an ak
65
eISSN 0214-9753 – eISSN 2444-3581
Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : La ai z Al una Gabilondo. Hezkun za Zien ziak Saila. Hezkun za, Filoso ia
e a An opologia Fakul a ea (UPV/EHU). Tolosa hi ibidea, 70 (Donos ia). – [email p o ec ed]
Nola aipa u / How o ci e: Al una Gabilondo, La ai z (2023). «Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen. Ez abaida ako ga-
koak». Tan ak, 35(1), 65-80. (h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999).
Jaso ze-da a: 2023/10/20; Ona ze-da a: 2023/11/15.
ISSN 0214-9753 - eISSN 2444-3581 / © 2023 UPV/EHU
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen.
Ez abaida ako gakoak
Valida ing ou doo ea ly childhood educa ion.
Keys o discussion
La ai z Al una Gabilondo*
Hezkun za Zien ziak Saila. Hezkun za, Filoso ia e a An opologia Fakul a ea (UPV/EHU)
LAbu pEnA: Azken u ee an Hau Hezkun zako ai e zabaleko e eduek sinesga i asuna i abazi
du e e a, zalan za ik gabe, na u a en onu ak alda ika ze ik joan di a bidea u a uz. Co id-19a en izu-
i eak osasuna e digune a eka i duela ik, ai e zabaleko hezkun za en dohainak inoiz baino age ikoago
egin zaizkigu. Mugimendu ho en ondo ik galde a be iak plan ea u asmo di u xede-esplo a zailea duen
idazki honek. Na u a a i zul zea e a na u a ekiko lo u a en beha a a gudio sendoak di a eskolek a eak
i eki di za en, e a hain beha ezko du en a nasa be ia jaso deza en. Baina, nahikoa al da na u ak hau-
en hazkun zan e agi en di uen onu ez ja du ea me odologia ho iek balioz a zeko? Ze ebalua u e a
ze a ako? Na u a en onu ez ha ago joan nahi izan dugu, e a Hau Hezkun zako hau en i ee a-p o i-
lean e a hezkun za-eskain zan oina i zen di en ebaluazio-e eduak ez abaida a eka i. Balioz a ze-ikus-
pegi ik, «Onu aga ia al da hau ak ai e zabalean hez ea?» galde a ik «Baso-eskola Hau Hezkun zako
hau en ga apene ako be me osoko e edua al da?» o mulazio a dagoen jauzia naba mendu dugu. Biga-
enak, hau a i e a ingu umena i ez ezik, eskola-espa uan ge a zen di en p ozesuei e a eskain za en
egi u azko alde diei e e e epa a uko die.
Hi Z-GAkOAk: Ai e zabaleko pedagogiak; baso-eskola; Hau Hezkun za; ebaluazioa; balioz a zea.
Abs Ac : In ecen yea s Ou doo Ea ly Childhood Educa ion ha e gained c edibili y and ha e
ce ainly gone b eaking he pa h by claiming he bene i s o na u e. The Co id-19 pandemic has
b ough heal h o he cen e , he bene i s o ou doo educa ion ha e become mo e isible han e e be-
o e. Along wi h his mo emen , his explo a o y pape aises new ques ions. The e u n o na u e and
he need o connec wi h na u e a e s ong a gumen s o schools o open hei doo s and ge a b ea h
o esh ai . Bu , is i enough o unde line he bene i s o na u e in child en o alida e hese me hod-
ologies? Wha o e alua e and o wha ? We wan ed o go beyond he bene i s o na u e, and b ing in o
discussion he e alua ion models based on he ou pu p o ile o p eschool child en and he educa ional
p oposal. F om a alida ion pe spec i e, i has been highligh ed he leap om he ques ion «How ben-
e icial is o child en he ou doo educa ion?» o he ques ion «Is o es school a ully gua an eed
model o he de elopmen o p eschool child en?». The second will ocus no only on he child and he
en i onmen , bu also on he p ocesses ha ake place in he school en i onmen and he s uc u al as-
pec s o he educa ional p oposal.
KEyWO ds: Ou doo pedagogies; Fo es school; Ea ly Childhood; Assessmen ; Valida ion.
Sa iena auzoa, z/g (48940, Leioa-Bizkaia). – [email p o ec ed]
La ai z Al una Gabilondo
66 Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
SA E A
Azken u ee an ai e zabaleko hezkun zak, e a be eziki baso-eskolek si-
nesga i asuna i abazi du e e a, zalan za ik gabe, na u a en onu ak alda-
ika ze ik joan di a bidea u a uz. Co id-19a en izu i eak osasuna e di-
gune a eka i duela ik, ai e zabaleko hezkun za en dohainak inoiz baino
age iago egin zaizkigu. Osasun-la ialdiak, be az, a ze ik ze o en mugi-
mendua i bul zada handia eman dio. Gu e ingu uan ikus en a i ga a haz-
kunde ho i oso denbo a labu ean. Mundu zabalean e e hedapena naba i
da, e a ho en adie azle da hainba he ialdek ai e zabaleko hezkun za-e e-
dua Hau e a Lehen Hezkun zako cu iculum o izialean xe a u izana; bes-
eak bes e, Eskoziak, ingala e ak, Aus aliak edo a kanadako hainba es-
kualdek.
Nazioa e mailako hezkun za i begi ako poli ika publikoen a loan e e
ikus dai eke no abide aldake a. ELGEk 2017an a gi a a u zuen epo s on
lea ning en i onmen s in he 21s cen u y xos enean x x i . mende a begi a
beha ezko za jo zi uen ikaskun za-ingu u be i zaileak. Be eziki, «ikas-
kun za gida ua», «ekin za-ikaskun za», «espe imen azio-ikaskun za» ikus-
pegi pedagogikoen konbinazio ba , zeinak ahalbide u lezakeen ikaskun za
au oa au zailea (OECD, 2020). Eskema ho e an be e-be ean sa uko li a-
eke ai e zabaleko me odologiak.
Mugimendu ho en ondo ik galde a be iak plan ea u asmo di u xede-
es plo a zailea duen idazki honek. Na u ak hau en hazkun zan e agi en
di uen onu ez asko hi z egin da e a asko a iko onu a ho iek ai e zabaleko
me odologiak ones eko e abili izan di ugu. A ean nahikoa al da onu ez
ja du ea e edu ho iek balioz a zeko? Ze -nolako galde ei e an zun beha ko
genieke? E a, nola o mula u geni zake galde ok?
Onu aga ia al da hau ak ai e zabalean hez ea? Edo, ze -nolako onu-
ak daka zkie hau ei ai e zabalak maila ope azionalean, kogni iboan, ja-
e azkoan, e a aba e an? gisako galde en ondoan bes elako galde a ba-
zuk joango ga a plan ea zen e a ho ien egoki asuna ez abaida a eka zen.
Esa e ba e ako, hau a i eskain zen zaion ai e zabaleko es uingu uak zen-
ba e aino ema en dio auke a be e gai asunak ga a zeko? Baso-eskolako
hau ek lo zen al di uz e Hau Hezkun zako cu iculum o izialean eska-
zen di en konpe en zia guz iak? Baso-eskolak kali a ezko hau hezkun za
eskain dezake? Edo a, baso-eskola Hau Hezkun zako hau a en ga ape-
ne ako be me osoko e edua al da?
i aun bakoi zak be e galdegaia du. Be az, ondo engo le oe an galde a
ba e ik bes e ako jauziak azalduko di ugu e a galde a ho ie ako bakoi za en
oina ian dauden ideia-a da zak mahai gaine a eka i. Hala, idazki honen
helbu ua izango da ez abaida a eka zea, e a ahal dela a gi zea, hau -hez-
kun zan ai e zabaleko hezkun za-p oposamenak balioz a ze alde a ze -no-
lako ebaluazio-az e ke ak sus a u beha ko li a ekeen. Hau da, ze ebalua u
e a ze a ako ebalua u? Eginkizun ho ek e amango gai u Hau Hezkun-
Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen. Ez abaida ako gakoak
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999 67
zako hau en i ee a-p o ilaz, na u a en onu ez edo a hezkun za-p oposa-
menaz ez abaida ze a, be ie e, ai e zabaleko hezkun za-e eduen es uingu-
uan.
1. Ai E zAbALEko HEzkun zA-E EduAk
Begi-bis akoa da ai e zabaleko hezkun za-e edu ba baino gehiago dau-
dela, nahiz e a asko an o aindik e e e edua singula ean au kez en zaigun
hedabidee an zein a ikulu jan ziagoe an. E u ina moduko ba i ja ai uz
bezala. Ai zi ik, baso-eskola kon zep ua en ba nean baso-eskola ezbe din
uga i au ki u geni zake. Aldae ak ez da oz soilik ja o i his o iko e a kul-
u al ezbe dine an sus aia du elako, baizik e a oina i pedagogiko aski ez-
be dinak o dezka zen di uz elako (Wai e, 2015). Ja diezaiogun a e a han-
diagoa ideia honi.
1.1. na u a ekiko lo u a
Lehen adie a ba ean, ai e zabaleko hezkun za ikasgela ik kanpo bu u-
zen den hezkun za-e edu gisa ule u izan da. Ohiko eskolan egin ohi dena
es uingu uz alda u a. Bes e modu ba e a esanda, e e e en ziazko eskola,
denok ezagu zen duguna, ikas e xe ik kanpo a, ai e zabale a e ama ea.
ikuspegi ho en bai an, okia e a es uingu ua alda zen di a nagusiki. ideia
ho i a gi i udika zeko, aspe ze aino e abili da «basoa da gela» esapidea.
Bai a bes e hau e e: «na u a ikasgela bihu u a». Bada hi uga en lelo ba ,
aldae a xiki ba ekin au eko biekin pa eka u dai ekeena, ho s, «ho ma ik
gabeko ikasgela». izenak izana, biak ala biak elka i lo u a.
Gela edo ikasgela hi z ga aia zaileak di a, bidenaba , lelo guz ie an
e epika zen di enak; e a eskola en gaineko i udi e ia kolek ibo a ga a-
ma za e. Modu ik xaloenean i udi e ia ho ek adie az dezake eskolan egin
dai ekeena ai e zabalean e e egin dai ekeela, e a, gaine a, eskolak ai e za-
bale a e ama eak onu a a giak di uela hau en ga apen osasun su ako. Dis-
ku so ho en a abe a, eskola-pa adigmak be e-be ean inda ean di au.
Ai e zabaleko «ikasgela» edo a «gela» ohiko eskola en osaga i moduko
ba bilaka uko li za eke. i eki di zagun gu e ikasgelak, e a e aman dezagun
eskola —ikuspegi eo iko, his o iko, soziologiko e a sinboliko-kul u ale ik
eskolak be e bai an bil zen duen e aikun za guz iekin— izadi a. Esaldia-
en zen zu olesgabean «basoa da gela» leloak, gu xi-asko, eskolaz denok
dugun e e e en ea e a i udi e ia e ama en di u na u a a. Gu e alde-i udi-
e ian eskolak ez du aldake a naba menik ha uko; na u a i lekua egingo
zaio, gau egungo ga ai nahasie an gu xi ez dena, baina ez e a ho i baino
askoz gehiago e e.
La ai z Al una Gabilondo
68 Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
Jakina, bada be ikun za naba mena, es uingu uak ga an zia handia
bai u. Ezagu zak ezin be eiz dai ezke so u di en egoe e a ik. Sue Wai e-k,
adibidez, ildo honi ja aiki, Child lea ning ou side he class oom: om
bi h o ele en libu uan ikaskun za e a lekua en a eko ha emanaz haus-
na u du ikuspegi psikologiko e a soziokul u ale ik. Ha en e aikun za eo-
ikoak oga u nahi du espazioak e a lekuek badu ela dimen sio heziga ia.
Wai en us e an, mugak gu e espek a iba kul u ale a ik e a o li ezke, ez
be e ho e an lekue a ik.
Gisa ho e ako baso-eskola ba en diseinua balioz a zeko o duan, «ze
ebalua u» galde ak esanahi zeha za ha uko du. Baso-eskola ohiko esko-
la en osaga i gisa ikusiko bada, e a elemen u be eizga ia basoko es uin-
gu ua joko bada, ez da ha i zekoa na u an koka uko dela ebalua u nahi
dena en galdegaia. Onu aga ia al da hau ak ai e zabalean hez ea? Edo,
ze -nolako onu ak daka zkie hau ei ai e zabalak maila ope azionalean,
kogni iboan, ja e azkoan, e a aba ? (Sanz, 2017). ildo ho ekin guz iz
kohe en ea e a zen zuzkoa da ebaluazio-az e ke ak a daz ea es uingu uak
hau a engan di uen onu e an. Ho ela ule dai eke ebaluazio-az e ke ek
zenba e aino ja i izan du en e digunean baso-eskolen onu en ingu uko
ebiden zien ogak bil zea, ho i izango bai a aipa u den be ikun za i zile-
gi asuna ema eko bide nagusia.
Egia da ai e zabaleko espazioen onu en ingu uan ji a-bi aka ibil zeko
joe a ho i badela modu ba baso-eskolak ezagu ze a ema eko e a, ho ez
gain, ho iek zu abe ik legi ima zeko i u ia e e. Ho i ez abaidaezina da, e a,
gaine a, guz iz beha ezkoa baso-eskolen ga abidean. Baina, e a be ean,
gisa hone ako a ike ek ezbe din ze beha ba i e an zu en dio e, baina ez-
be din ze ho ek ohiko eskola-pa adigma en o bi a i o a u a da ai. Hain
du lo u a zuzena ohiko eskola-pa adigma ekin, ezen ai e zabala en onu-
ek pa adigma ho ekin alde a zean ha zen bai u e e liebea. Ezbe din ze
ho ek ja o izko eskola beha du so bu uan e a jomugan. Eskola i, edo-
zein dela e e ha en edukia, egi en zaion e e e en zia ba zue an izan li eke
age ikoa, e a bes e ba zue an ezku ukoa. Baina, ezku uan egonda e e, ho
dago, elipsi moduan. Adibideak uga iak di a (Gill, 2014).
Ai e zabalak daka en be eizga i pedagogikoa inda u nahiak e a-
mango du e edua en onu en ingu uan azpima a ja ze a. Bidenaba , da u
enpi ikoei ihes eginez, asko di a maila eo iko hu sean na u a en onu ak
go aipa zen di uz en lanak e e. Wai ek a gi adie az en du honako pasa e
hone an:
«in ou ea lie wo k wi h Fo es Schools (Da is e a Wai e, 2005),
we had been disappoin ed by uzzy e alua ions o implemen ed Fo es
Schools p og ams, which seemed o do li le mo e han ea i m an ici-
pa ed bene i s wi hou p o iding a clea unde s anding o why pa icula
ac i i ies o pedagogies we e employed o eliable de ini ion and measu-
emen o hose claims (see also Lea he 2012).» (Wai e, 2015, 871 o .)
Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen. Ez abaida ako gakoak
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999 69
Baiki, okian okiko az e ke a enpi iko ik bi a eko izan gabe, aho s
baimendu ba i men eginez, onu ak be e si baino ez egi e hu sa da. Bene-
ako da u ik gabe, ezin da deba e abe a sik gauza u. Au o i a ezko epai ba i
ja aiki, behin e a be iz e epika dai ezke onu en leloak. Logika ho i e an-
zunezina bezain an zua da, deba e in elek uala en ikuspegi ik. Gu e ingu-
uan bu u u den az e ke a baka ene akoak e e an ze ako zeoze jaso izan
du: «au ki u ako e e e en zia guz iek e edu honen [baso-eskolen] alde di
posi iboak go aipa zen di uz e» (Sanz, 2017, 69 o .).
Be e ho e an, ezin dugu esan ebaluazio-ikuspegi ho i emanko a ez
denik, kon uan ha u a ha en xedea —ze a akoa— zein den e a ze e die si
nahi duen. Be az, a azoa ez da ai e zabaleko es uingu u heziga ien onu-
ak zein zuk di en e a hau en ga apenean nola e agi en du en a gi u nahi
iza ea. kon ua da a e a es uingu ua en onu e an soilik ja zea, gaine ako
guz ia aldagai i aunko modu a e abiliz. Gaine ako alde di gisa sa geni-
zake: hezkun za en xedeak e a me odologia, esku-ha ze e eduak, hezi-
zaileen kuali ikazioa, alde-an olamendua e a koo dinazio pedagogikoa,
amiliekiko ha emana e a amilien pa e-ha zea, e a aba .
Azpima a bes e no abide ba ean ja zen duen a en, ikuspegi pos hu-
manis a ba e ik e e k i ika jaso dezake; alegia, inplizi uki us ezko onu ak
soilik hau a en zako —e go, gizakia en za — bila zea. Azken ho i ga-
an zia uka u gabe, hezkun za ikuspegi ekozen ikoago ba e ik begi a uko
bagenu, ai e zabaleko hezkun zak na u an e e onu a in ini uak eka li zake.
Hain jus u, pos humanis ek i adoki du e baso-eskolak ingu umen-jokabide
a du a suak e dies eko auke ak naba mendu di zake ela, be ie e okoa i e-
kiko badugu (Ba able, 2019, 2 o .; Bonne , 2004).
Bes e ik, bali ako onu a ho iek neu ga i egi eko e abil zen di en ike -
ke a-me odologiak ez abaidaga iak bihu dai ezke. Onu en ingu uko az-
e ke ek kausali a e edo sasi-kausali a e p in zipioa en labain zea eka
dezake e. Bada aldea aldagaien a eko ko elazioak baiez a ze ik alda-
gaien a ean kausali a e-ha emana inka ze a (Fe nández Na as e a Pos-
igo-Fuen es, 2020; W igley, 2018; Bies a, 2016, 2015, 2007). U a s ho i
emanez ge o, gizakion agen zia i leku xikia u ziko li zaioke. Ez bai a
ahaz u beha ko elazio ho ien a zean hau ak e a hezi zaileak daudela,
ekin zan, komunikazioan, egi en du en ho i zen zua bila zen, ikas en, e a-
zen. Finean, subjek u ak iboak e a agen ziadunak. Bies ak a giki adie azi
du honako pasa e hone an:
«i wish o sugges ha i we app oach he ask o educa ional im-
p o emen in e ms o a quasi-causal unde s anding o he dynamics o
educa ional p ocesses and p ac ices, we a e in a sense ope a ing wi h a
“black box” concep o educa ion whe e we assume some kind o (mys-
e ious) connec ion be ween “inpu s” and “ou comes”, bu ha e li le
idea how such connec ions a e ac ually achie ed. his is why co ela-
ional esea ch be ween “inpu s”, “ou comes” and “media ing a iables”
La ai z Al una Gabilondo
70 Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
wi hou a p ope heo iza ion o he unde lying dynamics, is ac ually o
limi ed use as i nei he gi es us an unde s anding o how such co ela-
ions a e “achie ed”, no p o ides us wi h an unde s anding o he po en-
ial d i e s o educa ional change owa ds imp o emen .» (Bies a, 2016,
205 o .)
Ho ekin ba e a, ja e a ho ek i ekia den sis ema kalezaku de e mi-
nis a ba e a e aman lezake. Hezkun za-sis ema en ezauga ie ako ba i e-
ki asuna dela ik, ingu unea ekiko mugak —esa e ba e ako, amilia-ingu-
unea ekiko— inoiz ez di a guz iz ix en, e a eskola-e emuak mendean ha
dezakeenaz gaindi ihes egingo dizkio en aldagai kon olgabeak e e gogoan
izan beha ko di u (Bies a, 2016; Colom, 1975).
1.2. Eskola ze masiboa i k i ika
Biga en adie a ba ean, ai e zabaleko hezkun za-e edua ohiko eskola-
pa adigma ik ge o e a gehiago u un zen da. Eskola na u a a e ama ea ez
da no abide baka eko e epidea, joan-e o ikoa baizik; e a na u a en balio
pedagogikoa i egi en zaion ai o za en ondo ik ohiko eskola en i udi e ia
a un a, neu i ba ean, a zean ge a zen da edo be asma zen da. Hi za en
zen zu olesgabean, e a au eko analogien soka ik segi zea en, ai e zaba-
lekoa e e bada «ikasgela ik gabeko» hezkun za. Nahiz e a hainba ek es-
kola hi za o dezka u du en jolasgune hi za ekin, ia ino k ez du esango es-
kola u zi beha denik; zen zu zabalean, ai e zabalekoak e e eskolak bai i a,
baina ohiko eskola ma ko zabalago ba ean koka zen du e, hau en hazkun-
za ako e a ikaskun za ako auke a be iak i ekiz (Ba able e a A ani is,
2019; Wai e, Bølling e a Ben sen, 2016).
Egiazki, hau ek na u a ekin ha eman egune okoa e a ja ai ua badu e,
zalan za ik gabe, na u a ekiko a xikimendu be ezi ba ga a u ahal izango
du e. Gogo a eka zea en, aipa di zagun, bidenaba , ai e zabaleko es uin-
gu uak hau en egune okoa nola ezauga i zen duen: hau ek zen zume-
nezko espe ien zia asko a ikoak e a a as abe a sak bizi di uz e. Na u gu-
neek zen zumenak ak iba zeko mugagabeko auke ak eskain zen di uz e.
Espazio i ekiak mo izi a ea en ga apene ako akuilu bilaka zen di a. iza-
diak hau ei ja zen dizkien e onkak zein mugak ikasbide handiak di a.
Ai e zabalak hau a en esp esio zein hedapen aske ako auke a handiak
ahalbide zen di u. Hau en emozioak au o egula zeko, na u a bidelagun
ede a da. Ai e zabalean hau en egoe a ene ge iko e a emozionalek —dela
hase ea, nahigabea, dela poza, zo iona edo a u du i asuna— doikun za-
ako zo u i aunko a au ki uko du e. Ai e zabaleko na u a-espazioek mu-
gimendu aska asun handia ema en die e hau ei, e a ondo ioz, eus e-uneak
u iagoak di a. Na u a en e i mo pausa u e a lasaiga iak lagunga iak di a
egona ia lan zeko. Na u ak be e aniz asun zein soil asunean hau en so -
Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen. Ez abaida ako gakoak
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999 71
mena e a i udimena piz en di u. izadian hau ak izaki bizidunez ingu a-
uak daude, baina zuhai zek e a landa eek ez di uz e hau ak epai zen. Bio-
ilia sen imendua ga a zeko age oki ezin hobea da na u a (Wai e, 2016;
O’B ien, 2010). Ho i dena dokumen a u dai eke, nahiz e a hemen ez da-, 2010). Ho i dena dokumen a u dai eke, nahiz e a hemen ez da-
goen ho e a ako aski espazio e a denbo a ik. Ho ekin guz ia ekin ba e a,
na u a en ezauga i nagusia biziduna dela ik, Dewey-k bezala hezkun za
bizi za dela dio enen za na u ak ha eman-egi u a p ibilegia ua eskain zen
du (O d e a Lea he , 2011).
Na u a es uingu u heziga i ba da, e a bai a in e loku o e ba agen-
zia gai asuna duena e e. Adie a hone an, izadia baliabide pedagogiko na-
gusi bilaka zen da; baliagai ak iboa e a biziduna. Na u a en e a hau a en
a eko ha emanak egin za heziga ia du bi a eko, be ie e ja dun pedago-
gikoa ikuspegi he meneu iko gisa ule u a (Lecle cq, 2000). Zen zu o oko-
ean, p axi pedagogikoak hezkun za-egin za gailen zen du. Ho ela bada,
na u ak bes e ekuen zia ba ean bi koka zen di u hezi zaileak; esa e ba-
e ako, ho ma ik gabe, espazio isikoa i dagokionez, hau ei mugak ja i
beha zaizkienean hezi zailea en au o i a e- olak be ebiziko ga an zia be-
egana uko du. Espazio i eki e a hedaga i ba ean, zeine an hau ek mugi-
mendu-aska asuna du en, hezi zailea en au o i a ea hau ak ha engan duen
kon ian za-maila ekiko p opo zionala da. Mugimendu askeak, e a ha i ai-
o zen zaion balioak ai e zabaleko hezkun zan koo dena u-aldake a daka .
Gauza be a esan dai eke a ioei dagokionez, hau en mugimendu askea
be ma zeko hau en zain za, nahi aez, askoz e a hu bilagoa izan beha du.
Ho ek bi ondo io zuzen di u: lehena, hau en behake ak leku ga an ziz-
koagoa ha zen duela, e a biga ena, esku-ha zeak askoz e a indibidualiza-
uagoak di ela.
Ez da gu e asmoa ai e zabaleko hezkun zako alde di be eizga iak ba-
nan-bana azalduz joa ea; ho ek luzeegi joko luke; aldiz, ga an zizkoa
de i zogu i aku leak a gi ikus ea i ze -nolako aldake ak ondo ioz a dai-
ezkeen ai e zabaleko e edua eza ze ik; e a be eziki, eng anajeak bezala
uz a zen di en elemen u modu a i udika dai ezkeela aldake a ho iek. eo-
ia mailan, bai a e e. Hau a en iza ea en e a mundu a zea en ule zea na-
u a en heziga i asuna ekin he siki lo u ik age zen zaigu. Hi u alde diek,
e agin- ukean, bilbe baka a osa zen du e.
Be az, hau en ga apen osasunga ia i gagozkiola, ez di udi me odo-
logikoki oso emanko a alde di ezbe dinak ba a bes ea engandik isola zea
oso asun ikuspegia desegin gabe. Hezike a nahi asun zein begi a uak es al-
zen du egi asmo osoa sa e konplexu ba ean, e a na u an/basoan ge a zen
di en espe ien ziek pe sona osoa ha zen du e, ha en no asuna en dimen-
sio guz iak ba ne di uela. A es ian esan bezala, a e a osoa onu en ingu-
uan a daz eak muga naba men ba azale a zen du: p ak ika pedagogikoa
zein hau en ga apen-p ozesuak ez di ela be e oso asunean ha zen. Di-
men sio jakin ba isola zen da, us ez ohiko eskola ekiko alde ake an doinu
be eizga iena eman dezakeena, gaine ako guz ia i zalean u ziz.
La ai z Al una Gabilondo
72 Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
Labu bilduz, ai e zabaleko hezkun za-e eduei bu uz o ain a e esanda-
koa giza e-i aku ke a zabalago ba en bai an adie az genezake. izan e e,
azken u eo ako baso-eskolen so e a e a hazkundea bi ideia-a da zen ingu-
uan egi u a u da, e a ikuspegi soziologiko ik hipo esi modu a honela bi -
o mula genezake:
1. Ai e zabaleko hezkun zak na u a ekin lo u a be egi eko saiake a
adie az en du. Ai e zabaleko hezkun za-p oposamen o o en a da z
nagusie ako ba da na u a ekin egune oko e a e engabeko ha e-
mana bila zea. Na u a, edozein dela e e hu a de ini zeko e a, osa-
sun-i u i gisa ule zen da. Giza ean ge o e a gehiago pa eka zen
den giza e-sen sibili a e ba i e an zu en dio mo ibazio ho ek, zei-
nak na u a ekin nolabai eko giza e-kon a u be i ba eza i nahiko
lukeen, ene gia-k isia en e a an sizio sozio-ekologikoa en es uin-
gu uan.
2. Ai e zabaleko hezkun zak adie az en du ikaskun za bizi za oso ako
ez ezik, espa u ani ze a a heda zeko bidea e e. ingelesezko esapide
ba e abiliz, esango genuke li elong e a li ewide lea ning; alegia,
ikaskun za bizi za en luze a e a zabale a heda zeko bide ba adie az-
en du (Jackson, 2012; Skol e ke , 2000; Reischmann, 1986). Es-
kola es uingu u askoz zabalago ba ean koka zen du, e a ikas kun za-
auke a be iak i eki zen di u zuzeneko bizipen e a espe ien zia ekin
lo u a. Guz ia ekin, ikuspegi honek eskola ze-p ozesu masiboen
hainba muga adie az en di u, e a k i ikoan. Zalan za ik gabe, esko-
la ze-p ozesu masiboak hau a en eskubideen ga aipena izan di a;
baina, lo pen ho ekin ba e a, ohiko eskola en ajeen inben a ioa ge o
e a handiagoa egingo du e e agile askok. Alde ho e a ik, ai e zaba-
leko hezkun zak ohiko eskola en hu segi e ba e e adie az en du.
ideia-a da z biek, elka i es uki lo u a, kons elazio his o iko ba i e an-
zu en dio e, e a o ain e a hemen lekua ha u du e. Biak ai e zabaleko hez-
kun za-me odologiekin uz a zen di a; e a, i aungi ze-da a iza en du en
hezkun zako moda i aganko ba bainoago kul u a-aldake a sakonago ba
adie az lezake e.
Guz ia ekin, baso-eskolen ingu uko disku so ba zuek na u a ekiko ko-
nexioan ja i du e azpima a, e a bes e ba zuek, be iz, na u a i a xiki zeaz
gain ohiko eskola en k i ika gehi u du e.
2. Ai E zAbALEko HAu -HEzkun zA bALioz A zEn
2.1. Hau en i ee a-p o ilaz
Ai e zabaleko Hau Hezkun za na u a en onu e an neu igabeki oina-
i zea muga zailea izan dai ekeela a gudia u ondo en, nola hu bildu gai-
Ai e zabaleko Hau Hezkun za balioz a zen. Ez abaida ako gakoak
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.23999 73
ezke ai e zabaleko hezkun za a? Ze i izpide en a abe a balioz a geni zake
baso-eskolak? Na u ak hau en hazkun zan e agi en di uen onu ez ha a ago
ze -nolako ikuspegia eman beha ko li zaioke ebaluazioa i? E a ze a ako?
Bilake a ho e an, bes e bide ba izan dai eke gaine ako eskolei eza zen
zaizkien ebaluazio-pa ame o o oko ak e a a un ak e abil zea. Hau da,
ohiko eskola en joko-a au es anda ak balia zea. EAEn inda ean dagoen
legezko ma koa baliaga ia izan dai eke? Ondo en ikusiko dugun bezala,
ho ek hainba a azo so zen di u.
Hau Hezkun zako cu iculuma zehaz en duen legezko es uak ikas-
leen ebaluazioa i bu uzko a al ba jaso zen du. Hau da, ebaluazioak hau-
a du jomuga za . Ebaluazioa en ikuspegia hau a engan koka zen da, e a
ha a a, cu iculumak ebaluazioa en a du a guz ia ikaslea engan ja zen du
(Ba andia an, 2016). Hau a en e endimenduan e agin zuzena zein zeha -
kakoa du en alde di uga i ez di u ain za ha zen. Adibidez, hezi zailea en
e a hau a en a eko in e akzioa (Bondioli e a Nigi o, 2011), amilia- e a
kul u a-aniz asuna, eskolako hau en p o il sozio-ekonomiko e a kul u ala,
i akasle-ikasle a ioak, alde pedagogikoa en kuali ikazioa, e a aba (A i-
llaga, 2020; Ba andia an e a La ea, 2016). Ba andia an e a La ea en abu-
uz, hau ak bizi duen es uingu ua en a abe a ga a uko di u be ezkoak di-
uen gai asunak. Ho ega ik, hau a ebalua u o dez, hau a ingu a zen duen
guz ia az e u beha ko li za eke.
Hi z- a ean a gi u beha ko genuke au o e hauek hau a en ebaluazioa-
en e agike a ik a geldi zen den guz ia es uingu u gisa izenda zen du ela;
esa e ba e ako, espazioak, ma e ialak e a ha emanak. Be az, es uingu ua
oso zen zu zabalean e abil zen du e. Jauzi ho ekin «ze ebalua u» galde-
ak honako o mulazio hau ha uko luke: eskain zen zaion ai e zabaleko
es uingu uak zenba e aino ema en dio hau a i auke a be e gai asunak ga-
a zeko? Ba andia anen e a La ea en plan eamenduak e akus en du hau a
a daz za ha zen duen ebaluazio-ikuspegia mu iz ailea dela. Baso-eskolen
kasuan a e gehiago, hau a en ga apenean oina i u ako ebaluazioak ai e
zabaleko espazioen ga an zia oso zeha ka —e a e liebe ik gabe— jasoko
lukeelako.
Bes alde, Hau Hezkun zako cu iculuma a au zen duen legezko es-
uak jaso zen du hi zez hi z «ikasleen konpe en zien ebaluazioa o oko a,
ja ai ua e a p es akun zakoa izango da, e a ikasleek cu iculumeko e emu
guz ie an egindako au e apena i e epa a uko dio, oina izko konpe en-
ziak kon uan ha u a» (237/2015 Dek e ua, abendua en 22koa, Zioen azal-
pena). Gu e us ez, gakoa au e apen kon zep uan dago, ze en hau a en
au e apenak balioz a bai ai ezke hau ak denbo an zeha egin duen ga a-
pena ekin, baina bai a cu iculumean zehaz u a dauden ebaluazio-i izpi-
deekin e a lo pen-adie azleekin e e. Jakina, dek e uak biga en ja aibidea
lehene si du, e a, halabeha ez, le a ze ho ek e ama en gai u ebaluazioa
—be eziki ziklo amaie an— ikas e-emai zekin be din ze a (i ee a-p o ila,
dek e ua en lengoaian). Ho ela ikusi a, «ze ebalua u» galde ak ji e be ia
La ai z Al una Gabilondo
80 Tan ak, 2023, 35(1), 65-80
Skaugen, R. y Fiskum, .A. (2015). How schools wi h good academic esul s
jus i y use o ou doo educa ion. In e na ional Educa ion esea ch, 3(4),
16-31 o .
Skol e ke (2000) Li elong Lea ning and Li ewide Lea ning. S ockholm. h ps://
www.skol e ke .se/ sb/d/193/u l/.../pd 638.pd %3Fk%3D638.
S ake, R.E. (2006). E aluación comp ensi a y e aluación basada en es ánda es.
Ba zelona: G aó.
Wai e, S. (2017). Child lea ning ou side he class oom: om bi h o ele en, Lon-
don: Sage Publica ion L d.
Wai e, S. (2016). «Fo es school: A model o lea ning hollis ically and ou doo s».
in Lees, H.E e a Noddings, N. (Ed.) The Palg a e In e na ional Handbook o
Al e na i e Educa ion, London: Palg a e-Macmillan, 289-304 o .
Wai e, S., Bolling, M. e a Ben sen, P. (2016). Compa ing apples and pea s?: A
concep ual amewo k o unde s anding o ms o ou doo lea ning h ough
compa ison o English Fo es Schools and Danish udeskole. En i onmen al
Educa ion esea ch, 22(6), 868-892 o .
Zabalza, M.A. (1996). Calidad en educación in an il. Mad id: Na cea.
