela, bakoi zak ahal duena egin edo hobe o ahal duena egingo
duela» (PH7). Hau en beha e a a egoki uko den espazio ba e aikiko du-
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
128 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
ela us e du e, ze nolako espazioa beha du en oso ondo jakin gabe e a ho-
nen ingu uko o mazio ik jaso gabe. Bakoi zak duen jakin za en a abe ako
espazioa diseina u du e baina i akasle moduan espazio be i ho e a ako
p es ez daudela dio e: «I akasleok o makun za beha dugu, dena ba e a
egin beha da, p ozesua hasi zenean o makun za jaso, ho ela espazio al-
da zeko hi z egi en geundenean (planoen diseinua egi en) hobe o izango
zen, ho ela jakingo nuen hemen ze bai alda u beha da, ho ela egin
beha da... Fo makun za al a dago, espazioa alda uko da, baina ba ukoa
(gu), ez ga a alda zen» (PH2).
5. onDo ioak
I akasle ba ek be ikun za me odologiko ba ean izan di zakeen ol
aldake ak az e u di a ike ke a hone an e a alde di gehiene an aldake a-
ik egon ez dela ondo ioz a dai eke. Izan den aldake a esangu a suena,
espazio aldake a egon denez, gela ba ean i akasle ba ek baka ik lan egi-
e ik, espazio handi ba en bes e bi i akasle ekin lan egi e a pasa u di ela
da. Baina honek ez du be en lan egi eko moduan aldake a naba menik
eka i.
Be ikun za p ozesuak i akasleen olean duen e agina az e zeko i a-
kasleen pa aide za i e epa a u zaio. Honela, egindako elka izke a e a
alde ez abaidan i akasleek esan zu en moduan, be ikun za p ozesua
be a ez da haiengandik so zen den p oiek ua, ez a e e amiliak eska u-
akoa. Aldiz, be ikun za p ozesua en ja o i e a gauza zea adie az eko
inposizio hi za e abili izan du e ba zuek. Ikas e xean e a hezkun za ko-
muni a ean pa e di en i akasleak kon uan ez ha zeak, hainba ondo io
eka di zake, ba ik ba , i akasleak ahul zea e a p ozesua ekiko e esis en-
ziak so zea (Bolí a , 2000). Hau guz ia es a u zen alis a ba ekin alde-
a u dai eke, non es a uak be ak, hezkun za nolakoa izango den pen sa u
e a diseina u ez ezik, hezkun za kudea u, adminis a u e a kon ola u egi-
en bai u, komuni a een gai asuna albo ba e a u ziz (Mella, 2003). Hobe-
kun za p oposamen ba au e a joan ahal iza eko, hezkun za komuni a e
osoa en edo gehiengoa en e abakia izan beha da. Inoiz ez da aldake-
a ik emango, pa aideak ez baldin badu e beha ezko ikus en, mo iba-
u a ez baldin badaude e a ez baldin badu e aldake a desio (Mu illo e a
K ichesky, 2012).
Ho ek guz iak lan egi eko moduan e agina izan dezake, Be ikun-
za p ozesua ho ela ule uz, i akasleek ez du e be e sen i zen e a ez dau-
ka e mo ibazio ik, ondo ioz ez di a p oiek uan inplika uko e a i aganean
lan egi en zu en bezala lan egi en ja ai uko du e. Ho ega ik, ga an zi sua
da i akasleak hasie a ik p ozesua en pa e sen ia az ea, in e esa e a mo iba-
zioa so uz, e a be ikun za ekin ba da o en lan kul u a so zea (Sánchez
e a López, 2010). Hezkun za komuni a ea osa zen du en pe sonen us eak
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 129
e a sineske ak e agin handia izan dezake e be ikun za en a akas an, be-
az, oso ga an zi sua da aldake a e a hobekun za i aunko a xede di uen
eskola-kul u a lo zea (Mu illo e a K ichesky, 2012).
I akasleek be en ola e a p ozesuan zeha bizi izan di uz en bizipenei
(emozio, kezka, sen sazio...) e epa a uz, a gi ikusi da gehiengoak beldu-
a e a ziu gabe asuna sen i u duela. Ziu gabe asun ho en au ean kon-
ian za lo zeko, i akasleen a eko ha eman ona, sakona e a posi iboa
iza ea lagunga ia da, i akasleen a eko ha eman es uak onu ak daka -
za eskolako gi oan e a i akaslea en ongiza ean (Amenaba o e a Na a-
o, 2020). P ozesuan zeha , ezjakin asuna e a zalan za izan di a gehien
e abili ako hi zak, hasie an espazio be ia egon baino lehen ez zeki elako
nolakoa izango zen, nola lan egin beha zu en e a espazio be ia so ze a-
koan lasaiago egon a en zalan zak ho ja ai zen zu en, ez zu elako be-
ikun za me odologikoa en os ean lan egi eko modua en ingu uko o -
mazio ik jaso.
Ho ez gain, hi u di a be ikun za p ozesua zail zen du en ak o eak.
Lehenengoa i akasleek aldean lanik ez egi ea da. Ike ke a honen bi a -
ez, ikus dai eke, 9 i akasle en a ean ez dagoela alde lanik. Jaso ako da-
ue an ikus dai eke, be ikun za gauza u baino lehen i akasle bakoi zak lan
egi eko modu ba duela e a be en a eko koo dinazio ik ez dela exis i zen.
Baina, be ikun za gauza u e a ge o e apako koo dinazioa hobe u bada e e,
o aindik aldean lan egi eko e a be en a ean ha eman posi iboak e aiki-
zeko a azoak daudela ikus dai eke e a hi z egi eko kon ian za ik eza da
gehien naba men zen du ena. Koo dinazio e a ha eman al a honek e agin
zuzena du p ozesua ekin, izan e e, kon ian za eza zen e a zabal zen den
kul u e an, i akasleen a eko alde lana egi en da; ondo ioz be en a ean ba-
koi za en p ak iken, jakin zen e a baliabideen elka ukake a ge a zen da
(Muijs e al., 2004).
Be ikun za p ozesua zail zen duen biga en ak o ea, ebaluazio ik ez
egi ea da. Mu illo-k e a K ichesky-ek (2012) dio en bezala, be ikun za
p ozesu osoan zeha ja aipen sis ema ba eza i a egon beha da, hau eba-
luazio o ma iboa izanik. Baina be ikun za en inplemen azioa egi en den
momen uan e e ebaluazio sakon ba egin beha da, hobekun za ako ja i-
ako helbu uak be e di en edo ez jaki eko. Baina emai ze an ikus dai ekeen
bezala, p ozesuan zeha ez du e ebaluazio ik egi en e a inplemen azio mo-
men uan e e ez. Ike ke a ik i en den bes e kezka ba , hezkun za komuni-
a e ik kanpo dagoen no bai en (kanpo agen e) lagun za al a izan da. Eba-
luazioa ba ne mailan egin dai ekeen ze bai da, baina kanpo agen e ba ek
egin dezakeen ebaluazioa e e abe asga ia iza en da, kanpo ikuspegi ba
ema en diolako, p ozesu osoan zeha egon ba ik e a ku sa u ba ik dagoe-
lako (Mu illo e a K ichesky, 2012).
Azkenik aipa u beha eko hi uga en ak o ea o makun za ik eza.
Be ikun za en inplemen azioa egin baino lehen e a ondo en o mazio ez
jaso zea en kexu di a, be en ja duna au e a e ama eko gai ez di ela esa-
Igo Sal e ain Albe di, Alexande Ba andia an A eaga
130 Tan ak, 2021, 33(1), 107-136
en du e. Honek e e zaildu egin du p ozesua, Boli a ek (2004) esan be-
zala, i akasleen e engabeko o makun za ezin dai eke lana en es uingu-
u ik a egon, p o esional bezala lana en es uingu ua ekin lo u akoa izan
beha da.
6. Hobekun Za p opoSaMenak
Azken u e haue an, giza eak aldake a uga i jasan di u, e a Azka-
aga-k (2010) dioen moduan, gau egungo giza eak, pe sona mo iba-
ua, pa e-ha zailea, aplika ua bezain inplika ua, so zailea, au onomoa,
alde lane ako ja e a e a gai asuna du en pe sonak beha di u. Eginki-
zun ho i hein handi ba ean, hezkun za en esku dago. Gau egungo hez-
kun za sis eman, be ikun za e a ho i e an zungo dion i akasleen ol
aldake a ezinbes ekoak di a, baina ho e ako p ozesu egoki ba eza i
beha da.
Be ikun za p ozesu guz iak desbe dinak di a, ikas e xe bakoi za
mundu ba izanik, bakoi zean ma xan ja i nahi den be ikun za e e mundu
ba izango da. Ikas e xe hone an, p ozesua ma xan dagoenez e a ezinezkoa
denez hasie a a buel a zea, ike ke an zeha iden i ika u ako gabeziei au e
egi eko o mazio saio ba zuk p oposa u di a e a ho e a ako, Osinaga e a
Ozae a-k (2012) egindako lana ha u da kon uan. Ho ez gain, eskola ba-
koi zak be e beha ei egoki u ako be ikun za ba diseina zea ga an zi sua
denez, e o kizunean be ikun za p ozesu ba ma xan ja dezake en ikas-
e xeei lagunga i izan dai ekeen p oposamen egin zi zaien. Ho e a ako,
Mu illo e a K icheskyk (2012) eginiko lana ha u zen oina i gisa. Hona
hemen p oposamen labu ua:
be ikun za p ozesuak ja ai u beha eko pausuak
Lehenik e a behin a gi eduki beha dena ze a da, aldake a ba ez dela
ekin za konk e u ba , p ozesu ba da (Co onel, 1996; Bolí a , 2002; Fullan,
2002, apud Mu illo e a K ichesky 2012). Aldake a p ozesua honako ase
edo e apa haue an bana zen da:
— Hasie a: pe sona edo alde ba ek, a azoi en ba enga ik, hasie a
ba ema en dio aldake a p oiek u edo p og ama ba i e a ho e a ako
diagnos iko ba egi en du e.
— Diagnos ikoa: ikas e xeko p o esionalek eginiko ike ke a e a haus-
na ke a sakona.
— Plani ikazioa: Ja ai u beha eko pausoen plangin za.
— Inplemen azio: Plangin za au e a e ama eko e abaki di en es a e-
gia e a ekin zen inplemen azio asea.
Be ikun za p ozesue an i akaslea en olak duen ga an zia e a e agina
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22203 131
— Ebaluazioa: p ozesuan zeha eman di en pausoen ebaluazioa.
— Ins i uzionalizazioa/E akunde zea: Eman den be ikun za edo alda-
ke a, ikas e xea en kul u a bihu u denean e a egune oko asunean
gauza no mal za ha zen denean.
P ozesua en e apa bakoi za, be e oso asunean p ozesu singula ak di a
e a bakoi zak dagokion i aupena dauka. Gaine a, behin e a be iz e epi-
ka zeko auke a egongo da, hobekun za ba izan a e. P ozesua ez bai a li-
neala, zi kula a baizik.
o mazio saioak
Ho en guz ia en au ean, o mazio p og ama ba p oposa zen dugu,
i akasleen o mazio ako me odologia be i ba en bai an, ez abaida sozio-
zien i ikoan koka zen dena. Osinaga e a Ozae a-k (2012) esan bezala, ez a-
baida soziozien i ikoa me odologia be i zailea da e a ez du ze ikusi ik be-
iko o mazio-pa adigmekin, non adi uak (eskolaz kanpokoak gehiene an),
eskolako i akaslea i esa en dion ze e a nola egin beha duen be e i akas-
kun zak a akas a izan dezan.
I akasleen o mazio saioe an e abiliko zi en eknikak au okon o a-
zioa ena e a au okon on azio gu u za ua ena di a. Osinaga e a Ozae ak
(2012) egindako lanean azpima a zen du e au okon on azioa en bi a ez,
i akaslea i auke a ema en zaiola be e ikasgelako ja due a bideoz ikus eko,
bizi izandakoa be iz bizi zeko e a be a i bu uz kanpoko lagun za ekin a i-
zeko. Au okon on azioa en me odologia honek eska zen du: a) ebe a-
sun p o esionalen analisia egi eko gai asuna (e u inen, es a egien e a oz-
opoen kon zien zia ha zea); e a b) gai asun p o esional ho iek e alda zeko
e a bi koka zeko ahalegina e a lana egi ea, be ikun za-p og amen e a hel-
bu uen a abe a.
Hi u ezauga i di u eknika honek; lehena, au okon on azioan gu xie-
nez ak o e ba e a o ma zaile ba egon beha di a; ba galde ak egi eko e a
bes ea egoe a azal zeko. Biga ena, ak o ea en az a nak aldez au e ik g a-
ba uak izango di a e a g abake a ho i izango da elka izke a en oina ia.
Azkenik, helbu u pa eka ua egongo da, ak o ea en ekin za desk iba zea
e a esplizi a zea az a na ho iek e abiliz.
Fo mazio saioe an ike ke a hone an lo u ako da u e a emai zak e abil
dai ezke, baina hala e e, g abake ak egin dai ezke, ho iek i akasleek be en
ja duna au ez ikus eko baliaga ik bai i a. Ez bai a be dina kanpoko no -
bai ek esa ea edo bakoi zak ikus ea, bakoi zak be e lana ikus en duenean,
be e ja duna en ingu uko kon zien zia ha zen du. Ondo engo aulan o -
makun za ja ai uko zuen p ozesua azal zen da:
