III. IKERGAZTE
NAZIOARTEKO IKERKETA EUSKARAZ
2019ko maia za en 27, 28 e a 29
Baiona, Euskal He ia
ANTOLATZAILEA:
Udako Euskal Unibe si a ea (UEU) OSASUN ZIENTZIAK
Mul imedia ja due a seden a ioak
e a Die a Medi e aneoa ekiko
a xikidu a en a eko e lazioa
Bilbo Handiko hau e a ne abee an
Sil ia Caballe o Sanchez,
Ame s Jau egi, I a i Ayes a,
Julia Fe nández, Ley e G a ina
e a I zia Hoyos Cille o
157-165 o .
h ps://dx.doi.o g/10.26876/ike gaz e.iii.0 4.20
Mul imedia ja due a seden a ioak e a Die a Medi e aneoa ekiko
a xikidu a en a eko e lazioa Bilbo Handiko hau e a ne abee an
Caballe o Sánchez, Sil ia1; Jau egi, Ame s1; Ayes a, I a i1; Fe nández, Julia1;
G a ina, Ley e1 e a Hoyos Cille o,I zia 1
1E izain za Saila I. Medikun za e a E izain za Fakul a ea. Euskal He iko Unibe si a ea
UPV/EHU
[email p o ec ed]
Labu pena
Bilbo Handiko 515 hau e a ne abeen mul imedia ohi u a seden a ioak e a Die a Medi e aneoa ekiko
(DM) a xikidu a ezagu zeaz gain, bien a eko elka -e lazioa az e u zen. Mul imedia ja due a
seden a ioak (AAP- en gomendioak kon uan ha uz) e a elikadu a ohi u ei bu uzko galdeke a
(Kidmed) be e zu en. Ne abeak hau ak baino seden a ioagoak zi en ( elebis a, p<0,01; o denagailua,
p<0,001) e a a xikidu a oke ago zu en (p<0,01). Kon sola en e abile a e a mul imedia denbo a o ala
AAP- en gomendioen ba uan zeudenean, a xikidu a hobeagoa zen (p<0,05 e a p<0,05). A xikidu a
ona eduki zea e a mul imedia gailue an denbo a gu xiago iga o zea, obesi a ea e a gainpisua
saihes eko lagunga iak izan li ezke. Osasun sus a zaileek elka ekin lan egin beha ko luke e,
in e ben zio e aginko ak diseina u e a Osasun Publikoko p og amak ma xan ja iz.
Hi z gakoak: hau ak, ne abeak, obesi a ea, mul imedia ohi u a seden a ioak, Die a Medi e aneoa.
Abs ac
Associa ions be ween sc een- iewing beha iou s and adhe ence o he Medi e anean Die in 515
child en and adolescen s in he G an Bilbao we e analyzed. They comple ed a ques ionnai e abou
sc een- iewing beha iou s (in acco dance wi h AAP guidelines) and die a y habi s (Kidmed es ).
Adolescen s we e mo e seden a y han child en (TV iewing, p<0,01; compu e -playing, p<0,001)
and had a wo se adhe ence han child en (p<0,01). Child en who exceeded sugges ed AAP guidelines
o compu e playing and o daily o e all media use had wo se adhe ence (p<0,05 and p<0,05).
Ha ing a good adhe ence and spending less ime on sc een- iewing beha iou s could help o p e en
om childhood obesi y and o e weigh . Heal h ca e p o essionals ha e signi ican ole in hei daily
p ac ice o designing e ec i e in e en ions and Public Heal h p og ams.
Keywo ds: childhood obesi y, adolescen s, sc een- iewing seden a y beha iou s, Medi e anean Die .
1. Sa e a e a Mo ibazioa
Azken hama kada haue an, hau e a ne abeen gehiegizko pisua e a obesi a ea, Osasun Publikoko
a azo la iak bilaka u di a gu e ingu unean. U eak pasa ahala, obesi a ea pai a zeko a iskua
handi zen da e a ho ega ik, ge o e a pe sona obeso gehiago dago mundu osoan zeha . Obesi a eak
hau za oan zein heldua oan gaixo asunak e agi en di u (gaixo asun ka diobaskula ak, diabe esa edo
a azo psikosozialak) e a honen ondo ioz, hau e a helduen bizi kali a ea asko mu iz en da. Honek,
Osasun Sis eman gas u ekonomiko e a sozial handia e agi en du. Ike zaileek dio enez, hau za o ik
obesi a ea saihes eko p og ama inda suak so zeko beha a dago (Cal e e al., 2018), bizi ohi u a
seden a ioak e a die a desegokiak alda u ahal iza eko. Ekin za hauek ma xan ja zeko, un sezkoa da
obesi a ea e agi en du en ak o eak ondo ezagu zea. Fak o e hauek ezagu uz, ikasleen bizi ohi u a
seden a ioak zein die a desegokiak alda zeko esku-ha zeak plani ika zea lo uko da.
Ike Gaz e, 2019
Osasun Zien ziak
157
2. A loko egoe a, e a helbu uak
Gau egun gehiegizko pisua du en hau e a ne abeen kopu ua izuga i handi u da mundu osoan
zeha , bai a Medi e aneoko he ialdee an e e. Adi uen esane an, azken lau hama kade an obesi a ea
pai a zen du en 5 e a 19 u e-a eko hau en kopu ua 10 bide uga i u da nahiz e a he ialde ba zue an
obesi a e asak jai si edo man endu egin di en. P ebalen zia e a in ziden zia asak oso desbe dinak di a
he ialdea en a abe a (WHO Eu opean Childhood Obesi y Su eillance Ini ia i e (COSI), 2018).
Adibidez, Eu opako obesi a e asa ik al uenak I alia, Txip e, Espainia, G ezia, Mal a edo San Ma inon
koka zen di en bi a ean, baxuenak F an zia, No uega, I landa, Le onia edo Dinama kan au ki zen
di a, non p ebalen zia %10a baino baxuagoa den (Eu opean Commission & OECD, 2018; WHO
Eu opean Childhood Obesi y Su eillance Ini ia i e (COSI), 2018). Espainian, Es a u mailan,
gehiegizko pisua e a obesi a ea en p ebalen zia asa %18 e a %41 bi a ean dago, Au onomia
E kidegoen a eko desbe din asunak naba menak di ela ik. Honela, Euskadin, obesi a e asa %34an
koka zen da, Es a u Ba ue an, Kanadan edo E esuma Ba uan baino al uagoa izanik (Agencia Española
de Segu idad Alimen a ia y Nu ición. Minis e io de Sanidad, Se icios Sociales e Igualdad. Mad id,
2015).
Gehiegizko pisua zein obesi a ea pai a zen du en hau ek, gaz a oan bezala, heldua oan e e pisu
a azoak iza eko p obabili a e handiagoa izango du e (Simmonds e al., 2016; Llewellyn e al., 2016).
Aldi be ean, hau za oko gehiegizko pisu a azo hauek, heldua oan obesi a ea ekin lo u ako
gaixo asunak iza eko a iskua e e handi zen du e, hala nola, gaixo asun ka diobaskula ak (Chung e
al., 2018; Olson e al., 2018; Ume e al., 2017), diabe esa (Weiss e al., 2005), minbizia edo egoe a
an ioxida zaile xa a, a ikulazio a azoak, lo a azoak, e a a azo psikosozialak, hala nola, au oes imu
baxua, elikadu a-deso ekak, dep esioa e ab. (Kelsey e al., 2014; Nelson e al., 2006). Guz i honek,
pe sonen bizi kali a ean e a giza e mailako gas u publikoan e agin zuzena dauka. Hau dela e a,
obesi a ea, XX. mendeko epidemia ik ga an zi suene a ikoa izenda u da, Osasun Publikoko e onka
nagusie a iko ba bihu uz. Obesi a ea, go pu zeko gehiegizko gan z me ake a edo ano mala bezala
ezagu zen da, e a gaixo asun global, epidemiko e a mul i- ak o ial za ha zen da. Gehiegizko gan z
me ake a en a isku ak o een a ean, bizi ohi u a seden a ioak e a die a desegokiak elka e laziona u a
egon dai ezkeen ak o eak di ela p oposa u izan da (Leech e al., 2014; Ma shall e al., 2019).
Gainpisua en a azoien a ean, gau egungo ohi u a seden a ioak aipa zea ezinbes ekoa da.
Adi uek, elebis a, o denagailua edo bideo-kon sola en au ean ego eak seden a ismoa edo mugimendu
al a sus a zen duela p oposa u du e (Ha dy e al., 2007; Nelson e al., 2006). Izan e e, hau e a
ne abeek pan aila desbe dinen e abile an e a In e ne bidezko konexioe an, gailu inko e a
mugiko e an ema en du en denbo a kon uan ha uz, ezin dai eke uka u mul imedia ja due ak be e
egune oko bizi za en pa e ga an zi sua bilaka u di enik. Gau egungo hau e a gaz eak, elebis az
gain, eknologia be ien bi a ez e e konek a u a daude kanpoko mundua ekin. Hau da, pan ailen
au ean lagunekin, amilia ekin edo klaseko kideekin konek a u a egon dai ezke lana, en e enimendu
e a aisialdiaz goza zeko bes e e a ba so uz. Ezaguna da, hau za oan heldua oan baino mul imedia
kon sumo al uagoa iza en dela, baina ne abeza oan baino baxuagoa, bizi zako e apa hone an
go akada ik al uena opa uz (FEN (Fundación Española de la Nu ición), 2015). Osasuna en Munduko
E akundeak, 5 e a 17 u e a eko hau e a ne abeek ga apen isiko e a men al egokia izan deza en,
ja due a isiko mode a ua edo inda sua (gu xienez 60 minu u egunean) gomenda zen du (WHO
Eu opean Childhood Obesi y Su eillance Ini ia i e (COSI), 2018). Hau ezaguna bada e e, Espainian,
9 e a 17 u e a eko hau e a ne abeen %55,4ak ez du gomendioa be e zen. Gehiegizko pisuak e a
seden a ismoak hau e a ne abeen osasunean di uen ondo ioak kon uan ha uz, Ame ike ako
Akademia Pedia ikoak (AAP), 2001 u ean gomendio ba zuk a gi a u zi uen. Hauen a ean, 5 e a 19
u e a eko hau ek egunean 2 o du baino gehiago pan ailen au ean ez pasa zea (AAP, 2001). Hala
e e, Espainiako hau e a ne abe gehienek ez du e gomendio hau be e zen (Mielgo-Ayuso e al., 2017),
be eziki as ebu ue an, be aien osasuna a iskuan ja iz.
Bes alde, elikadu a e a die e ika adi uek e a mundu osoko osasun agin a iek elikadu a osasun sua
e ama eko beha a dagoela adie az en du e (Saunde s e a Vallance, 2017). Kilokalo ia al uko edo
nu ien e ik gabeko elikagaiak e a eda iak esku a zeko e az asunak “ingu u obesogenikoa” e agi en
du, be eziki ne abeen kasuan (Cal e e al., 2018; Ma shall e al., 2019; WHO Eu opean Childhood
Ike Gaz e, 2019
158
Obesi y Su eillance Ini ia i e (COSI), 2018). Gehiegizko pisua e a obesi a ea saihes eko, egune o
osasunga i gosal zea, u ak e a ba azkiak ja ea, zein, elikagai ez osasun suak mu iz ea (o a ekoak,
die a azka a, ha agiki p ozesa uak e a azuk ez be e ako eda iak) oso ga an zi sua da. Die a
Medi e aneoa, die a o eka u za ha zen da, nu i iboa, osasunga ia, e abilga ia, ona ga ia,
esku aga ia, e osoa e a bidezkoa delako. Ho ega ik ha zen da ja ai u beha eko e edu za . Hala e e,
giza aldake ak di ela e a, ohiko Die a Medi e aneoa en o dez, kilokalo ia al uko die ak e a elikadu a
ohi u a deso eka uak a i di a naba men zen (Ruiz e al., 2015). Aldake a guz i hauek, hau e a
ne abeen die e an, gan z e a azuk ea gehi u, e a ze ealak, ba azkiak, u ak, zun za e a ka bohid a o
konplexuen kopu ua mu iz en du e. Hau , ne abe e a e o kizuneko helduengan pisu-a azoak e aginez.
Elikadu a aldake ek e a aisialdiko ja due a isikoa en mu izke ak osasun a iskuak e agin
di zake e. Lan honen asmoa, Bilbo Handiko hau e a ne abeen mul imedia bizi ohi u a seden a ioak
e a Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a ezagu zeaz gain, bien a eko elka -e lazioa en az e ke a
egi ea zen. Behin, ak o e hauek e a be aien a eko e lazioak ezagu u a, ohi u a ez osasun suak
alda zeko ekin zak e a in e ben zioak diseina u ahal iza eko.
2.1. Helbu uak
1) Bilbo Handiko hau e a ne abeen mul imedia bizi ohi u a seden a ioak desk iba zea.
2) Bilbo Handiko hau e a ne abeen Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a maila ezagu zea.
3) Mul imedia bizi ohi u a seden a ioak e a Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a en a eko
e lazioa az e u e a adina en a abe ako ezbe din asunak desk iba zea.
3. Ike ke a en muina
Ike ke a hone an, Bilbo Handiko Lehen Hezkun za (LH) e a De igo ezko Biga en Hezkun zako
(DBH) 515 ikaslek, 265 hau (11 e a 12 u e) e a 250 ne abek (14 e a 15 u e) pa e ha u zu en.
Ikas e xe pa e ha zaileek ezauga i sozio-ekonomiko desbe dinak zi uz en Bilboko Beha oki Sozio-
ekonomikoa en da uen a abe a (Ayun amien o de Bilbao, 2009). Ike ke a, Euskal He iko
Unibe si a eko (UPV/EHU) Gizakiekin lo u ako Ike ke a ako E ika Ba zo deak (GIEB) ona u zuen
e a da uak 2010-2011 ikas u e bi a ean jaso zi en.
Ikasleek mul imedia ekin za seden a ioei e a elikadu a ohi u ei bu uzko galdeke a ba be e zu en,
klaseko o due an e a ike ke a aldeko kideen lagun za izanik. Galde egian, elebis a, o denagailua e a
bideo-jokoe an jolas en zu en denbo a adie azi zu en, e a da uak, Ame ikako Akademia Pedia iko
(AAP) gomendioen a abe a sailka u zi en (< 2 o du edo ≥ 2 o du, as ean zeha e a as ebu ue an)
(AAP, 2001). Ho e az gain, gailu bakoi zeko eguneko media e a gailu guz ien ba ez bes eko media
o ala kalkula u zi en. Ike zaileek, ikasleak pisa u e a neu u zi uz en, e a be e Go pu z Masa Indizea
(GMI) kalkula u zu en, ge oago In e na ional Obesi y Task Fo ce-a en (IOTF) 4 ka ego ia
ezbe dine an sailka zeko (osasunga ia, gainpisua, obesi a ea e a pisu-gu xiegi asuna) (Cole, 2000).
Gu asoek bes e galde egi ba be e zu en ezauga i soziodemog a ikoak (gene oa, adina, amilia
egi u a, seme-alaben kopu ua, ikaske a maila), ingu unekoak (gailu elek onikoen kopu ua) e a
soziokul u alak (gailu elek onikoak e abil zeko a auak) adie aziz. Ho e az gain, gu asoek e e,
be aien pisu e a al ue a en da uak eman zi uz en e a be e GMI kalkula u zen, Osasuna en Munduko
E akundea en ildoak ja ai uz (OMS, 2000).
Bes e alde ba e ik, ikasleen Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a neu zeko, Kidmed izeneko
galdeke a idaga ia bu u u zen (Se a-Majem e al., 2004). Galde egi hone an, elikadu a i bu uzko 16
i em-galde a age zen zi en. Galde en e an zun posibleak egia edo gezu a zi en e a haue ako 12 i em-
ek konno azio posi iboa zu en (adibidez, oliba-olioa e xean e abil zea; +1 pun u) e a 4 i emek
konno azio nega iboa (adibidez, ez gosal zea; -1 pun u). Lo u ako pun uazio o ala en a abe a (0 e a
12 a ean) Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a hi u ka ego ie an sailka u zen (a xikidu a al ua 8 e a
12 pun uen a ean, e aina 4 e a 7 pun uen a ean, e a baxua 0 e a 3 pun uen a ean). Zenba e a
pun uazio al uagoa lo u, o duan e a Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a hobeagoa zen. Da uak
3.1. Ma e iala e a me odoak
Ike Gaz e, 2019
Osasun Zien ziak
159
IBMSPSS ( .23) p og ama in o ma iko es a is ikoa ekin analiza u zi en. Adin- a e ezbe dine ako
media konpa ake ak, -S uden p oba en bi a ez lo u zi en, e a aldagai ka ego ikoe ako analisiak khi-
ka a ua ekin egin zi en, esangu a es a is ikoa p ≤ 0,05 zela ik.
3.2. Emai zak
3.2.1. Da u desk ip iboak
Ike ke an 11-12 u eko 265 hau (%55,1 neskak e a %44,9 mu ilak) e a 14-15 u eko 250
ne abek (%52,8 neskak e a %47,2 mu ilak) pa e ha u zu en. Ikasleen ezauga i soziodemog a ikoak,
mul imedia ja due a seden a ioak e a Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a en da uak, 1. Taulan
age zen di a adina en a abe a sailka uak. Be an, adin aldeen a ean, gene o e a go pu z masa
indizean ezbe din asunik ez zegoela ikusi zen. Hala e e, Lehen Hezkun zan zeuden umeen gu asoek,
De igo ezko Biga en Hezkun zan zeuden gu asoek baino ikaske a maila al uagoa zu ela desk iba u
zen (p<0,01).
1. aula. Hau e a ne abeen da u soziodemog a ikoak, mul imedia ja due a seden a ioak e a Die a
Medi e aneoa ekiko a xikidu a adina en a abe a
LEHEN
HEZKUNTZA
BIGARREN
HEZKUNTZA
N = 265 (%51,5)
N = 250 (%48,5)
EZAUGARRI SOZIODEMOGRAFIKOAK
n (%)
n (%)
p
Adina (µ) ± (DS)
11,35 ± 0,02
146 (%55,1)
119 (%44,9)
184 (%70,5)
63 (%24,1)
8 (%03,1)
6 (%02,3)
42 (%16,7)
209 (%83,3)
53 (%20,5)
205 (%79,5)
14,46 ± 4,66
132 (%52,8)
118 (%47,2)
184 (%74,5)
56 (%22,7)
5 (%02,0)
2 (%00,8)
41 (%17,0)
200 (%83,0)
47 (%19,2)
198 (%80,8)
Gene oa n (%)
Neskak
Mu ilak
Pisu osasunga ia
Gainpisua
Obesi a ea
Pisu-gu xiegi asuna
Bai
Ez
Bai
Ez
0,60
Umeen Go pu z Masa en Indizea
(GMI) n (%)
0,43
Familia egi u a monopa en ala n (%)
0,93
Anai-a eben p esen zia n (%)
0,70
Gu asoen ikaske a maila n (%)
2. hezkun za
Ba xile goa
Goi-mailakoa
47 (%18,9)
76 (%30,5)
126 (%50,6)
74 (%30,6)
71 (%29,3)
97 (%40,1)
<0,01
Eskola en maila sozio-ekonomikoa n (%)
Al ua
E aina
Baxua
111 (%41,9)
83 (%31,3)
71 (%26,8)
86 (%34,4)
84 (%33,6)
80 (%32,0)
0,19
MULTIMEDIA JARDUERA SEDENTARIOAK
Telebis a ikusi n (%)
< 2 o du/egun
≥ 2 o du/egun
< 2 o du/egun
≥ 2 o du/egun
127 (%48,8)
133 (%51,2)
215 (%83,0)
44 (%17,0)
89 (%35,9)
159 (%64,1)
114 (%46,3)
132 (%53,7)
<0,01
O denagailuan jolas u n (%)
<0,001
Bideo-jokoe a a jolas u n (%)
< 2 o du/egun
≥ 2 o du/egun
212 (%81,5)
198 (%80,5)
0,76
48 (%18,5)
48 (%19,5)
Mul imedia denbo a o al n (%)
< 2 o du/egun
≥ 2 o du/egun
42 (%16,3)
11 (%04,5)
<0,001
214 (%83,7)
233 (%95,5)
DIETA MEDITERRANEOAREKIKO ATXIKIDURA
Kidmed Indizea n (%)
Pob ea
E aina
Ona
16 (%06,3)
120 (%46,9)
120 (%46,9)
30 (%12,3)
127 (%52,0)
87 (%35,7)
<0,01
Ike Gaz e, 2019
160
Mul imedia ja due a seden a ioei zegokienez, adie azi ako bi adin a een a ean
ezbe din asunak au ki u zi en, elebis a e a o denagailuen e abile an, e a denbo a o alean, hain zuzen
e e. Telebis a ikus en iga o ako denbo a en kasuan, AAP- en gomendioak be e zen ez zu enen
ehunekoa, %51,2a zen hau e an e a %64,1a ne abee an (p<0,01). Gaine a, azpima a zekoa da
De igo ezko Biga en Hezkun zako ikasleen kasuan, elebis a egunean bi o du baino gehiago ikus en
zu en ikasleen kopu ua ia bikoi za zela, bi o du baino gu xiago ikus en zu enekin alde a uz (%35,9a
e a %64,1a hu enez hu en). O denagailua en e abile a en o du kopu ua en kasuan, AAP- en
gomendioak be e zen ez zi uz en hau en ehunekoa %17koa izan e a ne abee an %53,7a (p<0,001).
Azkenik, mul imedia gailue an pasa u ako denbo a o ala i zegokionez, bi adin a een a ean e e
ezbe din asunak au ki u zi en (p<0,001); AAP- en gomendioak be e zen ez zu enen ehunekoa,
hau e an %83,7a e a ne abee an %95,5ekoa zela ik. Bes e ik, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a i
zegokionez e e, hau e a ne abeen a ean ezbe din asunak au ki u zi en (p<0,01). Honela, hau e an
a xikidu a ona zu enen ehunekoa %46,9koa izan zen e a ne abee an, aldiz, %35,7koa.
3.2.2. Mul imedia ja due a seden a ioak e a Kidmed Indizea en a eko e lazioa
Ondo en azal zen den 2. Taulan, mul imedia ja due a seden a ioak e a Kidmed Indizea en
a eko e lazioa adina en a abe a desk iba zen da.Telebis a e a o denagailua en au ean iga o ako
o duen kasue an ez zen e lazio ik au ki u hau e a ne abeen a ean. Hala e e, joe a ba desk iba u zen.
Zenba e a o du gehiago eman bi gailue an, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a oke agoa zen.
Bideo-kon solen kasuan, hau e an ezbe din asun es a is ikoak au ki u zi en egunean bi o du baino
gu xiago e a bi o du baino gehiago ema en zu enen a ean (p<0,05). Honela, egunean bideo-jokoe an
jolas en bi o du baino gu xiago ema en zu enen a ean, gehienek (%87,9a) Die a Medi e aneoa ekiko
a xikidu a ona zu en. Ne abeen kasuan, bideo kon sola i zegokionez, joe a be a opa u zen nahiz e a ez
zen ezbe din asun es a is iko ik desk iba u. Mul imedia gailue an pasa u ako denbo a o ala i
zegokionez, hau en kasuan e e egunean bi o du baino gu xiago e a bi o du baino gehiago e abil zen
zu enen a ean e lazioa desk iba u zen (p<0,05). Modu hone an,denbo a mul imedia o alean egunean
bi o du baino gu xiago ema en zu enen %20,9ak Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a ona zu en
(%20,9a).Ne abeen kasuan,joe a be a opa u zen, nahiz e a ez zen ezbe din asun es a is iko ik au ki u.
2. aula. Mul imedia ja due a seden a ioak e a Kidmed Indizea en a eko e lazioak adina en a abe a
Lehen Hezkun za
N = 265 (%51,5)
n (%)
Biga en Hezkun za
N = 250 (%48,5)
n (%)
Telebis a
< 2 o du/egun
Telebis a
≥ 2 o du/egun
p
Telebis a
< 2 o du/egun
Telebis a
≥ 2 o du/egun
p
Kidmed
Pob ea
5 (%31,3)
11 (%68,8)
0,17
9 (%30,0)
21 (%70,0)
0,31
n (%)
E aina
55 (%46,2)
64 (%53,8)
41 (%32,3)
86 (%67,7)
Ona
63 (%53,8)
54 (%46,2)
36 (%41,4)
51 (%58,6)
O denagailua
< 2 o du/egun
O denagailua
≥ 2 o du/egun
O denagailua
< 2 o du/egun
O denagailua
≥ 2 o du/egun
Kidmed
Pob ea
12 (%75,0)
4 (%25,0)
0,25
9 (%30,0)
21 (%70,0)
0,08
n (%)
E aina
96 (%80,0)
24 (%20,0)
57 (%45,2)
69 (%54,8)
Ona
100 (%87,0)
15 (%13,0)
46 (%53,5)
40 (%46,5)
Kon sola
< 2 o du/egun
Kon sola
≥ 2 o du/egun
Kon sola
< 2 o du/egun
Kon sola
≥ 2 o du/egun
Kidmed
Pob ea
10 (%62,5)
6 (%37,5)
<0,05
21 (%70,0)
9 (%30,0)
0,14
n (%)
E aina
93 (%77,5)
27 (%22,5)
106 (%84,8)
19 (%15,2)
Ona
102 (%87,9)
14 (%12,1)
68 (%78,2)
19 (%21,8)
Mul im. o ala
< 2 o du/egun
Mul im. o ala
≥ 2 o du/egun
Mul im. o ala
< 2 o du/egun
Mul im. o ala
≥ 2 o du/egun
Kidmed
Pob ea
0 (%0)
16 (%100)
<0,05
2 (%06,7)
28 (%93,3)
0,75
n (%)
E aina
15 (%12,6)
104 (%87,4)
5 (%04,0)
119 (%96,0)
Ona
24 (%20,9)
91 (%79,1)
3 (%03,5)
83 (%96,5)
Ike Gaz e, 2019
Osasun Zien ziak
161
3.3. Ez abaida
3.3.1. Ike ke a en emai za nagusiak
Ike ke a hone an, az e u ako bi adin aldee an, ikasleek mul imedia ekin za seden a ioe an
ema en zu en denbo a o alean e a gailu desbe dinen e abile an ezbe din asunak desk iba u zi en.
O oko ean, ne abeek gaz eek baino gu xiago be e zen zi uz en mul imedia denbo a o ala en zako
AAP- en gomendioak. Telebis a gehiegi ikus eaz gain, o denagailu e a bideo-kon solan jolas en e e
ge o e a denbo a gehiago ema en zu en. Di udienez, nagusi u ahala ikasleak ge o e a seden a ioagoak
bilaka zen zi en e a aldi be ean, o denagailua e a bideo-kon sola en e abile ak go aka zihoazen.
Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu an e e ezbe din asunak desk iba u zi en adina en a abe a.
Lehen Hezkun zan Die a Medi e aneo ekiko a xikidu a xa a zu enak %6,3a zi en e a De igo ezko
Biga en Hezkun zan ehunekoa bikoi za zen (%12,3a). Hau da, hau gaz eek, ne abeek baino elikadu a
ohi u a osasunga iagoak au kez u zi uz en. Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a e a mul imedia
ja due a seden a ioen a eko e lazioa i zegokionez, bazi udien zenba e a denbo a gehiago eman
ekin za seden a ioe an, elikadu a ohi u a ez osasunga ia ekin e laziona zen zela hau gaz ee an. Izan
e e, egune o, ba ez bes e, bi o du baino gehiago kon sole a a joka zen ema en zu en hau ek, Kidmed
Indize oke agoa zu en. E a e a be ean, mul imedia denbo a o ala i zegokionez, egune o, ba az bes e,
bi o du baino gehiago ja due a seden a io o alean ema en zu en hau ek e e, Die a Medi e aneoa
oke ago ja ai zen zu en.
3.3.2.
Gai honi bu uz ezagu zen dena
Espainiako hau e a ne abe gehienek ez di uz e AAP- en gomendioak be e zen (Mielgo-Ayuso
e al., 2017), be eziki as ebu ue an. Au eko ike ke ek e aku si du ena en a abe a, ne abeek hau ek
baino denbo a gehiago ema en du e mul imedia ekin za seden a ioe an (Ma ques e al., 2018; Mielgo-
Ayuso e al., 2017). Gu e ike ke an e e, bi u eko a ea du en gaz een kasuan, ne abeak seden a ioago
bihu zen zi ela desk iba u zen.
Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a i dagokionez, duela gu xi a gi a a u ako be ikuspen
sis ema iko ba en a abe a, Kidmed Indizean e agina du en ak o een a ean adina zegoen (Iacca ino e
al., 2017). Gu e emai ze an, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a hobea zu enak Lehen Hezkun zako
hau ak zi en. Be az, denbo a pasa ahala, die a ohi u a osasunga iak oke u egi en di a. Bes e ik,
mul imedia ja due a seden a ioak e a Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a en a eko e lazioa i
dagokionez, au eko ike ke ek e e guk desk iba u ako asoziazio adie azga iak e aku si di uz e
(Iacca ino e al., 2017). Honela, gu e emai zen a abe a, egunean bi o du baino gehiago mul imedia
gailue an pasa zen zu en hau ek gaz eek baino Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a xa agoa zu en;
e a e a be ean, egunean bideo-jokoe an bi o du baino gehiago jolas en zu enek e e Kidmed Indize
oke agoa zu en. Ho az, mul imedia ohi u a seden a ioak e a die a ez osasun suak esku ik zihoazela
ema en zuen, bes e au o e ba zuek lehenago e e baiez a u zu en bezala (Hobbs e al., 2015. Au o een
esane an, e lazio hone ako zioak ez zeuden oso a gi e a honen ingu uan gehiago ike zeko beha a
zegoela azpima a u zu en..., baina ui ua e a ba azkiak gu xiago ja en zu en ikasleek, e a Kilokalo ia
al uko edo nu ien e ik gabeko elikagaiak e a eda iak ha zen zi uz enak, seden a ioagoak zi ela
ema en zen.
Azkenik, ike ke an ikusi akoa ekin, Euskadin gehiago ike u beha ko li za eke gai honen
ingu uan. Da u egune a uak e a lagin handiagoak iza eko e a emai zak Espainiako da uekin konpa a u
ahal iza eko.
3.3.3.
Ike ke a honen eka pena
Ike ke a honen helbu ua, Bilbo Handiko hau e a ne abeen ohi u a seden a ioak e a elikadu a
ohi u ak ezagu u e a bi ak o e hauen a eko e lazioak az e zea zen, adina en a abe a. Bi u ee an
zeha mul imedia denbo a e a die a nola alda zen di en az e uz, e a ak o e hauen a eko e lazioak
ezagu uz, e o kizunean neu i egokiak plani ika u ahal izango di a gaz een osasuna sus a u ahal
iza eko. Espainian, ike ke a gu xi egin di a gaz een ja due a ohi u a seden a ioak e a elikadu a
ohi u ak bi adin a e hauen a abe a konpa a zen di uz enak, e a Euskadin ez da ho elako ike ke a ik
Ike Gaz e, 2019
162
ezagu zen. E a be ean, Euskadin gu xi izan di a, hau e a ne abeen Die a Medi e aneoa ekiko
a xikidu a az e u izan di uz en ike ke ak. Hau kon uan ha u a, lan honen eka pena un sezkoa da,
Osasun Publikoko a azo la i hau age ian ja zen duelako.
Ike ke a hone ako ohi u a seden a ioen emai zak ba da oz au e ik maila in e nazionalean
a gi a a u ako ike ke en da uekin. Honela, ikasleak zenba e a adinez nagusiagoak izan, hainba e a
denbo a gehiago ema en du e mul imedia ekin za seden a ioe an. Hala e e, bes e ike ke e an ez bezala,
gailuen a ean ezbe din asun naba iak ikusi di a adina en a abe a. Izan e e, gu e ike ke ak, ekin za
mul imedia mo a ezbe dinak az e u di u ( elebis a ikusi, o denagailuan jolas u, bideo-kon sole an
jolas u e a ekin za seden a io denbo a o ala). Au eko ike ke a gehienak, elebis a ikus ean zen a u
egin di a ba ez e e, ekin za seden a io nagusia izan delako o ain a e. Gu e ike ke ak, eka pen
ga an zi sua egi en du zen zu hone an, ekin za mul imedia mo a ezbe dinak az e u di uelako. Modu
hone an, gaz een mul imedia gailuen e abile a lehen asunak edo gus uak adina en a abe a alda zen
di ela badi udi e a honekin ba e a, ekin za seden a io mo ak e e bai. Hau dela e a, adina en a abe a
pan aila desbe dinen e abile a az e zen di uz en ike ke a gehiago egi ea un sezkoa da, hau e a
ne abeen e eali a ea hobe o ule u ahal iza eko.
Azkenik, ike ke a hone an, denbo a pasa ahala Bilbo Handiko ikasleen Die a
Medi e aneoa ekiko a xikidu a oke u egi en dela desk iba u da. Bes e ik, hau za o ik Die a
Medi e aneoa ekiko a xikidu ak, mul imedia ja due a seden a ioekin (ba ez e e kon sola ekin e a
ekin za seden a io denbo a o ala ekin) e lazioa duela e e desk iba u izan da. Be az, gu e hau en e a
ne abeen osasuna sus a u edo e ekupe a u nahi bada, lehengo u ee a ik hasi a Lehen Hezkun zan
Osasun Publikoko ekin zak beha ezkoak di ela kon uan izan beha da.
3.3.4. Mugak
Ike ke a honek, hainba muga au kez en di u. Alde ba e ik aipa u beha eko muga ba
ike ke a en diseinua da, zeha kakoa izanik ezin dai ekeelako kausa-asoziazio e lazio zuzena dagoenik
baiez a u. Bes e ik, galdeke ekin e laziona u a, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a e a mul imedia
ohi u a seden a ioei bu uzko da uak, galdeke a au o-adminis a uen bi a ez bildu zi en. Galdeke a
hauek, ikasle gaz een kasuan ba ez e e, be e zeko zailak izan dai ezkeela kon uan izan beha da,
o oimenak edo a ule menak e agina izan dezake elako.
3.4. Ondo ioak
Euskadiko hau e a ne abeen gainpisua en asak Es a ukoak baino baxuagoak badi a
e e, oso kezkaga iak di a. Hau za o ik ne abeza o a a e (baka ik bi u e an, 11-12 u e ik 14-15
u e a a a e) mul imedia ja due a seden a ioe an emandako denbo a asko handi zen da, e a aldi
be ean, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a e e oke agoa da. Bi ak o e hauen a eko e lazioa es ua
ikusi ez a en, Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a ona du en hau ek bideo-joko e a ekin za
seden a io o alean denbo a gu xiago ema en du e. Badi udi Die a Medi e aneoa ekiko a xikidu a ona
iza eak e a mul imedia gailu an denbo a gu xiago iga o zeak, gehiegizko pisua saihes eko lagunga iak
izan li ezkeela. E o kizuneko no abideei begi a uz, au ki u dugun e lazio hau a aka zen du en ike ke a
p ospek iboak e a hau e a ne abeen zako ike ke a gehiago egi ea beha ezkoa izango da. E a a lo
guz ie ako osasun sus a zaileek (e izainok, i akasleak, amiliak, ike zaileak, udalak, gobe nuak...)
elka ekin lan egin beha ko luke e, ekin za e a in e ben zioa e aginko ak diseina uz e a Osasun
Publikoko p og amak ma xan ja iz.
4. E o kizune ako plan ea u ako no abidea
Azken u eo an, obesi a ea, bai hau za oan bai ne abeza oan, munduko Osasun Publikoko
a azo ik la iene a iko ba bilaka u dela kon uan ha u a, hau e a ne abeen gaixo asun k oniko
au eikusiak edo age dai ezkeen a azo psikosozialak saihes eko, a lo desbe dine a ik, osasuna
sus a zeko ekin zak bu u u beha di a. Ekin za hauek au e a e ama eko, ikas e xeak di a, leku
ap oposenak. Hala e e, gau egun, Es a uan zein Euskadin ikas e xe gu xik du e Eskolako E izaina en
lanpos ua. Osasun sus a zaile hau eskola guz ie an iza ea ezinbes ekoa da, ikasleekin ha eman es ua
man en zen duelako e a bizi ohi u a kal ega iak zuzen alda zen lagundu dezakeelako. Gau egun,
Ike Gaz e, 2019
Osasun Zien ziak
163
gaz een osasuna zain zeko neu i ezbe dinak ma xan ja i badi a e e, esa e ako ka e ing, elikadu a
hobe zea edo a eskolan ki ola p ak ika zeko denbo a handi zea, badi udi o aindik asko dagoela
egi eke. Honela, ekin za seden a ioak mu iz u e a elikadu a ohi u a osasunga iak sus a zeko
giza eko agen e ezbe dinen, Eskolako E izainen e a amilien a eko lan ba e a ua ezinbes ekoa da
obesi a ea en p eben zio ako.
5. Bibliog a ia
Ame ican academy o pedia ics. (2001). Commi ee on public educa ion. Child en, adolescen s, and
ele ision. Pedia ics, 107(2), 437–441.
Agencia Española de Segu idad Alimen a ia y Nu ición. Minis e io de Sanidad, Se icios Sociales e
Igualdad. Mad id, 2016. (2015). Es udio ALADINO 2015: Es udio de Vigilancia del
C ecimien o, Alimen ación, Ac i idad ísicAgencia Española de Segu idad Alimen a ia y
Nu ición. Minis e io de Sanidad, Se icios Sociales e Igualdad. Mad id, 2016. (2015). Es udio
ALADINO 2015: Es udio de. Re ie ed om
h p://www.aecosan.msssi.gob.es/AECOSAN/web/nu icion/seccion/es a egia_naos.h m
Ayun amien o de Bilbao. (2009). Lan Ekin za. Obse a o io socioeconómico.
Cal e , S., Dempsey, R., & Po ey, R. (2018). Deli e ing in-school in e en ions o imp o e die a y
beha iou s amongs 11- o 16-yea -olds: A sys ema ic e iew. Obesi y Re iews, In P ess(July),
1–11. h p://doi.o g/10.1111/ob .12797
Chung, S. T., Onuzu uike, A. U., & Magge, S. N. (2018). Ca diome abolic isk in obese child en.
Annals o he New Yo k Academy o Sciences, 1411(1), 166–183.
h p://doi.o g/10.1111/nyas.13602
Cole, T. J. (2000). Es ablishing a s anda d de ini ion o child o e weigh and obesi y wo ldwide:
in e na ional su ey. Bmj, 320(7244), 1240–1240. h p://doi.o g/10.1136/bmj.320.7244.1240
Eu opean Commission, & OECD. (2018). Heal h a a Glance: Eu ope 2018 STATE OF HEALTH IN
THE EU CYCLE. h p://doi.o g/10.1787/heal h_glance_eu -2018-en
FEN (Fundación Española de la Nu ición). (2015). Seden a ismo en niños y adolescen es españoles :
esul ados del es udio cien í ico ANIBES Seden a ismo en niños y adolescen es españoles :
esul ados del es udio cien í ico ANIBES. BMC Public Heal h, 5. Re ie ed om
h p://www. en.o g.es/anibes/a chi os/documen os/ANIBES_nume o_13.pd
Ha dy, L. L., Bass, S. L., & Boo h, M. L. (2007). Changes in seden a y beha io among adolescen
gi ls: a 2.5-yea p ospec i e coho s udy. Jou nal o Adolescen Heal h, 40(2), 158–165.
Hobbs, M., Pea son, N., Fos e , P. J., & Biddle, S. J. H. (2015). Seden a y beha iou and die ac oss
he li espan: An upda ed sys ema ic e iew. B i ish Jou nal o Spo s Medicine, 49(18), 1179–
1188. h p://doi.o g/10.1136/bjspo s-2014-093754
Iacca ino Idelson, P., Scal i, L., & Vale io, G. (2017). Adhe ence o he Medi e anean Die in
child en and adolescen s: A sys ema ic e iew. Nu i ion, Me abolism and Ca dio ascula
Diseases, 27(4), 283–299. h p://doi.o g/10.1016/j.numecd.2017.01.002
Kelsey, M. M., Zaep el, A., Bjo ns ad, P., & Nadeau, K. J. (2014). Age-Rela ed Consequences o
Childhood Obesi y. Ge on ology, 60(3), 222–228. h p://doi.o g/10.1159/000356023
Leech, R. M., McNaugh on, S. A., & Timpe io, A. (2014). The clus e ing o die , physical ac i i y and
seden a y beha io in child en and adolescen s: A e iew. In e na ional Jou nal o Beha io al
Nu i ion and Physical Ac i i y, 11(1), 1–9. h p://doi.o g/10.1186/1479-5868-11-4
Llewellyn, A., Simmonds, M., Owen, C. G., & Woolaco , N. (2016). Childhood obesi y as a p edic o
o mo bidi y in adul hood: A sys ema ic e iew and me a-analysis. Obesi y Re iews, 17(1), 56–
67. h p://doi.o g/10.1111/ob .12316
Ma ques, A., Lou ei o, N., A ela -Rosa, B., Naia, A., & Ma os, M. G. de. (2018). Adolescen s’
heal hy li es yle. Jo nal de Pedia ia, (xx). h p://doi.o g/10.1016/j.jped.2018.09.002
Ma shall, T. A., Cu is, A. M., Ca anaugh, J. E., Wa en, J. J., & Le y, S. M. (2019). Child and
Adolescen Suga -Swee ened Be e age In akes A e Longi udinally Associa ed wi h Highe Body
Mass Index z Sco es in a Bi h Coho Followed 17 Yea s. Jou nal o he Academy o Nu i ion
and Die e ics. h p://doi.o g/10.1016/j.jand.2018.11.003
Mielgo-Ayuso, J., Apa icio-Uga iza, R., Cas illo, A., Ruiz, E., A ila, J. M., A ance a-Ba ina, J., …
González-G oss, M. (2017). Seden a y beha io among Spanish child en and adolescen s:
indings om he ANIBES s udy. BMC Public Heal h, 17(1), 1–9.
h p://doi.o g/10.1186/s12889-017-4026-0
Nelson, M. C., Neuma k-S zaine , D., Hannan, P. J., Si a d, J. R., & S o y, M. (2006). Longi udinal
and secula ends in physical ac i i y and seden a y beha io du ing adolescence. Pedia ics,
118(6), e1627–e1634.
Olson, M., Chambe s, M., & Shaibi, G. (2018). Pedia ic Ma ke s o Adul Ca dio ascula Disease.
Cu en Pedia ic Re iews, 13(4), 255–259.
Ike Gaz e, 2019
164
