ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
118
SHAKESPEARE NING HAMLET VA GOETHE NING FAUST ASARLARIDA INSON
TAQDIRI
Tillabaye a Zuh axon Xamidillo qizi
Is'hoqxon Ib a nomidagi Namangan Da la Che illa i ins i u i nemis ili ani o'qi u chisi
Ano a siya: Ushbu maqola Shakespea e'ning "Hamle " a Goe he'ning "Faus " asa la ida inson
aqdi i ma zusini chuqu ahlil qiladi. Renessans a Roman izm da la ining buyuk asa la i si a ida,
ula aqdi ni e kinlik, de e minizm, passiyala a in ilish o' asidagi dialek ikada alqin qiladi. Ki ish
qismida ma zuning alsa iy a adabiy ahamiya i, asosiy qismla da ha bi asa ning alohida ahlili a
aqqoslashi, xulosa qismida esa umumiy xulosala be ilgan. O'zbek adabiyo shunosligida bu ma zuni
o' ganishda jahon adabiyo i da slikla i a maqolala idan oydalanilgan bo'lib, ula o qali aqdi
masalasi uni e sal a milliy kon eks da ko' ib chiqiladi. Maqola adabiy anqid, psixoanaliz a alsa iy
yondashu la ni jalb e ib, inson sha oi ining abadiy muammola ini yo i adi.
Kali so'zla : inson aqdi i, Shakespea e, Hamle , Goe he, Faus , de e minizm, e kinlik, oman izm,
enessans, adabiy anqid, psixoanaliz, alsa a, agediya, in ilish, passiyala .
СУДЬБА ЧЕЛОВЕКА В «ГАМЛЕТЕ» ШЕКСПИРА И «ФАУСТЕ» ГЁТЕ
Тиллабаева Зухраксон Хамидилло кызы
Преподаватель немецкого языка Наманганского государственного института
иностранных языков имени Исхокхона Ибрата
Аннотация: В статье представлен глубокий анализ темы человеческой судьбы в «Гамлете»
Шекспира и «Фаусте» Гёте. Будучи великими произведениями эпохи Возрождения и
романтизма, они интерпретируют судьбу в диалектике свободы, детерминизма, страстей и
стремлений. Во введении представлено философское и литературное значение темы, в
основных частях представлен отдельный анализ и сравнение каждого произведения, а в
заключении даны общие выводы. При изучении данной темы в узбекском литературоведении
используются учебники и статьи по мировой литературе, в которых проблема судьбы
рассматривается в общечеловеческом и национальном контексте. В статье с использованием
литературоведения, психоанализа и философских подходов рассматриваются вечные
проблемы человеческого существования.
Ключевые слова: судьба человека, Шекспир, Гамлет, Гете, Фауст, детерминизм, свобода,
романтизм, Возрождение, литературная критика, психоанализ, философия, трагедия,
стремление, страсти.
HUMAN DESTINY IN SHAKESPEARE'S HAMLET AND GOETHE'S FAUST
Tillabaye a Zuh axon Khamidillo qizi
Teache o Ge man language a he Namangan S a e Ins i u e o Fo eign Languages named
a e Is'hoqkhon Ib a
Anno a ion: This a icle p o ides an in-dep h analysis o he heme o human des iny in
Shakespea e's Hamle and Goe he's Faus . As g ea wo ks o he Renaissance and Roman icism, hey
in e p e des iny in he dialec ic be ween eedom, de e minism, passions, and aspi a ion. The
in oduc ion p esen s he philosophical and li e a y signi icance o he opic, he main pa s p o ide
a sepa a e analysis and compa ison o each wo k, and he conclusion p o ides gene al conclusions.
In he s udy o his opic in Uzbek li e a y c i icism, ex books and a icles o wo ld li e a u e a e
used, h ough which he issue o des iny is conside ed in a uni e sal and na ional con ex . The a icle
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
119
d aws on li e a y c i icism, psychoanalysis, and philosophical app oaches o shed ligh on he e e nal
p oblems o he human condi ion.
Keywo ds: human des iny, Shakespea e, Hamle , Goe he, Faus , de e minism, eedom,
oman icism, Renaissance, li e a y c i icism, psychoanalysis, philosophy, agedy, aspi a ion,
passions.
Shakespea e'ning "Hamle " a Goe he'ning "Faus " asa la ida inson aqdi i ma zusi
adabiyo shunoslik, alsa a, psixologiya, an opologiya a so siologiya anla ining cho ahasida
joylashgan mu akkab a ko'p qi ali ma zudi , chunki bu ma zu insoniya ning abadiy sa olla iga –
e kinlik, muqa a lik, in ilish, haloka , uhiy qidi u a jamiya a'si i o' asidagi munosaba ga – ja ob
izlaydi. Ushbu ikki buyuk asa , bi i ingliz Renessans d ama u giyasining cho'qqisi bo'lib, inson
uhiya ining ichki qaynoqla ini, shubhala ini a axloqiy dilemmala ini ochib be u chi, ikkinchisi esa
nemis Roman izmining imsoli si a ida inson in ilishining cheksiz u qla ini, ilohiy ahmdillik a
g'u u o' asidagi ku ashni kash e u chi, aqdi ni e kinlik a de e minizm o' asidagi abadiy
dialek ika si a ida alqin qiladi. Shakespea e'ning "Hamle "i ( axminan 1600-1601 yilla da yozilgan)
Daniya shahzodasi Hamle ning ichki ku ashla i, ashqi siyosiy in igala , oila iy xiyona la a
axloqiy qamoq o qali aqdi ni psixologik a axloqiy cheklo si a ida as i lasa, Goe he'ning "Faus "i
(1808-yilda bi inchi qismi, 1832-yilda ikkinchi qismi nash e ilgan) olim Faus ning shay on bilan
sha nomasi, doimiy in ilishi a ilohiy ahmdillik o qali aqdi ni aol in ilish, o'z-o'zini kash e ish a
qu qa ilish ja ayoni si a ida ko' ib chiqadi. Bu ahlil ikki asa ni aqdi ning alsa iy, adabiy, psixologik,
so siologik a ha o an opologik o'lcho la i bo'yicha aqqoslashga qa a ilgan bo'lib, ekzis ensializm,
de e minizm, oman ik idealizm, psixoanaliz, ma ksis ik anqid a eminis ik yondashu la ni jalb
e adi. Adabiy anqidchila , masalan, Jan Ko ning "Shakespea e Ou Con empo a y" asa ida
a'kidlaganidek, "Hamle "ni zamona iy dunyoning absu dligi bilan bog'laydi, bu ye da aqdi siyosiy
ep essiya a indi idual ozodlik o' asidagi o'qnashu si a ida namoyon bo'ladi; Ku Weinbe g esa
"Faus "ni inson g'u u ining pa adoksal abia i si a ida o' ganadi, bu ye da aqdi in ellek ual in ilish
a uhiy qu qa ilish o' asidagi bahsdi . O'zbek adabiyo shunosligida bu ma zuni o' ganishda jahon
adabiyo i da slikla i muhim o' in u adi, masalan, Te miz da la pedagogika uni e si e ining "Jahon
adabiyo i" da sligida "Hamle " a "Faus " asa la ining o'zbek ilidagi a jimala i a ahlilla i be ilgan,
bu ye da aqdi masalasi milliy adabiyo bilan aqqoslanadi. Ushbu ma zuni o' ganishda biz na aqa
klassik adabiyo ning chuqu ligini, balki inson sha oi ining uni e sal muammola ini ham ochib
be amiz, chunki aqdi masalasi qadimiy yunon agediyala idan (masalan, So oklning "Oidipus
Rex"i, bu ye da aqdi xudola ning i odasi si a ida muqa a ) o ib, zamona iy ekzis ensial
alsa agacha (masalan, Jean-Paul Sa e'ning "E kinlik" ushunchasi, bu ye da inson o'z aqdi ini o'zi
ya a adi) bo'lgan spek da muhim o' in u adi. Ki ish qismida shuni a'kidlash lozimki, bu ikki asa
E opa adabiyo i a ixida aqdi ma zusini o'zga i gan: Shakespea e aqdi ni insonning ichki
zai likla i a ashqi kuchla o' asidagi o'qnashu si a ida ko' sa ib, Renessans gumanizmini
inqi ozga solsa, Goe he uni oman ik uhning cheksiz in ilishi o qali op imis ik alqin qilib,
Aqlpa as likdan keyingi da ning uhiy qidi u la ini aks e i adi. Ushbu aqqoslash na aqa adabiy
anqidga, balki alsa iy an opologiyaga ham hissa qo'shadi, chunki inson aqdi i – bu na aqa shaxsiy
anlo la , balki jamiya , din, abia , exnologiya a ha o ij imoiy-siyosiy uzumla ning mu akkab
o'za o a'si i; masalan, bugungi dunyoda aqdi masalasi sun'iy in ellek a gene ika i oji bilan
bog'liq yangi sa olla ni ug'di adi, lekin "Hamle " a "Faus " bu sa olla ga asosiy ja ob be adi.
A is o elning "Poe ika"sida a' i langan agediya ushunchasi bu ikki asa da yangicha alqin opadi:
"Hamle "da aqdi hama iya (qah amonning zai ligi, masalan, Hamle ning qasosni kechik i ishi)
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
120
o qali muqa a bo'lsa, "Faus "da u pe ipe eya ( eska i bu ilishla , masalan, Faus ning Ma ga e bilan
munosaba i) a anagno isis ( an olish, masalan, Faus ning oxi gi bax momen i) o qali o'zga u chan
bo'ladi. Shuningdek, bu ma zuni o' ganishda zamona iy naza iyala , masalan, Sigmund F eudning
psixoanalizi ("Hamle "dagi Oidipus kompleksi, bu ye da Hamle ning onasi Ge uda bilan
munosaba i ichki aqdi ni belgilaydi) a Ca l Jungning a xe ipla i ("Faus "dagi shay on a xe ipi, bu
ye da Me is o el insonning ichki qo ong'u omonini i odalaydi) muhim ol o'ynaydi, bu esa asa la ni
aqa adabiy emas, balki psixologik hujja la si a ida ko' ishga imkon be adi. Bundan ashqa i,
so siologik nuq ai naza dan, "Hamle "da aqdi eodal jamiya dagi hokimiya ku ashi o qali ko' inadi
(masalan, Kla diyning qi ollikni egallashi), "Faus "da esa kapi alis ik mode nlikdagi in ellek ual
mehna a uhiy no ozilik (masalan, Faus ning ilmga bo'lgan cheksiz in ilishi) o qali alqin qilinadi.
Feminis ik anqidda esa ayol ob azla i – O eliya a Ma ga e – aqdi ni gende cheklo la i o qali
ko' sa adi, bu ye da ayolla jamiya bosimi os ida halok bo'ladi. O'zbek adabiyo shunosligida bu
ma zuni o' ganishda, masalan, "Sha q-u G'a b: Na oiy a Gyo e" anjuman maqolala ida Gyo e'ning
a'si i a aqdi ma zusi o' ganilgan, bu ye da o'zbek adabiyo i bilan aqqoslash be ilgan. Umuman
olganda, ushbu maqola inson aqdi ining adabiy i odasini chuqu ahlil qilish o qali, bu ma zuning
abadiyligini a zamona iyligini a'kidlaydi, chunki bugungi dunyoda ham aqdi masalasi – e kinlik
a cheklo o' asidagi ku ash – dolza b bo'lib qolmoqda; masalan, pandemiya a iqlim o'zga ishla i
kabi global muammola inson aqdi ini kollek i kon eks da qay a ko' ib chiqishga majbu qiladi.
Maqola o'zbek adabiyo shunosligini jalb e ib, ma zuni milliy a uni e sal da ajada boyi adi.
Shakespea e'ning "Hamle "ida aqdi insonning ichki a ashqi dunyo o' asidagi chuqu o'qnashu da
namoyon bo'ladi. Asa boshidan Hamle ning o asining a ohi paydo bo'lishi bilan aqdi ning
muqa a ligi a'kidlanadi: "The ime is ou o join " (I. .188) – aq buzilgan, a bu buzilish inson
aqdi ini belgilaydi, bu ye da aq ning buzilishi Renessans da idagi siyosiy a axloqiy inqi ozni,
shuningdek, insonning o' mish a kelajak o' asidagi qaynoqni aks e i adi. Adabiy anqidchila ,
xususan, Jan Ko "Hamle "ni Daniya qi olligini "qamoqxona" si a ida as i laydi, bu ye da axloqsiz
qi ol Kla diy hukm onligi ichki ijdonni o'chi ib, " e i ying passions" – dahsha li passiyala ni
kuchay i adi; masalan, Kla diyning o asi o'ldi ishi a ez u mushga chiqishi inson aqdi ini oila iy
xiyona a ijdon azobi o qali bog'laydi. Bu passiyala aqdi ni shakllan i adi, chunki inson
abia ining zai ligi – masalan, Ge uda ning ez qay a u mushga chiqishi, bu uning zai ligini a
jamiya bosimini ko' sa adi, yoki O eliyaning o asiga i oa ko ligi, bu uning o'limiga olib keladi –
ula ni hikoyaga bog'lab qo'yadi. Shakespea e aqdi ni yunon agediyala idagi kabi ashqi kuch
si a ida emas, balki ichki igge la – ichki e ikla o qali ko' sa adi, bu ye da qah amon o'z haloka i
uchun asosiy mas'uldi ; masalan, Yunon agediyala ida aqdi xudola ning qa o i bo'lsa (Oidipusda
Apollonning basho a i), Shakespea e'da u insonning o'z qa o la i bilan bog'liq: Hamle ning "To be o
no o be" monologi aqdi ni o'lim a hayo o' asidagi anlo si a ida muhokama qiladi, lekin uning
ha aka sizligi – p oc as ina ion – aqdi ni yanada mu akkablash i adi, bu ye da u qasos olishni
kechik i ib, o'zini a a o ini haloka ga olib keladi. Ca l Jungning ik icha, ongsiz na sa ongli
bo'lmasa, hayo ni boshqa adi a uni aqdi deb a aydi; bu "Hamle "da Hamle ning passiyala ga qa shi
ku ashi si a ida aks e adi, masalan, uning a oh bilan suhba i ongsiz qo' qu la ni uyg'o adi a aqdi ni
ichki psixologik ja ayon qiladi. Asa dagi "The Mouse ap" – ichki pyesa – aqdi ning ikkinchi
ejimini aqdim e adi: se gi, bu inson i odasidan kelib chiqadi a axloqsiz a ibdan ozod qilishi
mumkin; masalan, pyesadagi qi ol a qi olicha munosaba i Kla diy a Ge uda ning haqiqiy hayo ini
aks e i ib, aqdi ni san'a o qali ochib be adi a insonning haqiqa ni izlash in ilishini ko' sa adi.
Bi oq, Hamle ning shubhala i a Ho a sioning passiyala ga qul bo'lmaganligi inson aqdi dan ozod
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
121
bo'lishi mumkinmi degan sa olni ochiq qoldi adi; masalan, Ho a sio o'z aqdi ini asionallik o qali
boshqa sa, Hamle shubhala i u ayli halok bo'ladi. Bundan ashqa i, "Hamle "da aqdi siyosiy
kon eks da ham o' ganiladi: qi ollikdagi ko up siya a xiyona inson aqdi ini kollek i haloka ga
bog'laydi, bu esa Renessans da idagi mona xiya inqi ozini aks e i adi; masalan, Fo inb asning
Daniyaga hujumi aqdi ni milliy da ajada ko' sa adi a inson aqdi ini siyosiy uzum bilan bog'laydi.
Adabiy anqidda, masalan, Ha old Bloomning "The Wes e n Canon" asa ida, Hamle yangi ongning
p o o ipi si a ida a' i lanadi, bu ye da aqdi indi idual ongning ichki monologi o qali shakllanadi;
masalan, Hamle ning monologla i (yana "Wha a piece o wo k is a man" iq ibosi) inson aqdi ini
alsa iy sa ol si a ida qo'yadi a zamona iy ekzis ensializmga asos soladi. O'zbek
adabiyo shunosligida "Hamle " asa i o'zbek ilidagi a jimala o qali o' ganilgan, masalan, jahon
adabiyo i da slikla ida uning aqdi ma zusi Alishe Na oiy asa la i bilan aqqoslanadi, bu ye da
aqdi uhiy kamolo si a ida alqin qilinadi.
Goe he'ning "Faus "ida aqdi esa aol ha aka a ilohiy ahmdillik o qali alqin qilinadi. Faus ning
asa boshidagi no oziligi – "smoke and mus iness" a o ida yashash – inson aqdi ining
cheklanganligini ko' sa adi, u Me is o el bilan sha noma o qali bu cheklo la ni buzishga in iladi;
masalan, sha noma Faus ning "We d' ich zum Augenblicke sagen: Ve weile doch! du bis so schön!"
– "Aga bi lahzaga 'To'x a, sen shunday go'zalsan!' desam" degan sha i o qali aqdi ni doimiy in ilish
bilan bog'laydi a oman ik uhning cheksizligini aks e i adi. Bu sha noma na aqa bi im, balki bahs:
Faus aga qanoa lanib yo sa, o'lishini ay adi, bu uning aqdi ini doimiy in ilish bilan bog'laydi, bu
oman ik idealizmning asosiy g'oyasi bo'lib, insonning abia a ilohiy o' asidagi ku ashini ko' sa adi.
Goe he aqdi ni oman ik idealizm doi asida ko' ib chiqadi, bu ye da Xudo a Me is o el o' asidagi
bahs insonning xa o qilish huquqini a'kidlaydi: "Es i de Mensch, solang' e s eb " – "Odam
in ilishda xa o qiladi", lekin bu ahmdillikning kali idi ; masalan, Xudoning Me is o elga be gan
uxsa i inson aqdi ini sino si a ida ko' sa adi a op imis ik alsa ani a'kidlaydi. A is o eliy ojia
shaklida ahlil qilganda, Faus ning hama iyasi – uning inson cheklo la ini qabul qilmasligi a
ilohiyga in ilishi – aqdi ni belgilaydi; masalan, uning seh a ilm o qali abia ni zab e ish u inishi
g'u u ini ko' sa adi a mode nlikning xa -xa a la ini basho a qiladi. U o'zini oshi ib, insoniya ni
oshi ishni xohlaydi, lekin bu g'u u uning o'z-o'zini aldashiga olib keladi, Ku Weinbe g
a'kidlaganidek: Faus naza iya a ob'ek o' asidagi a qni aj a a olmaydi; masalan, uning Ma ga e
bilan munosaba i naza iy se gi a haqiqiy azob o' asidagi a qni ochib be adi a aqdi ni emo sional
cheklo la o qali mu akkablash i adi. A is o eliy pe ipe eya – eska i bu ilishla – Faus ning yo'lida
ez- ez uch aydi, masalan, Me is o elning Ma ga e bilan oqeala da a alashishi, bu anagno isis – an
olish – momen la ini o'x a adi; masalan, Ma ga e ning qamoq sahnasi Faus ning xa ola ini ochib
be adi a ahmdillikni jalb qiladi. Bi oq, Goe he ojiani klassikadan a qli o'la oq, ka a sisni sahnada
qo' qinch a ahmdillik mu ozana i si a ida ko' adi, bu omoshabinni bezo a qiladi, emas, poklaydi;
masalan, Ma ga e ning o'limi qo' qinch, lekin uning qu qa ilishi ahmdillik be adi a aqdi ni
op imis ik qiladi. Ma ga e ning aqdi i – uning cheklo la ini qabul qilishi a ilohiy adola ga mu ojaa
qilishi – saloma likka olib keladi, lekin Faus ning qochishi a o'limi aqdi ni ochiq qoldi adi, uning
xayoliy bax momen i o qali qu qa ilishi oman ik op imizmni aks e i adi; masalan, oxi gi sahna
osmonda ahmdillikni ko' sa adi a inson in ilishining qud a ini a'kidlaydi. Goe he'ning o'zi
"Faus "ni yozish ja ayonida aqdi ma zusini shaxsiy aj ibasidan oziqlan i gan, bu esa asa ni
a obiog a ik elemen la bilan boyi adi a aqdi ni san'a o qali o'zga i ish imkoniya ini a'kidlaydi;
masalan, Goe he'ning yoshlikdagi se gisi a ilmga in ilishi Faus ning ob azida aks e adi. O'zbek
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
122
adabiyo shunosligida "Faus " asa i Gyo e'ning umumiy ijodi kon eks ida o' ganilgan, masalan,
"Sha q-u G'a b: Na oiy a Gyo e" anjumanida aqdi ma zusi o'zbek mis i sizmi bilan aqqoslangan.
Ikki asa ni aqqoslaganda, "Hamle " a "Faus " inson aqdi ini e kinlik a muqa a lik o' asidagi
dialek ikada bi lash i adi, lekin yondashu la i a q qiladi. Hamle passi o'ylo chi bo'lib, aqdi ni
ichki qamoq si a ida ko' adi, bu ye da passiyala a shubhala insonni hikoyaga bog'laydi; masalan,
Hamle ning qasosni kechik i ishi uning aqdi ini pessimi ik qiladi; Faus esa aol in ilu chi, aqdi ni
sha noma a bahs o qali o'zga i ishga u inadi, masalan, uning seh li sayoha la i aqdi ni op imis ik
qiladi. Bu aqqoslash Fleissne ning "Hamle /Faus analogiyasi"da a'kidlanganidek, abia , aqdi a
e kinlik ma zula ini bog'laydi: ikkalasida ham Wel schme z – dunyo og' ig'i – ma jud, lekin Hamle
qayg'u bilan mag'lub bo'lsa (masalan, uning o'limi haloka i), Faus g'u u bilan ku ashadi (masalan,
uning qu qa ilishi in ilish o qali). Yunon agediyala iga nisba an, Shakespea e aqdi ni ichki qiladi,
masalan, Hamle ning monologla i; Goe he esa uni ilohiy ahmdillik bilan yumsha adi, masalan,
osmoniy sahna. Ekzis ensial nuq ai naza dan, ikki qah amon ham aqdi ni sa ol qiladi: Hamle "hayo
yoki o'lim" o qali (monologi), Faus "in ilish yoki qanoa lanish" o qali (sha nomasi). Bi oq,
Shakespea e'ning de e minizmi pessimi ik oq, chunki Hamle ning ha aka sizligi aqdi ni
kuchay i adi; Goe he'da esa op imizm us un: Faus ning o'limi saloma likka olib keladi, chunki uning
in ilishi ahmdillikni jalb qiladi. Falsa iy jiha dan, bu asa la de e minizm a e kin i odani muhokama
qiladi. "Hamle "da aqdi sahna me a o asi o qali as i lanadi – dunyo sahna, odamla o'yinchila –
bu insonni oldindan belgilangan olda qoldi adi, masalan, "All he wo ld's a s age" iq ibosi; Goe he'da
aqdi ya a u chilik o qali o'zga adi: asa ning "Dedica ion" qismi Goe he'ning shaxsiy ka a sisiga
isho a qiladi, bu ye da yozish his- uyg'ula ni yangilaydi a aqdi ni san'a o qali o'zga i adi.
Roman ik kon eks da, Faus ning insoniya ni oshi ish in ilishi mode nlikni aks e i adi, bu ye da aqdi
cheklo emas, balki imkoniya , masalan, uning e la ni qu ish loyihasi; Adabiy anqidda, masalan,
Bloomning "Hamle " ahlilida, asa yangi ongni aqdim e adi, bu aqdi ni indi idual qiladi; Goe he'da
esa bu kollek i in ilishga aylanadi, masalan, Faus ning jamiya ni o'zga i ish u inishi. Ikki asa ham
inson aqdi ini passiyala a in ilish o qali o' ganadi, lekin na ijala i a q: Hamle ning haloka i
pessimi ik, Faus ning qu qa ilishi op imis ik. Ta ixiy kon eks da, "Hamle " Renessans insonining
inqi ozini aks e i adi, bu ye da aqdi din a siyosa o'qnashu ida, masalan, P o es an izm a
Ka oli sizm o' asidagi ziddiya ; "Faus " esa Aqlpa as lik a Roman izm o' asidagi o' ishni ko' sa adi,
aqdi ni ilmiy a uhiy in ilish o qali alqin qiladi, masalan, Faus ning alkimiya a zamona iy ilm
o qali qidi u i. Goe he'ning Wilhelm Meis e omani o qali Hamle alqini bu aqqoslashni
kuchay i adi, u ye da Hamle ni "pos -Roman ik" si a ida ko' adi, masalan, omandagi ea sahnasi.
Psixologik ahlilda, ikki qah amon ham o'z-o'zini aldashdan aziya chekadi: Hamle shubhala i
(masalan, a oh haqiqa mi?), Faus g'u u i (masalan, o'zini xudo si a ida ko' ishi) o qali. Bu aqdi ni
ichki psixologik ja ayon si a ida ko' sa adi, Jung a F eyd naza iyala iga mos keladi; masalan, F eyd
"Hamle "ni Oidipus kompleksi o qali ahlil qiladi. O'zbek adabiyo shunosligida bu aqqoslash jahon
adabiyo i da slikla ida be ilgan, bu ye da aqdi ma zusi o'zbek adabiyo i (masalan, Na oiy asa la i)
bilan bog'lanadi.
Xulosa qilib ay ganda, Shakespea e'ning "Hamle " a Goe he'ning "Faus " asa la ida inson aqdi i
e kinlik a muqa a lik o' asidagi abadiy ku ash si a ida namoyon bo'ladi, bu ma zu
adabiyo shunoslik a alsa aning ma kaziy masalala idan bi i bo'lib qolmoqda, chunki u
insoniya ning uhiy a in ellek ual i ojini, shuningdek, jamiya a abia bilan munosaba ini aks
e i adi. "Hamle " aqdi ni ichki qamoq, passiyala a shubhala o qali pessimi ik alqin qilsa
(masalan, Hamle ning haloka i), "Faus " uni doimiy in ilish, g'u u a ilohiy ahmdillik o qali
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
123
op imis ik o'zga i adi (masalan, Faus ning qu qa ilishi), bu esa Renessansdan Roman izmga
o' ishdagi alsa iy o'zga ishla ni aks e i adi a inson po en sialining cheksizligini a'kidlaydi. Ushbu
aqqoslash na aqa adabiyo shunoslikka yangi o'lcho la qo'shadi, balki inson sha oi ini alsa iy,
psixologik, so siologik, an opologik a ha o ekologik jiha dan boyi adi, chunki aqdi masalasi – bu
insonning o'zini-o'zi anglash ja ayoni; masalan, bugungi psixo e apiyada aqdi ni ichki dialog o qali
o'zga i ish "Hamle "dan ilhomlangan, global iqlim o'zga ishla ida esa kollek i in ilish "Faus "ni
esla adi. Kelgusidagi adqiqo la bu ma zuni ekzis ensial a pos mode n naza iyala doi asida
chuqu lash i ishi mumkin, masalan, Jean-Paul Sa e'ning e kinlik ushunchasi (inson aqdi ini o'zi
anlaydi) yoki Jacques De ida'ning dekons uk siyasi ( aqdi ma n si a ida o'qiladi) o qali; masalan,
De ida'ning nuq ai naza idan "Hamle "dagi a oh aqdi ni "spec e" – a oh si a ida ko' adi a
zamona iy siyosa ni yo i adi. Bundan ashqa i, zamona iy adabiyo a kinoda ("The Ma ix" yoki
"Incep ion" kabi asa la da) aqdi ma zusining aks e ishi ushbu klassik asa la ning abadiyligini
asdiqlaydi, masalan, "The Ma ix"da Neo'ning anlo i Faus ning in ilishiga o'xshaydi, "Incep ion"da
esa o zula olami Hamle ning shubhala ini esla adi. Umuman olganda, "Hamle " a "Faus " inson
aqdi ini na aqa agediya, balki po en sial o'sish a qu qa ilish si a ida ko' ishga undaydi, bu esa
o'qu chiga o'z aqdi ini qay a ko' ib chiqish imkoniya ini be adi; masalan, o'qu chi Hamle ning
shubhala idan o' ganib, Faus ning in ilishini qo'llashi mumkin. Shuningdek, bu asa la o qali aqdi ni
jamiya kon eks ida o' ganish – masalan, gende olla i (O eliya a Ma ga e ning aqdi i, bu ye da
ayolla cheklo la ga duch keladi) yoki siyosiy hokimiya (Kla diy a Me is o elning
manipulya siyala i) – yangi adqiqo yo'nalishla ini ochadi, chunki aqdi shaxsiy emas, balki ij imoiy
hodisa a global muammola bilan bog'liq. Na ijada, inson aqdi i ma zusi adabiyo da cheksiz
o' ganish ob'ek i bo'lib qoladi, chunki u insoniya ning abadiy sa olla iga ja ob izlashdi ; masalan,
globaliza siya a exnologiya da ida aqdi ni qay a alqin qilish "Faus "ning mode n in ilishini
esla adi. Ushbu ahlil o qali biz na aqa ikki asa ning chuqu ligini, balki inson uhiya ining
cheksizligini ham ko' amiz, a bu ma zu kelajak a lodla uchun dolza b bo'lib qoladi. O'zbek
adabiyo shunosligida bu ma zu jahon adabiyo i da slikla i o qali boyi ilgan, bu ye da aqdi o'zbek
adabiyo i bilan aqqoslanib, milliy qad iya la bilan bog'lanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1. "Jahon adabiyo i" (da slik). Te miz da la pedagogika uni e si e i, 2019.
2. "Sha q-u G'a b: Na oiy a Gyo e" (xalqa o ilmiy-naza iy anjuman maqolala i o'plami). Toshken
da la o'zbek ili a adabiyo i uni e si e i, 2023.
3. "Zamona a adabiyo " (maqolala o'plami). Qa shi da la uni e si e i, 2023.
