Katamar lekualdatzetik, ibiltzera. Garapen motor autonomoa biziaren bigarren urtean

G adu Amaie a Lana
HAUR HEZKUNTZAKO GRADUA
2020/2021 ikas u ea
KATAMAR LEKUALDATZETIK, IBILTZERA.
GARAPEN MOTOR AUTONOMOA BIZIAREN
BIGARREN URTEAN
Egilea: Ane Aba a egi A izabalaga
Tu o ea: Elena He án Izagi e
Leioan, 2021eko maia za en 24an
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 2
Au kibidea
Labu pena e a Hi z gakoak ............................................................................................................ 3
1. Sa e a o oko a..................................................................................................................... 4
1.1. Lana en es uingu ua...................................................................................................... 4
1.2. Lana en helbu u o oko a ............................................................................................ 11
2. Me odologia ........................................................................................................................ 12
2.1. Diseinua ....................................................................................................................... 12
2.2. Pa e ha zaileak ........................................................................................................... 12
2.3. T esnak ........................................................................................................................ 13
2.4. P ozedu a ..................................................................................................................... 14
3. Emai zak .............................................................................................................................. 14
4. Emai zen ez abaida .............................................................................................................. 18
5. Ondo ioak ............................................................................................................................ 24
5.1. Lana ekin lo u akoak ................................................................................................... 24
5.2. Pe sonalak ................................................................................................................... 26
6. Bibliog a ia ......................................................................................................................... 28
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 3
Labu pena e a Hi z gakoak
Hau a en ga apen mo o au onomoa e espe a u e a hone a ako baldin za egokiak
ema en di enean, hau ek bu uz go ako pos u a ik ibil ze a a ekoak be ezko zena i
ja ai uz ga a zen di uz e, Pikle -Lóczyko e eduan ikus dai ekeen moduan. Lóczyko
hau en ga apen au onomoa en bilakae a e edu za ha uz ka ama lekualda ze ik
ibil ze ako a ean dauden gu e hau eskolako hi u hau en mugimendu e a pos u ak
az e zea izan da lan honen helbu ua. Emai zek age ian uz en du e hau hauek joe a
na u ala ja ai u e a zenbai mugimendu e a pos u a au oma iza zeko bidean egon a en,
ez di ela Pikle -Lóczyko hau en be ak izan; gai izan baino lehen be ikaliza u ako
hau ak izan dai ezkeela e a be aien ga apen mo o a ez dela e espe a ua izan.
Hi z gakoak: Pikle , Lóczy Ins i u ua, ga apen mo o a, Hau Hezkun zako lehenen
zikloa.
Cuando se espe a el desa ollo mo o au ónomo del niño o la niña y se dan las
condiciones adecuadas pa a ello, los niños y las niñas desa ollan desde la posición de
boca a iba has a la posición de ma cha siguiendo la endencia na u al, como se puede e
en el modelo de Pikle -Lóczy. El obje i o de es e abajo ha sido analiza los mo imien os
y las pos u as de es niños y niñas de nues a escuela in an il omando como modelo la
e olución del desa ollo au ónomo Pikle -Lóczy. Los esul ados e idencian que aunque
es os niños siguen la endencia na u al y es án en camino de au oma iza cie os
mo imien os y pos u as, no han sido los ob enidos po Pikle -Lóczy y que po an o
pueden habe sido niños e icalizados p ecozmen e, niños cuyo desa ollo mo o
au ónomo no se ha espe ado.
Palab as cla e: Pikle , Ins i u o Lóczy, desa ollo mo o , p ime ciclo de educación
in an il.
When he au onomous mo o de elopmen o he child is espec ed and he app op ia e
condi ions a e p o ided, child en de elop om he p one posi ion o he walking posi ion
ollowing he na u al endency, as can be seen in he Pikle -Lóczy model. The aim o his
wo k has been o analyse he mo emen s and pos u es o h ee in an school child en
aking he Pikle -Lóczy model o au onomous de elopmen as a model. The esul s show
ha al hough hese child en ollow he na u al endency and a e on he way o au oma e
ce ain mo emen s and pos u es, hey a e no he same as ob ained by Pikle -Lóczy and
he e o e may ha e been p ecociously e icalized child en, child en whose au onomous
mo o de elopmen has no been espec ed.
Key wo ds: Pikle , Ins i u e Lóczy, mo o de elopmen , i s cycle o Ea ly Childhood
Educa ion.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 4
1. Sa e a o oko a
1.1. Lana en es uingu ua
Mugimendua un sean espazioan lekualda zea i dagokion a en, hau a en psikismoa en
adie azle e e bada, aldi be ean bai a psikismoa ga a zeko oina i e e, biak elka e agi en
bai u e, (Luján, 2006; Wallon, 1980). Ha a ago joanda He ánek (2018) mugimendua
ja due a o o en euska ia dela dio e a ho ega ik sa i an biak nahas en di a, e a hasie a
ba ean helbu u zeha zik gabekoa izango bada e e hi za age u a eko komunikazio bide
izango du hau ak (Wallon, 1980). Be az, be e us ez, hi u un zio be e zen di u
mugimenduak: bizi za psikikoa en oga, espazioan lekualdake a e a ja due a o o en
euska ia. Aldiz, Ga cía e a Gonzalezen zako (2009) mugimenduak bi un zio nagusi
be e zen di u, alde ba e ik pe sonekin komunika zea e a bes alde, go pu za espazioan
lekualda u e a objek uak manipula zea ahalbide zea.
Jaio be iak hasie a ba ean ez du be e kabuz lekualda zeko gai asunik izango, ho ega ik
beha ko du heldua, baina hainba a ike a i eske be e onu muskula a ga a uz joango da,
zeinak pos u az alda zea ahalbide uko dion. Pos u a aldake a hauen e a go pu z osoko
mugimendua en ondo io ikusga iena izango di a lekualda ze au onomoak. Hau ak
espazioan lekualda zeko mugimendu zeha z ba zuk e abil zen di u baina mugimendu
desbe dinen konbinazio ik pos u a be iak ga a uko di u, hauek e e lekualda ze ako
e abiliko di uenak e a honela e epika uko du p ozesua giza mugimendua i dagozkionak
menpe a u a e. Go pu za espazioan lekualda zeak hau a i mundua en ikuspegi zabalago
ba eskain zen dio, be e ja duna en bidez, gaine a, dis an ziak eba zi e a no abideak
neu uko di u, pe spek ibaz e e oha zen has en den bi a ean; au ez aipa u ako hau
S e nek espazio lokomo o bezala de ini u zuen (He án, 2018).
Hau ak ba ne inda ba en bidez be e bu ua e a ingu unea a aka zeko nahi e a aldi be ean
beha ba izango du, e a ho e a ako hasie a ba ean izango duen esna izango da
mugimendua (De T uchis, 2003; Falk, 2009). A aka zeko nahi e a beha a en ai zinda iak
Pa lo ek o ien azio e a ike ke a e e lexu bezala de ini u akoak di a, zeinak hau a be e-
be ean aldi sen so iomo o ean mu gil zen du en, non be e bu ua a aka ze ik ingu unea
a aka ze a pasa uko den (Wallon, 1980). Gaine a, ingu unea a aka u e a ezagu zea ekin
ba e a mundua ule u ahal iza eko esna izango da (G uss e a Rosembe g, 2016, 21 o .).
Kliassek (2010) dioen bezala mugimendua izango da hau a en lehen lengoaia.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 5
Hau a hasie a ba ean mugimendu e a keinuen bidez adie aziko da, e a ga ai hone an
imi azioak (He án, 2018; Wallon, 1980) be ebiziko ga an zia izango du, maila
desbe dine an bana u e a bakoi za une jakin ba ean emanaz. Hasie an hau ak keinu ba
egi en du, no bai ek hau e epika u e a hau ak be i o e e keinua e ep oduzi zen du,
ondo en, es imulua i aunko bihu zea ekin ba e a ema en da apa a u psikomo o ean
e epika zea. Maila al uago ba ean, hau ak imi azioa e ep oduzi u ez-ezik, p es a u egin
beha ko du, adie azpen espa uan sa uko bai a. Ga apen mo o e a pos u al goiz ia a i
lo u ik, imi azioa en ola oso ga an zi sua bada e e, umea en ingu ukoak zu ik ibil zen
di elako, badago pos u a ba -lau ka u ibil zea- ja due a au e-p og ama ua dela, umea en
au ean ez bai ago heldu ik lau ka u. Ego eko an, hau eskolako be e gelakide en ba zuk.
Hau a en lehen mugimenduak helbu u zeha zik gabeko e eakzioak iza en di a,
e e lexuak, uzku du ak edo espasmoak, zeinak hasie an e a ingu uko helduekin di uen
ha emanei eske hau a en beha en adie azpen keinuak izango di en (He án, 2018).
Wallonen (1980) a abe a giza mugimenduak hi u o ma di u: pasiboa, kanpo inda ei -
g abi a ea i esa e ako- e an zu eko mugimenduak, ak iboa, gu e go pu z osoa edo
objek uak ingu unean mugi zea ahalbide zen du enak –lokomozioa e a o a zea-, e a
azkenik, pos u ala edo p opiozep iboa, go pu z a alak edo hauen za iak gaine akoe a ik
koo dina zen e a mugimendua i oso asuna ema en dion mugimendua.
Mugimenduak hi u o ma ha di zakeen a en mugimendu guz ien oina ian, oina izko
o gano bezala, muskula u a ildaska ua dago, zeinak bi un zio be e zen di uen, onikoa
e a klonikoa. Lehena muskulua en en sio-maila so zeaz e a man en zeaz a du a zen da,
biga enak muskuluen uzku du a e a luza zeen bidez lekualda zea e a mugimendua
ahalbide zen di u (He án, 2018; Wallon, 1980).
Chokle ek (2010, 2 o .) honela dio: “Todos los bebés u ilizan su mo icidad no sólo pa a
mo e se, pa a desplaza se, pa a oma los obje os o pa a exp esa sus emociones sino,
undamen almen e, pa a se y pa a ap ende a pensa ”.
Be az, mugimendua en baka kako bilakae a en ba a bes ekoa en be i ema en du ga apen
mo o ak. Hau ak mugimendua oina ian du en hainbes e ja due a be e bu ua e a
ingu unea ezagu zeko di uen moduak di a e a ondo ioz espe ien zia hauek abe asga iak
iza eak badu e aginik hau a en o aingoan e a e o kizunean e e. Pikle ek (1985, 52 o .)
honela dio: “El man enimien o pos u al in e io del cue po se esboza en la p ime a

G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 6
in ancia, y […] los o ígenes de nume osas anomalías y de o maciones del cue po en la
edad adul a se emon an a es a época”.
Hau a en ga apen mo o a e a na u alean ga a zen da ba ez e e hone a ako espazio e a
baldin za egokiak eskain zen zaizkionean, baina maiz helduen ja e a hau a i
mugimendu e a pos u a ho iek i akas ekoa iza en da, kon ako helbu ua lo uz (Pikle ,
1985). Be e ike ke a en a abe a, be e kabuz ese i edo a buel a ema eko gai ez den hau
ba pos u a haue an koka zen dugunean auke a gabe uz en dugu bai ingu unea a aka zea i
dagokionean bai a manipulazio alde ik e e.
Gaine a, hau a be e kabuz ga a u ez duen pos u a ba ean ja zen dugunean pos u a
ho e a a il za zen dugu, hau ak ez du pos u a ho i desegi eko baliabide ik izango, ez e a
lekuz mugi zeko ala be i o e e be e kabuz be esku a zeko e e. Ondo ioz, hau ak be e
lehen u eko momen u gehienak, beha u a, be ezkoak ez zaizkion posizioe an pasa uko
di u, ha ik e a ibil zen ikas en duene a a e (Pikle , 1985).
Hau a i be ezkoak ez zaizkion pos u e an ja zen zaionean, be e izae an e a bai a be e
ga apenean e agi en du, Chokle e a Benei ok (1992) hau ak be e akzio e edu op imoak
an ola zen di u o ekan e a k ispazio e a oz opa zen duen blokeo gabe bu u zen di uenean
soilik. Hau ak mugimendua en au onomia ga a zea p ozesu ba da, be e kabuz bu u uko
duena, be i e e baldin za egokiak ema en badi a e a p ozesu hau azka zeak kon akoa lo
dezake, hau da, hau a en beldu a e a dependen zia a eago u di zake (Es eme a, 2018).
Hau a ez da gai izango esa e ako eskue a ik ihes egin dion objek ua be esku a zeko,
ezingo bai a leku ik mugi u; honek heldua ekiko dependen zia a eago zen du, heldua
beha ko duelako be e nahiak ase zeko (Pikle , 1985).
Au ez aipa u akoaz gain, Pikle en a abe a (1985) hau a i ezaguna ez zaion posizio
ba ean koka zen zaionean, honen lehen saiake ak koo dinazio xa a ekin e a en sioekin
biziko di u, no malean ezohiko posizio es a iko ba ekin e a muskulu ba zuk soilik egingo
du e lan bes e ba zuk e laxa u a dauden bi a ean. Hau ak, gaine a, ge o e a a ike a
gehiago beha ko du, baina hau lo u ezina en ondo io izango di a ezinegona e a
a sekabea, esa e ako.
Labu bilduz esan genezake hau ak be ezkoak ez zaizkien posizioe an ja zeak e agin
handia duela haiengan, hau hauek heldua ekiko dependen zia ga a zen du e, beldu a,
ezinegona, a sekabea, muskuluen k ispazioa edo a en sioa e a ba ez e e denbo a luzez
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 7
desegi eko gai ez di en posizioe an il za u a pasa zen du ela denbo a. Azken hau ge a ez
dadin ga an zi sua da hau ak ga apen mo o a modu au onomoan ga a zea e a ez ikusle
soila iza ea (Es eme a, 2018), baizik e a e agilea e a ho e a ako baldin za egokiak
eskaini beha zaizkie.
Pikle ek (1985) baldin za egoki za jo zen di u ondo engoak:
 Hau a en e a heldua en a eko lo u a a ek iboek sendoak izan beha du e, hau ak
segu asuna izan beha du ja due a au onomoa bu u zeko.
 A opak e e egokiak izan beha di a, hau a en mugimendua oz opa uko ez du en
a opak, malguak, esku zein hanken mugimendua ahalbide uko du enak e a xano
gabeak, azken honek bu ua en mugimendua oz opa zen duelako.
 Espazioak e a zo uak e e badu e e agina, espazioak hau a mugi zeko bes ekoa
izan beha du, ez da leku ba ean il za u a egon beha , ez a ohean dagoenean e e.
Zo ua gogo a izan beha da, hau a be an e az asunez mugi u dadin.
 Jos ailuei dagokionean, hau ek haien kabuz ha u ahal iza eko jos ailuak izan
beha di a e a ga an zi sua da hau ak ha zeko moduko dis an zia ba e a ego ea,
ez da komeni esa e ako sehaska ik eskegi a ja zen di en jos ailuak e abil zea
hau ak ezingo duelako be au ha u (Pikle , 1985). Es eme ak (2018) ga an zia
ema en dio bes alde, objek uak e abile a ani zekoak iza ea i (zi indolak, makilak,
o za ak, e aikun za piezak, po eak, elak…), Se niños acompañados libu uan
honela dio: “Cuan as menos cosas haga un jugue e, más cosas ha á la men e del
niño”(183 o .).
Au eko baldin zak be e zen di enean e a hau ak segu u e a beha ak e a desioak
asebe e a daudenean ga apen mo o au onomoa emango da, pos u a desbe dinen
age pena ekin ba e a. Maiz gehien espe o di ugunak ese zea, bi a zea, ka ama
lekualda zea edo a ibil zea iza en di a, baina ez ga a oha zen badi ela bes e hainba
mugimendu zeinak be ebiziko ga an zia du en, au ez aipa u ako mugimendue a a heldu
ahal iza eko p es akun za ba di elako (Kliass, 2010): e di bi a eko pos u ak. Pikle ek
(1985), behin-behineko posizio e a posizio i aunko bezala de ini u zi uen, azken hauek
denbo a gehiagoz man en zen zi enak izanik.
Kliassek (2010) aipa zen duen moduan, ga an zia handia ema en zaio ese i, ibili edo a
hau ak buel a ema ea i esa e ako, baina posizio edo a mugimendu haue a a heldu ahal
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 8
iza eko p es akun za modu a eginiko pos u a asko egin beha izan di u hau ak, izan e e,
hau ak pos u a be i bakoi za saiake a au onomo ani zen os ean lo zen du e a hauek
k ispazio gabe e a muskulu denen pa e-ha ze o eka ua ekin egi en di a. Mugimendu edo
posizio a hel zeko hau ak au ez as ee an zeha egi en di uen saiake ak Pikle ek (1985,
114-115 o .), p es a ze-a ike ak bezala de ini u zi uen un sean hau a p es a u egi en
du elako posizio be i ba ean koka zeko.
Hau a en mugimendu e a posizioen ga apena gene ika en a abe akoa izango da e a
hau a ne bio-sis ema ga a uz doan heinean ga a zen joango di a azken hauek (G uss e a
Rosembe g, 2016; Pikle , 1985). Ga apen hau bi lege en menpe emango da, ze alo-
kaudala e a p oximo-dis ala, hauek hau a goi ik behe a e a go pu z-e digune ik, -
ada e a a ga a zea eka iko du, ho ega ik man enduko du e bu ua en e, ibil zen hasi
o duko, esa e ako (Es eme a, 2018).
Lóczy Ins i u uan eginiko ike ke a en ondo en Pikle ek (1985) hau a en ga apen
mo o a ondo engo asee an sailka u zuen, zeinak bu uz go a ego e ik ibil ze a a e
heda zen di en.
Hau a lehenik e a behin bu uz go a koka zen da (Pikle , 1985). Posizio hone an bu uak,
hankek e a besoek ge o e a mugimendu askeagoa izango du e e a hemen emango da
hau a en lehen au kikun za, zeina be e eskua izango den e a eskua en ondo en hanka
au ki uko du (Falk, 2009).
Pelbisa mugi zen has en denean, so balda al xa u a hau a alboz koka uko da (Falk, 2009;
Pikle , 1985), azken pos u a hau Pikle ek aldamenka ja zea bezala de ini u zuen. Hau a
alboz koka u ako posizio ba e ik, go pu za ge o e a
gehiago jai siz, bu uz behe ako posizio a pasa uko
da, ahuspez bi a ze a (Pikle , 1985). Pos u a
hone an hau ak bu ua al xa uko du e a eskuen
gaineko o eka hobe uko du, lu a ekin kon ak uan
1. i udia. Bu uz go a. 2. i udia. Aldamenka ja zea.
3. i udia. Ahuspez bi a zea.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 9
dagoen go pu za en azale a mu iz uz. Behin pos u a
hau ga a u duenean hau a lekualda zen hasiko da, e a
hau bi en bidez egingo du, bu uz-behe a e a-go ako
posizioak xandaka uz (Pikle , 1985). Hau ak
ga a uko duen hu engo mugimendua na as ea edo
he es an ibil zea izango da (Pikle ,1985).
Mugimendu honek hau a i azka ago lekualda zea
ahalbide uko dio, bai a dis an zia handiago a dauden objek ue a a hel zea e e, bes alde,
mugimendu e a deskan suak a eka uz hau ak akzio ako beha ezko onua doi zen
ikasiko du (Ga cía e a González, 2009). He es a zea en ondo en e a hau ak go pu za
lu e ik ge o e a gehiago bana zean emango da hu engo mugimendua, ka ama ibil zea
izango dena (Pikle , 1985).
Ka ama ibil zeak pos u a en an olake an jauzi
kuali a ibo ba daka , hau a egonko asuna
eskain zen dion euska ie a ik abia u e a ge o e a
euska i gu xiago iza e a pasako da, eskuak plano
be ikal ba ean koka uz, pos u a en an olake a e a
muskula u a ese ze posizio a begi a doi uz (Ga cía e a González, 2009). Ka ama
ibil zeak, gaine a, hau a i au onomia gehiago eskainiko dio, The baby human
(Thalenbe g, 2003) dokumen alak: “con el ga eo llega la decla ación de independencia”
dio. Au onomiaz gain, hau a begi ada pe i e ikoa ga a uz e e joango da, zeinak hau a i
al u ekiko beldu osasun su ba eskain zeaz gain zulo edo a al u en luze a e a zabale a
kalkula zea ahalbide uko dion. Ka ama ibil zea i dagokionean, hainba modu be eizi
dai ezkeen a en, ohikoena e a hau en a ean e epika uena ka ama xandaka ua da, e a
zenbai kasu an bai a ha zen ma xa (G uss e a Rossembe g, 2016) bezala e e ezaguna.
Kasu hone an hau ak esku ba e a kon ako hanka mugi zen di u ba e a, eskuak
mugimendua xu ga u e a hankek bul zada eginez. Ka ama mugi zeko modu hau, o dea,
zaila iza en da lo zen, p ak ika asko beha iza en bai a ho ega ik hasie a ba ean
hau engan gehien heda zen den ka ama mo a ele an e o makoa iza en da, non hau ak
go pu z-ada ak banaka mugi zen di uen (Dale, 2006).
Ka ama has ea en ondo en, hau a alboz esku ba en gainean
o ekan dagoenean go pu za en e a lu a en a eko a ea
handi uz joango da, posizio hau Pikle ek (1985) e di-
5. i udia. Ka ama .
6. i udia. E di-ese i a.
4. i udia. Na as ea.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 16
zi uen ese i a, 3 minu u e a segundo ba belaunika u a edo belauniko mugi zen e a
azkenik, 27 minu u e a 55 segundoz zu undu zen heldulekua ekin.
3. aula: Biga en hau a en mugimendu pos u ak e a denbo ak
Biga en hau a en kasuan, mugimendu ani zen e abile a egi en du, baina ba ez e e a da z
be ikalean mugi zen da, hau honek aulan zehaz u ako 12 pos u a e a mugimendue a ik
11 e abili di u, behake an zeha lau egunez e abili di u bai bu uz go ako bai a albozko
pos u ak, a da z ho izon aleko ahuspez e a he es a zea zazpi egunez e abiliz. E di
ese zea bi egunez, e a buka zeko ka ama lekualda zea behake a saio dene an e abili
zuen. Mugimendu e a pos u a be ikalei e epa a uz, biga en hau a behake a saio
dene an ese i zen, bai a heldu a zu undu e e. Sei egunez belaunika u edo lekualda u zen
belaunika u a e a azkenik, 4 egunez zu undu zen helduleku gabe e a egun be dinez ibili
zen. Bada e abili gabeko mugimendu ba , zehazki bi a zea.
Biga en hau honen egune oko asuneko da uei dagokionean, lehen eguna adibide bezala
aipa u a, honako da uak eman zi en: 14 segundo bu uz ho a, minu u e a 35 segundo
ahuspez, 41 segundo he es an e a zo zi e di ese i a. Bi minu u e a 31 segundo pasa u
zi uen ka ama , bos min u e a zo zi segundo ese i a e a azkenik, 43 segundo heldu a
zu undu a.
Denbo a i dagokionez, o o a a, biga en hau ak bi minu u e a 32 segundo pasa u zi uen
bu uz go a, 49 segundo alboz, lau minu u e a 58 segundo ahuspez e a bi minu u e a 40
segundo he es an, 12 segundo pasa u zi uen e di-ese i a, 24 minu u e a 10 segundo
ka ama . Buka zeko, pos u a e a mugimendu be ikalei e epa a u a o du ba bos minu u
e a segundo ba pasa u zi uen ese i a zazpi minu u e a 41 segundo belauniko edo
belauniko mugi zen, 22 minu u e a 19 segundo heldu a zu undu a, lau minu u e a 24
segundo helduleku gabe zu undu a e a azkenik, 14 minu u e a 38 segundo ibil zen.

G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 17
4. aula: Hi uga en hau a en mugimendu, pos u a, e a denbo ak
Hi uga en hau a en kasuan aulan zehaz u ako 12 pos u a edo mugimendue a ik zo zi
e abili zi uen, e abilienak ka ama , ese zea, helduleku gabe zu un zea e a ibil zea izanik,
lau ak g abake a saio dene an e abiliz. Hu engo e abiliena ahuspez pos u a li za eke,
bos saio an e abilia, belauniko mugi u e a heldulekua ekin zu undu mugimenduez
ja ai u a, zeinak bi saioz e abili zi en. Buka zeko, bu uz go a pos u a azal zen da
behake a saio baka ean.
E abili ako pos u a e a mugimenduez gain, hi uga en hau ak badi u e abili gabeko
mugimendu ba zuk, aulan ikus dai ezkeen moduan: Alboz koka zea, bi a zea,
he es a zea e a azkenik e di-ese zea.
Hau honen lehen behake a saioa en adibidea emanda, ikus dai eke minu u e a lau
segundo pasa u zi uela ka ama , hi u minu u e a 24 segundo ese i a, zo zi segundo
belauniko edo belauniko mugi uz, lau minu u e a 15 segundo helduleku gabe zu undu a
e a azkenik, sei minu u e a 13 segundo oinez.
Denbo a i dagokionean, hi uga en hau ak gu xien e abili ako mugimendu edo pos u a
belaunika u edo belauniko mugi zea izan zen, 12 segundoz e abili a, ja aian bu uz
go ako posizio ho izon ala au ki zen da, 56 segundoz e abilia. Posizio ho izon alekin
ja ai u a, ahuspez posizioa hi u minu u e a sei segundoz eman zen, ka ama lekualda zea
15 minu u e a 52 segundoz beha u zen saioe an. Posizio e a mugimendu be ikale an,
hau ak 29 minu u e a 28 segundo eman zi uen, bi minu u e a segundo ba eman zi uen
heldu a zu un zen, 30 minu u e a 25 segundo, o dea, helduleku gabe zu un zen e a
buka zeko, 43 minu u e a 52 segundo ibil zen.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 18
Denbo a en e abile ak adie az en digu hau a en ga apen asea zein den, hau ak
mugimendu edo pos u a ba ean bu u-bela i badabil za, hau da, haue an denbo a luzeagoz
ja du en badu e adie az en digu ga apen ase ho e an daudela, mugimenduak
au oma iza zen a i di ela.
E abili ako pos u ak, au ez esan bezala, bi a ale an daude bana u ik alde ba e ik pos u a
ho izon alak au ki dai ezke, zeinak a da z ho izon alean koka u akoak izango di en, hala
nola: Bu uz go a, alboz, ahuspez, bi a zea e a he es a zea, e di-ese zea e a ka ama
lekualda zea. Bes alde, mugimendu edo pos u a be ikalak au ki di zakegu, a da z
be ikalean koka u akoak: ese zea, belaunika zea edo belauniko mugi zea, heldu a e a
helduleku gabe zu undu e a azkenik ibil zea.
4. Emai zen ez abaida
Lan hone an lo u di en emai zak oso abe a sak izan di a, hau a en ga apen mo o a en
be i ema en du elako e a zenbai kasu an ga apen honen bilakae a ikus eko auke a e e
izan delako. Helbu u nagusia Pikle -Lóczyk p oposa u ako ga apen mo o a e edu za
ha u a, hau eskolako hau en ga apen mo o ean e abili ako pos u a e a mugimenduak
az e zea izan da e a ho elaxe egin izan da.
Lehen helbu u zeha za i dagokionean, hau da, ka ama lekualda u edo ese ze ik ibil ze a
pasa zen den hau a en mugimendu e a pos u ei dagokionean, aipa u beha a dago hau
bakoi za en kasuan lo u ako emai zak desbe dinak izan di ela, hau bakoi za ga apen une
p opioan ego eaga ik.
Lehen hau a en kasuan, plano be ikalean dagoela esan dai eke, non au ez menpe a u
di uen pos u a edo mugimenduak (bu uz behe a, alboz…) e abili ez edo gu xiago
e abil zen di uen e a be iak zaizkione an a i den behin e a be iz saiake ak egi en, guz i
hau pos u en e abile an ikus genezake. Hau honek aulako 12 mugimendue a ik zo zi
e abili zi uen behake a saioe an: Alboz -bi egunez- , ahuspez koka zea -lau egunez- ,
he es a zea -hi u egunez-, e di ese zea -bos egunez-, belaunika u edo belauniko
mugi zea -zazpi egunez- e a azkenik, ka ama lekualda zea, ese zea, e a heldu a
zu un zea hi u ak behake a saio dene an beha uz. E abili akoez gain, e abili gabekoen
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 19
a ean daude bu uz go a e a bi a zea, e a bai a o aindik ga a u gabeko helduleku gabe
zu undu e a ibil zea.
Biga en hau ak lehenengoa ekin alde a u a, mugimendu e a pos u a gehiago e abili
zi uen, hauek e e plano be ikalekoak nagusi u zi en. Taulako 12 pos u a e a
mugimendue a ik zehazki 11 e abili zi uen hau honek: Bu uz go a alboz koka zea e a
helduleku gabe zu un zea lau egunez, ahuspez e a he es a zea zazpi egunez, e di ese zea
bi egunez, belaunika u edo belauniko mugi zea sei egunez e a azkenik, ka ama ese i e a
heldu a zu un zea bede a zi egunez.
Lehen helbu u zeha za ekin buka zeko, hi uga en hau ak lehen hau ak bezala zo zi
mugimendu e a pos u a e abili zi uen behake a saioe an, bu uz go ako pos u a egun ba ez
e abili zuen, belaunika u edo belauniko mugi zea e a heldu a zu un zea bi egunez,
ahuspez koka zea bos egunez e a azkenik, ka ama lekualda zea, ese zea, helduleku
gabe zu undu e a ibil zea behake a saio dene an beha u zi en.
Hi u hau en kasuan ikus dai eke badi ela egun gehiagoz beha u di en mugimendu edo
pos u ak, honek adie az en digu hau hauek mugimendu e a pos u a haue an bu u-bela i
a i di ela saiake ak egi en. Behin e a be iz hauekin saia zeak, hau a mugimendu edo
pos u a hauek au oma iza zeko bidean dela adie az en digu, hau ek mugimendu ba
au oma iza uko bai u e inongo kon zien zia gabe bu u zea lo zen du enean (Wallon,
1980), saiake a asko en ondo en. Mugimendua au oma iza zeko saiake ak asko e a
ani zak izan beha di a, hau hau ek mugimendu ba zue an bes e ba zue an baino denbo a
gehiago pasa zea en a azoia. Behin mugimendua au oma iza u denean, mugimendu edo
pos u a ho en e abile a jai si egi en da, hau a bes e mugimendu edo pos u a ba zue an
zen a uko delako, hauek au oma iza u a e behin e a be i o saiake ak eginez.
Mugimendu edo pos u a au oma iza u akoan hau ak ho e an egingo di uen saiake a
kopu ua jai si a en, ez li za eke desage u beha ko Pikle en (1985) emai zen a abe a,
beha u ako hau en kasuan, o dea, hi u ek du e amankomunean zenbai mugimendu edo
pos u a en al a, hau da, hi u hau ek du e aulan pos u a edo mugimendu en ba , zeina
behake a saioe an zeha e abili ez du en.
Ondo ioz, Pikle -Lóczy emai zak e edu izanik esan dai eke beha u ako hau en ga apena
ez dela inongo esku-ha ze ik gabe ga a u ako hau a engan ema en den be a, hau da, ez
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 20
dela guz iz be ezkoa. Hau hauen ga apena guz iz be ezkoa izango bali z menpe a u ako
mugimenduak age uko li a eke, denbo a gu xiz edo egun gu xi ba zue an bada e e.
Lo u ako emai zekin lan honen lehen helbu ua be e zea lo u dela baiez a u dai eke, gu e
giza eko hau en e a Pikle -Lóczyko emai zak desbe dinak izan di a e a hone a ako bi
a azoi nagusi egon li ezke. Emai ze an alde hau ema eko, alde ba e ik imi azioa en
inda a egon li eke, hau a engan imi azioak inda handia izan du e a ho ega ik
be ikaliza u di a bes e mugimendu edo pos u a ba zuk menpe a u baino lehen, biga en
e a hi uga en hau a nagusiki, pos u a edo mugimendu semi-be ikale an pasa zen du en
denbo a kon uan ha u a. Biga en a azoi nagusia, e xean be ikaliza u ako hau ak izan
di ela li za eke, hau da, o aindik pos u a edo mugimendu be ikalak menpe a u gabe
zi uz enean haue an koka uak izan di a, be ezko ga apene ik pixka ba aldenduz.
Biga en helbu u zeha za i e epa a uz, hau da, behake a saio bakoi zean hau ak
bu u zen di uen mugimendu e a pos u ei e a haue an pasa u ako denbo a i e epa a uz,
espe o dena da bai denbo a e a pos u a edo mugimenduak hau bakoi za en a abe akoak
iza ea; hau da, ga apen maila e a au oma iza zeko unea en a abe akoak.
Umeen a abe a pos u a bakoi zean egondako denbo ak ondo engoak di a. Lehen umea en
kasuan 15 segundo pasa u zi uen alboz, 21 ahuspez, 35 he es an e a 32 e di-ese i a, 23
minu u e a 54 segundo pasa u zi uen ka ama , ese i a pasa u ako o du, zo zi minu u e a
55 segundo izan zen hau ak denbo a gehiagoz e abili ako pos u a, ja aian heldu a
zu un zea 27 minu u e a 55 segundoz e a azkenik belaunika u edo belauniko mugi zea
au ki zen da, hi u minu u e a segundo ba ez e abilia izan zena.
Biga en hau ak, lehenengoak baino mugimendu e a pos u a gehiago e abili zi uen, be e
kasuan e e ese zea nagusi uz. Hau honek bi minu u e a 32 segundo pasa u zi uen bu uz
go a, 49 segundo alboz, lau minu u e a 58 segundo ahuspez, bi minu u e a 40 segundo
he es an e a ondo en 12 segundo e di-ese i a. Ka ama lekualda zea i dagokionean, 24
minu u e a 10 segundoz izan zen e abilia, o dube e, bos minu u e a segundo ba ekin
nagusi u zen ibil zea, 22 minu u e a 19 segundoz zu undu zen heldu a, lau minu u e a 24
segundoz helduleku gabe e a azkenik 14 minu u e a 38 segundoz ibili zen.
Buka zeko, hi uga en hau a i dagokionean, 56 segundo pasa u zi uen bu uz go a, hi u
minu u e a sei segundo ahuspez, 15 minu u e a 52 segundo ka ama e a 29 minu u e a 28
segundo ese i a. Belaunika u edo belauniko mugi zea i dagokionean, hau honek 12
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 21
segundoz e abili zuen, heldu a zu un zea bi minu u e a segundo ba ez, helduleku gabe
zu un zea, o dea, 30 minu u e a 25 segundoz e a azkenik ibil zea nagusi u zen 43 minu u
e a 52 segundo ekin.
Au eko da uak kon uan izanda, lehen hau ak gehien e abili ako mugimendua ese zea
izan zen o dube e zo zi minu u e a 55 segundoz, heldu a zu un zea ekin ja ai u a, zeina
27 minu u e a 55 segundoz e abili zuen. Biga en hau a i dagokionean, honen pos u a
e abiliena e e ese zea izan zen o du ba bos minu u e a segundo ba ez e abilia,
lehenengoan ez bezala, biga en mugimendu e abiliena ka ama lekualda zea izan zen 24
minu u e a 10 segundoz e abilia. Buka zeko, hi uga en hau ak gehien e abili ako
mugimendua ibil zea izan zen 43 minu u e a 52 segundoz e abilia, helduleku gabe
zu un zea ekin ja ai ua, zeina 30 minu u e a 25 segundoz e abilia. Mugimendu e a
pos u a hauek e abilienak iza eak hauek au oma iza zeko bidean daudela adie az en digu,
pos u a bakoi zean saiake a uga i egingo di uz e hau ek, denbo an hala beha u a,
mugimendu edo pos u a ho i au oma iza u e a bes e ba e a pasa u bi a ean.
Biga en helbu u zeha za ekin espe o zen bezala hi u hau ekin lo u ako emai zak
desbe dinak izan di a, hau da, emai zak hau en a abe akoak izan di a. Hau bakoi za
ga apeneko e apa ba ean egon a en bakoi zak espe ien zia ba zuk bizi izan di u amilian,
hau eskolan hau denen egoe a be a den a en. Hau bakoi za en espe ien zia
desbe dinek haien ga apena e e modu desbe dine an ema ea e agi en du e a hau
emai ze an isla u a ikus genezake.
Au eko helbu u zeha zeko da uak az e uz, ikus dai eke hau a en mugimendu e a
pos u e an bilakae a ba egon dela, zeinak hi uga en helbu u zeha ze a bide a zen
gai uen. Hi uga en helbu u zeha za hau en pos u en e a mugimenduen bilakae a
az e zea izan da, kon uan izanik mugimendu e a pos u en bilakae a e a haue an
pasa u ako denbo a.
Lehen hau ak hasie ako behake a saioe an e abili ako mugimendu e a pos u a ba zuk
e abil zea i u zi zion behake a saioe an zeha , alboz e a ahuspez mugimenduak esa e ako,
bi hauek he es a zea e a e di-ese zea ekin alda uz. Ka ama lekualda zea en e a ese i
mugimendue an, hau ak eguna en a abe ako e abile a egi en du denbo a alde ik,
lehenengoan minu u e a lau minu u a eko denbo ak a eka uz e a biga enean sei
minu u ik 11 a a eko denbo ekin. Belauniko lekualda zea i edo belaunika zea i

G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 22
dagokionean, hau honek segundo gu xi ba zuk pasa zen di u mugimendu hone an,
salbuespenak izanik lehen e a lauga en behake a saioak. Lehen hau a ekin buka zeko,
heldu a zu un zea pos u ak denbo a alde ik igoe a p og esibo ba izan duela aipa u beha
da, bi minu u ik hasi e a hi u minu u a a ekoa, pos u a hone an, zazpi e a zo ziga en
egunak salbuespen bezala ha geni zake, lehenengoan hau ak zazpi minu u pasa u
zi uelako heldu a zu undu a e a biga enean au eko behake a saioe an baino denbo a
gu xiago pasa u zuelako pos u a hone an.
Biga en hau a i dagokionean, bu uz go ako mugimendua da azal zen den lehena, lau
behake a saio an e abili zuen denbo a alde ik e abile a desbe dina eginez -segundo
ba zue a ik minu u a-, alboz koka zea en mugimendua egonko man endu zen behake a
saio dene an, segundo gu xi ba zue an zeha e abiliz bos ga en saio ik au e a. Ahuspez
koka zea i dagokionean, egunen bai an denbo a p og esiboki jai si zela ikus dai eke,
lehen eguneko minu u e a 35 segundo ik azken eguneko 10 segundoe a a heldu a e.
He es a zea i dagokionean, mugimendu honen e abile a gu xinaka jai si zuela ikus
dai eke, hasie ako 41 segundo ik bukae ako zo zi segundo a, a ean minu u e a zazpi
segundoko go akada egon a en. E di ese zea bi saio an zeha age u zen, lehenengoan
biga enean baino denbo a gehiagoz e abiliz. Ka ama lekualda u e a heldu a zu un zean
joe a be a ema en dela ikus dai eke, hau da, hasie ako behake a saioe an hau ak denbo a
gehiagoz e abil zen zuen azken behake a saioe an baino, lehenengoa en kasuan lau
minu u ik minu u ba e a a eko jai sie a eman zen e a biga ena en kasuan, o dea, sei
minu u ik minu u a a ekoa. Ese zea i dagokionean, hasie ako behake a saioe an denbo a
p og esiboki igo zen dela ikus dai eke, seiga en behake a saioan mugimendu hone an
pasa u ako gehieneko denbo a a heldu e a ho ik au e ako behake a saioe an denbo a
p og esiboki jai si duela ikus genezake. Belaunika u edo belauniko mugi zea ekin e e
joe a be a ema en da, bi e a lauga en behake a saioen a ean denbo a gu xinaka igo zen
da, segundo ba zue a ik hi u minu u a, egun ho e a ik au e a, o dea, denbo a jai si
egi en da, minu u ba e a a e. Mugimendu honen e abile a en jai sie a, helduleku gabe
zu un zea en age pena ekin ba e a ema en da, bos ga en behake a saioan e a azken
honen e abile a e e p og esiboki igo zen doa. Buka zeko, seiga en behake a saioan
ibil zea en age pena ema en da, minu u e a 24 segundoko denbo a ekin e a p og esiboki
igo zen da azken hau e e sei minu u e a 27 segundo a a e.
Hi uga en hau a ekin has eko, aipa u beha a dago bu uz go ako pos u a egun
baka ean azaldu zela, zo ziga en egunean ia minu u ba ez, ahuspez pos u a segundo
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 23
gu xi ba zuen e a minu ua en a ean e abili zuen behake a saioe an, zehazki bos behake a
saio an. Ka ama lekualda zea i dagokionean, ikus dai eke honen e abile a p og esiboki
jais en joan dela, pun u go ena hi uga en behake a saioan eman zen, hi u minu u e a
segundo baka a ekin, egun ho e a ik au e a denbo a jai siz joan zen azken eguneko
minu u e a 31 segundo a heldu a e, a ean salbuespen moduan azal zen da
bede a ziga en eguneko bi minu u e a 24 segundoko denbo a. Ese zea i dagokionean,
ikus dai eke ez dagoela e abile a p og esibo ik, hau da, o oko ean nahiko denbo a
be din sue an egi en duela pos u a honen e abile a, seiga en eguneko zazpi minu uak
salbu. Belaunika u edo belauniko mugi zea i dagokionean, bi egunez egi en du
mugimendu honen e abile a, zehazki hi u e a bede a ziga en egune an ba ean zo zi e a
biga enean lau segundoz e abiliz. Helduleku gabe zu un zea i dagokionean, ikus dai eke
e abile a alde ik jai sie a ba dagoela, zenbai egune an au ekoe an baino gehiago e abili
zen a en -sei, bede a zi e a hama ga en saioak-, e abile a o oko ean jai si egin zela ikus
dai eke. Buka zeko, ibil zea i dagokionean, mugimendu honen e abile a p og esiboki igo
zen bos ga en behake a saio a a e, ondo engo saioe an gu xinaka jai siz, salbuespen
modu a aipa u dai eke seiga en behake a saioko minu u baka eko e abile a.
Hi uga en e a azken helbu u zeha za hau en pos u en e a mugimenduen bilakae a
beha zea zen, hau bakoi zak behake a saioe an zeha izaniko bilakae a beha zea, bai
mugimendu e a bai a denbo a alde ik e e. Espe o zen hau bakoi zak be e joe a na u ala i
eki ea, emai zak Pikle ek lo u ako be ak izan ez a en. Emai zak e epa a uz esan
genezake azken hau be e dela, lehen helbu uan ikusi den moduan, lo u ako emai zak
Pikle ek ike ke an lo u zi uene a ik desbe dinak izan di a, baina hau denek ekin dio e
joe a na u ala i, zenbai mugimendu edo pos u a age u ez a en hau ek ga a u ako
mugimenduak izan bai i a.
Mugimendu edo pos u a ba zuen e abile a p og esiboki igo dela ikus genezake, ho ek
adie az en digu hau a behin e a be iz a i dela saiake ak egi en, zeinak beha -
beha ezkoak zaizkion mugimendua menpe a u e a au oma iza zeko, Pikle ek adie azi
zuen (1985) hau ak mugimendu edo pos u a ba menpe a u bi a e saiake a asko egi en
di uela, zeinak beha ezkoak zaizkion hu engo asea modu a akas a suan ga a zeko.
Mugimendu edo pos u a ba menpe a zeak aldi be ean azken hau au oma iza zea daka ,
Wallonek (1980) adie azi zuen moduan. Mugimendu edo pos u en denbo a en igoe ak
au oma iza zea daka en moduan, denbo a en jai sie ak hauek menpe a u di ela e a
ondo ioz au oma iza u di ela adie az en digu.
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 24
Labu bildu a, esan dai eke hau eskolako hau en e a Pikle ekoen a ean badagoela
alde ik, Pikle -Lóczyko hau ek mugimendu denak modu na u alean ga a u zi uz en
moduan, beha u ako hau e an izan di a beha u gabeko mugimendu e a pos u ak, zeinak
hau en be ezko ga apena e espe a u ez dela adie az en digu en. Au ekoa ekin ba e a,
lanean zeha az e u ahal izan da hau ba zuk mugimenduak au oma iza zeko bidean
daudela Wallonek (1980) adie azi zuen moduan, hauen e abile a en go akada p og esiboa
kon uan ha u a, baina hau bakoi zak jada au oma iza u ako mugimenduak e e badi uela,
zeinak denbo a gu xiagoz e abil zen di uen.
5. Ondo ioak
5.1. Lana ekin lo u akoak
Lana egoe a e eale an bu u u izanak gu e ingu uko hau en e eali a ea az e zeko auke a
eskaini du, honela Pikle -Lóczyko baldin za ideal e a gu e giza eko e eali a ea en a eko
alde ake a egi eko e a aldi be ean helbu uei e an zu eko auke a eskainiz.
Au ez esan bezala, hau a en ga apen mo o au onomo ako baldin za egokienak, idealak,
Pikle -Lóczy umezu z ga aian ema en di enak di a, hau ak haien kabuz zu un zen
di ene a a e ez di a be ikaliza zen, haien kabuz ese i a e ez di a ese zen…
Egungo gu e giza eko baldin zak, o dea, guz iz bes elakoak di a, hau ak
be ikaliza zeko joe a dago, haien kabuz ga a u ez du enean ese zekoa… Be ikalizazio
ho i behake ako emai ze an ikus genezake, emai zen az e ke an aipa u ako moduan,
o oko ean a da z be ikalean koka u ako mugimendu e a pos u ak nagusi u zi en,
Lóczyko hau en kasuan ez bezala, azken hauek, a da z be ikal zein ho izon alekoak
e abil zen zi uz en lekualda zee a ako e a a aka zeko. Zenbai pos u a nagusi u zi en
bi a ean, bes e hainba ez zi en azaldu e e egin behake a saioe an zeha , ho ek e e
hau a en be ikalizazioan izan dezake oina ia, au ez esan bezala Pikle en e eduan
mugimendu e a pos u a au oma iza uen e abile a jai si a en, hauek ez zi elako desage u.
Hau honela ikusi zen hau ek mugimendu e a pos u a bakoi za saiake a ani zen ondo en
menpe a zen zu ela e a behin menpe a u akoan honen e abile a jai si a en ez zela
desage zen (Pikle , 1985).
G adu Amaie ako Lana. BILBOKO HEZKUNTZA FAKULTATEA 25
Mugimendu ba menpe a zen denean, Wallonen (1980) esane an mugimendua
au oma iza u egi en da, zehazki, kon zien zia gabe mugimendua bu u zen denean.
Hone a ako beha ezkoa da mugimendu bakoi za behin e a be iz bu u zea, e a ge aka i
hau lanean mugimendu e a pos u en e abile an ikusi izan da, mugimendu e a pos u a
ba zuk denbo a gehiagoz eman di elako. Ondo ioz esan dai eke hau ek mugimendu e a
pos u a ba zuk au oma iza zeko bidean daudela, bakoi za enak be e ga apena en
a abe akoak izanik.
Hau bakoi za mugimendu e a pos u a jakin ba zuk au oma iza zeko bidean egonik,
ondo ioz a u da hau bakoi zak mugimendu ba zuk bu u zen di uela, bakoi zak
konbinazio ba edo bes e egi en duela be e beha ak ase zeko edo a objek u/leku ba e a
hel zeko. Esan bezala mugimendu e a pos u en ga apena hau bakoi za en a abe akoa da,
ondo ioz behake a bes e hau ba zuekin egin izan bali z, li ekeena da emai zak
bes elakoak iza ea, lo u akoe a ik desbe dinak.
Hone az gain, bakoi zak bizi ako espe ien ziek e e e agi en du e be ezko ga apen
au onomoan, hone a ako, Pikle ek hau e a heldua en a eko ha eman sendoa, a opa
egokiak, espazio e a zo u egokia, hau a be an lasai asunez mugi zeko bes ekoa e a
azkenik, jos ailu egokiak beha ezkoak zi ela aipa u zuen, azken hauek hau ak be e
kabuz ha zeko modukoak (Pikle , 1985) e a e abile a ani zekoak iza ea ga an zi sua zela
aipa uz (Es eme a, 2018).
Ondo ioz mugimendu e a pos u en e abile a hau bakoi za en a abe akoa bai, baina hau
honen espe ien zien a abe akoa e e badela esan dai eke, hau eskolan denak baldin za
be dine an egon a en bakoi zak handik kanpo espe ien zia ba zuk edo bes e biziko
di uelako.
Bes alde, hau ak espazio segu u e a kon ian zazko ba ean daudela ondo ioz a u dai eke
lo u ako emai ze an, hala egongo ez bali a age u ako mugimenduak u iagoak izango
li a eke, ingu unea e a ingu uko objek uak e e ez li uzke e a aka uko. Ondo ioz Lóczyko
emai zekiko, lo u ako emai zak desbe dinak izan a en hau ek ja due a au onomo ba
bu u u du ela esan genezake, non mugimendu desbe dinen e abile a egi eaz gain
objek uak e a ingu unea e e a aka u di uz en.
Buka zeko, aipa u beha a dago in e esga iena hau en behake a denbo a luzeagoz
bu u u izana izango li za ekeela, honela lagin handiagoa lo uz; ga apen mo o ak be e