2025
№5
2025
№6№10
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2
Bosh muha i :
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich
Bosh muha i oʻ inbosa i:
Ka imo No boy G‘aniye ich
Muha i :
Qu bono She zod Isma illaye ich
Elek on nash . 121 sahi a.
E’lon qilishga 2025-yil 1-ok yab da uxsa e ildi.
Tah i hay’a i:
Salimo Oqil Um zoqo ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Abdu axmano Kalanda Xodjaye ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Rae K on Chung, Janubiy Ko eya, TDIU ax iy p o esso i, “Nobel” muko o i lau ea i
Osman Mes en, Tu kiya pa lamen i a’zosi, Tu kiya – O‘zbekis on do‘s lik jamiya i ahba i
Axmedo Du bek Kud a illaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Say ullo No ma o ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Kalono Muxiddin Bax i dino ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Siddiqo a Sadoqa G‘a o o na, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Xudoyqulo Sadi din Ka imo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Maxmudo Nosi , iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Samado Asqa jon Nishono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Slizo skiy Dimi iy Yego o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Ik om Ak amo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Esh aye Alishe Abdug‘aniye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xajiye Bax iyo Dushaboye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Hakimo Naza Hakimo ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Musaye a Shoi a Azimo na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), p o esso
Ali Konak (Ali Ko‘nak), iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso (Tu kiya)
Cham Ta Huei, alsa a anla i dok o i (PhD), p o esso (Malayziya)
Foziljono Ib ohimjon So oldixo‘ja o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do s.
U aye Uk am Cho iye ich, O‘z.Respub. Bosh p oku a u asi boshqa ma boshlig‘i o‘ inbosa i
Ochilo Fa khod, O‘zbekis on Respublikasi Bosh p oku a u asi IJQKD boshlig‘i
Buz ukxono Sa a xon Muna a xono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Axmedo Ja ohi Jamolo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), ka a o‘qi u chi
Bobobeko E gash Abdumaliko ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), .b. do s.
Djudi Sme ana, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
K issi Lyuis, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
Glazo a Ma ina Vik o o na, Iq isodiyo anla i dok o i (Mosk a)
Nosi o a Na giza Jamoliddin qizi, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Se il Pi iye a Ka aman, alsa a anla i dok o i (PhD) (Tu kiya)
Mi zaliye Sanja Makhama jon o‘g‘li, TDIU ITI depa amen i ahba i
Ochilo Bobu Bax iyo o‘g‘li, TDIU ka a o‘qi u chisi
Golishe a Yelena Vyachesla o na, Iq isodiyo anla i nomzodi, do sen .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 3
Edi o ial boa d:Edi o ial boa d:
Salimo Okil Um zoko ich,Salimo Okil Um zoko ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich,Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich,Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea,Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea, Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e
Osman Mes en,Osman Mes en, Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y
Akhmedo Du bek Kud a illaye ich,Akhmedo Du bek Kud a illaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Say ullo No ma o ich,Akhmedo Say ullo No ma o ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na,Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich,Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Siddiko a Sadoka Ga o o na,Siddiko a Sadoka Ga o o na, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences
Khudoykulo Sadi din Ka imo ich,Khudoykulo Sadi din Ka imo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Makhmudo Nosi ,Makhmudo Nosi , Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich,Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Samado Aska jon Nishono ich,Samado Aska jon Nishono ich, Candida e o Economic Sciences, P o esso Candida e o Economic Sciences, P o esso
Slizo skiy Dmi iy Yego o ich,Slizo skiy Dmi iy Yego o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich,Mus a akulo She zod Igambe diye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Ik om Ak amo ich,Akhmedo Ik om Ak amo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Esh aye Alishe Abduganiye ich,Esh aye Alishe Abduganiye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich,Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khakimo Naza Khakimo ich,Khakimo Naza Khakimo ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Musaye a Shoi a Azimo na,Musaye a Shoi a Azimo na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso
Ali Konak,Ali Konak, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key) Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key)
Cham Ta Huei,Cham Ta Huei, Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia) Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia)
Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli,Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
U aye Uk am Cho iye ich,U aye Uk am Cho iye ich, Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Ochilo Fa khod,Ochilo Fa khod, Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich,Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Akhmedo Ja okhi Jamolo ich,Akhmedo Ja okhi Jamolo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences
Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli,Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e
Bobobeko E gash Abdumaliko ich,Bobobeko E gash Abdumaliko ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso
Judi Sme ana,Judi Sme ana, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Ch issy Lewis,Ch issy Lewis, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Glazo a Ma ina Viс o o na,Glazo a Ma ina Viс o o na, Doc o o Sciences in Economics (Moscow)) Doc o o Sciences in Economics (Moscow))
Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi,Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
Se il Pi iye a Ka aman,Se il Pi iye a Ka aman, Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key) Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key)
Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli,Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli, Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE
Ochilo Bobu Bakh iyo ugli,Ochilo Bobu Bakh iyo ugli, Senio lec u e a TSUI Senio lec u e a TSUI
Golishe a Yelena Vyachesla o na,Golishe a Yelena Vyachesla o na, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso . Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
4
Muassis: “Ma’ i a -p in -media” MChJ
Hamko la imiz: Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, OʻzR
Tabia esu sla i azi ligi, OʻzR Bosh p oku a u asi huzu idagi IJQK
depa amen i.
Ju nalning ilmiyligi:
““Yashil” iq isodiyo a
a aqqiyo ” ju nali
Oʻzbekis on Respublikasi
Oliy a’lim, an a inno a siyala
azi ligi huzu idagi Oliy
a es a siya komissiyasi
ayosa ining
2023-yil 1-ap eldagi 336/3-
sonli qa o i bilan oʻyxa dan
oʻ kazilgan.
Ekspe la kengashi:
Be kino Baza bay, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Po‘la o Bax iyo Alimo ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xaliko Suyun Ra shano ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Rus amo Ilhomiddin, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Hakimo Ziyodulla Ahmado ich, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Kamilo a I oda Xusniddino na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
G‘a u o Doniyo O i o ich, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Fayziye Oybek Raximo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Tux abaye Jamshid Sha a e dino ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Xamido a Fa idaxon Abdulka im qizi, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Yaxshiboye a Laylo Abdisa o o na, ka a o‘qi u chi
Babaye a Zuh a Yuldashe na, mus aqil adqiqo chi
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Geog a iya anla i dok o i, p o esso i
Boa d o Expe s:
Be kino Baza bay, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Pula o Bakh iyo Alimo ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khaliko Suyun Ra shano ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Rus amo Ilkhomiddin, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Khakimo Ziyodulla Akhmado ich, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Kamilo a I oda Khusniddino na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics
Ga u o Doniyo O i o ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogy
Fayziye Oybek Rakhimo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Tukh abaye Jamshid Sha a e dino ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Khamido a Fa idakhon Abdulka imo na, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Yakhshiboye a Laylo Abdisa o o na, Senio Lec u e
Babaye a Zuh a Yuldashe na, Independen Resea che
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Doc o o Geog aphical Sciences, P o esso
08.00.01 Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 Mak oiq isodiyo
08.00.03 Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 Jahon iq isodiyo i
08.00.10 Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 Ma ke ing
08.00.12 Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 Menejmen
08.00.14 Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 Tu izm a mehmonxona aoliya i
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, ok yab . № 10-son.
MUNDARIJA
QAYTA TIKLANUVCHI YASHIL ENERGIYA: BARCHA UCHUN MUHIM MASALA ...................................................13
Muxiddin Kalono
MOLIYAVIY INNOVATSIYALAR: IQTISODIY MOHIYATI, QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISHI ...........................19
Quliye Begimqul Meliko ich
SAVDO KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STATISTIK TAHLIL USULLARIDAN
FOYDALANISHNING AHAMIYATI .............................................................................................................................................24
Sabi o a Oysulu Shonaza o na
KORXONANING MEBEL MAXSULOTLARI BOZORIDAGI OʻRNINI KENGAYTIRISH USULLARI ......................30
Musaye a Shoi a Azimo na
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA KO‘RSATKICHLARI TIZIMINING
FUNKTSIONAL JIHATI ...................................................................................................................................................................35
Alabaye Sobi xon
MАMLАKАTIMIZDА MАHSULОTLАRNING MUVОFIQLIGINI BАHОLАSH АMАLIYОTI ...................................40
Zаki о Аnsаbхоn Akaidino ich
ПЕСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ............................................................... 48
Саидахмедова Аида Мирзаевна
KORXONALAR FAOLIYATIDA DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNI BOSHQARISH ..................................55
Mi zaye Ozod Fu ka o ich
AHOLI PUL DAROMADLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARI
O‘RTASIDAGI EKONOMETRIK TAHLIL ...................................................................................................................................59
Qodi o Fa ux E gash o‘g‘li
BUDJET RESURSLARI SHAKLLANISHIDA HUDUDNING SOLIQ SALOHIYATINI OSHIRISH
VA MOLIYAVIY BARQARORLIK ..................................................................................................................................................64
Yuldashe Adhamjon Axadjono ich
SANOAT KORXONALARI IQTISODIY RIVOJLANISHI TUSHUNCHASIGA NAZARIY
YONDASHUVLAR .............................................................................................................................................................................69
Muydino Xusniddin Nu iddin o‘g‘li
МЕТОДИКА УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ ПОТОКАМИ В СИСТЕМЕ
УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА ....................................................................................................................................................73
Минутдинова Лилия Тагировна, Машарипов Озод Алимович
ГАРМОНИЗАЦИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА
В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО ....................................................................................78
Aбдужaлилoвa Дилнoз Абдуcaттaрoвнa
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING
DOLZARBLIGI ...................................................................................................................................................................................84
Sobi jono Muxiddin Toxi jon o‘g‘li
TO‘LOVGA QOBILIYATSIZLIK HOLATIDAGI KORXONALARDA TUGATISH BALANSINI TUZISH ...................90
Nabiye Go u jon Nosi jon o‘g‘li
O‘ZBEKISTON SANOATINING “YASHIL” IQTISODIYOTGA O‘TAYOTGANLIGI:
IMKONIYATLAR VA CHEKLOVLAR ..........................................................................................................................................96
Habibullaye Oybek Asliddin o‘g‘li
YASHIL IQTISODIYOT KONTSEPTSIYASINING EVOLYUTSIYASI VA ILMIY-NAZARIY
YONDASHUVLAR ..........................................................................................................................................................................102
Allaya o Sux ob Rus amo ich
O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI .................................................................................................................107
Raxma o Adxam I olmaso ich, Boynaza o a Ma luba Xa amo na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, ok yab . № 10-son.
HUDUDIY IJTIMOIY TENGLIK VA QASHSHOQLIKNI YUMSHATISHDA MEHNAT RESURSLARI
OMILLARI ........................................................................................................................................................................................114
Du umo Temu G‘olibo ich
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 107
2025-yil, ok yab . № 10-son.
O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI
CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI
Raxma o Adxam I olmaso ich
Axbo o exnologiyala i a menejmen uni e si e i
“Iq isodiyo ka ed asi” do sen i, i. . .d.
E-mail: adxam. ahma o @bk u
ORCID: 0009-0000-5774-8894
Boynaza o a Ma luba Xa amo na
Axbo o exnologiyala i a menejmen uni e si e i
“Iq isodiyo ” mu axassisligi, 2-ku s magis an i
E-mail: [email p o ec ed]
Anno a siya: Ushbu maqolada che el in es i siyala ining o‘g‘ idan- o‘g‘ i shaklda O‘zbekis on Respublikasining milliy
iq isodiyo ini i ojlan i ishdagi ahamiya i chuqu ahlil qilingan. A alo, o‘g‘ idan- o‘g‘ i che el in es i siyala i ushunchasi
a uning asosiy xususiya la i xalqa o aj ibala asosida yo i ilgan. Shuningdek, O‘zbekis on iq isodiyo i uchun jalb
qilinayo gan xo ijiy in es i siyala ning miqdo i, ula ning iq isodiyo a moqla i bo‘yicha aqsimlanishi a iq isodiy o‘sishga
ko‘ sa ayo gan a’si i s a is ik ma’lumo la bilan asoslangan. Maqolada, ayniqsa, xo ijiy in es i siyala ning sanoa ni
mode niza siya qilish, ekspo salohiya ini kuchay i ish, ilg‘o exnologiyala ni olib ki ish a yangi ish o‘ inla ini ya a ishdagi
ijobiy a’si iga alohida u g‘u be ilgan. Shuningdek, che el in es i siyala ini jalb e ishdagi ma jud muammola ahlil qilinib,
ula ni hal e ish bo‘yicha amaliy akli la ishlab chiqilgan.
Kali soʻzla : che el in es i siyala i, milliy iq isodiyo , iq isodiy o‘sish, in es i siya muhi i, exnologik yangilanish, ish o‘ inla i
ya a ish, ekspo salohiya i.
Abs ac : This academic a icle ho oughly examines he impo ance o o eign di ec in es men in ad ancing he na ional
economy o he Republic o Uzbekis an. The s udy begins wi h a de ailed explo a ion o he concep and cha ac e is ics
o o eign in es men based on global bes p ac ices. I hen p esen s da a on he olume o o eign capi al a ac ed o
Uzbekis an, i s alloca ion ac oss di e en economic sec o s, and i s con ibu ion o economic de elopmen , suppo ed
by up- o-da e s a is ical e idence. Pa icula ocus is placed on he posi i e impac o o eign in es men on indus ial
mode niza ion, he enhancemen o expo capaci y, he ans e o ad anced echnologies, and he c ea ion o
employmen oppo uni ies. The a icle also discusses he cu en ba ie s o a ac ing o eign in es men and p o ides
p ac ical ecommenda ions o imp o ing he in es men en i onmen in he coun y.
Key wo ds: o eign in es men , na ional economy, economic de elopmen , in es men en i onmen , echnological
mode niza ion, employmen c ea ion, expo capaci y.
Аннотация: В данной научной статье подробно рассмотрено значение прямых инвестиций из-за рубежа для
устойчивого развития национальной экономики Республики Узбекистан. В начале работы проанализированы
сущность и особенности прямых иностранных инвестиций на основе международной практики. Далее представлены
данные об объёмах привлечения зарубежного капитала в экономику Узбекистана, отраслевом распределении
инвестиций и их влиянии на динамику экономического роста, что подкреплено актуальной статистикой. Особое
внимание уделено положительным эффектам от притока иностранных инвестиций, включая модернизацию
промышленности, расширение экспортных возможностей, внедрение передовых технологий и создание рабочих
мест. Также в статье обозначены существующие препятствия в процессе привлечения иностранных инвестиций и
предложены конкретные пути их преодоления.
Ключевые слова: иностранные инвестиции, национальная экономика, экономическое развитие, инвестиционная
среда, технологическая модернизация, создание рабочих мест, экспортный потенциал.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
108
2025-yil, ok yab . № 10-son.
KIRISH
XXI as global iq isodiy in eg a siya, kapi al oqimla ining e kinlashu i a in es i sion aqoba ning kuchayishi
bilan aj alib u adi. Bu ja ayonla , ayniqsa, i ojlanayo gan da la la uchun yangi imkoniya la a ayni pay da
mu akkab azi ala ni yuzaga kel i moqda. Xususan, milliy iq isodiyo ni ba qa o o‘sish yo‘liga chiqa ish, ishlab
chiqa ish salohiya ini oshi ish, zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish a yuqo i malakali ish o‘ inla i ya a ishda
xo ijiy sa moya – ayniqsa, o‘g‘ idan- o‘g‘ i che el in es i siyala i muhim ol o‘ynaydi.
To‘g‘ idan- o‘g‘ i che el in es i siyala i deganda xo ijiy in es o omonidan boshqa da la hududida iq isodiy
aoliya ni amalga oshi ish maqsadida kapi al, exnologiya a boshqa u aj ibasini jalb qilish ushuniladi.1 Ushbu
u dagi in es i siyala aqa moliya iy esu s emas, balki exnologik yangilikla , ilmiy-inno a sion yondashu la
a ilg‘o ko po a i boshqa u madaniya ining ashu chisi si a ida ham alohida ahamiya kasb e adi.
O‘zbekis on Respublikasi mus aqillik yilla idan buyon iq isodiy isloho la o qali in es i sion muhi ni
yaxshilash, e kinlash i ilgan iq isodiyo ga o‘ ish, xususiy sek o ni i ojlan i ish a xo ijiy in es o la uchun
jozibado sha -sha oi la ya a ishga us u o e’ ibo qa a moqda.2 So‘nggi yilla da, xususan 2017- yildan
keyingi da da amalga oshi ilgan ub isloho la na ijasida mamlaka ning ochiqligi o ib, xo ijiy sa moya jalb qilish
bo asida ijobiy dinamikaga e ishildi. Jahon banki a Bi lashgan Milla la Tashkilo i kabi xalqa o ashkilo la ning
hisob-ki obla iga ko‘ a, O‘zbekis on Ma kaziy Osiyodagi eng jadal i ojlanayo gan in es i sion yo‘nalishla dan
bi iga aylanmoqda.
Bi oq, xo ijiy in es i siyala ning hajmi, si a i a ula ning eal iq isodiy o‘sishga a’si i doimo chuqu ahlil
a moni o ingni alab qiladi. Xususan, in es i siyala ni aqa miqdo iy emas, balki ula ning sama ado ligi,
exnologik ans e da ajasi, mahalliylash i ish ko‘lami a bandlikka qo‘shgan hissasi o qali baholash za u .
Ushbu maqolada O‘zbekis onga ki i ilgan o‘g‘ idan- o‘g‘ i che el in es i siyala ining milliy iq isodiyo dagi o‘ ni,
ula ning a moqla kesimidagi a’si i, ma jud muammola a ula ni ba a a e ish yo‘lla i iq isodiy ahlilla a
s a is ik ma’lumo la asosida o‘ ganiladi. Maqsad – O‘zbekis on uchun sama ali, ba qa o a aqoba ba dosh
in es i sion siyosa ni shakllan i ishga ilmiy asoslangan a siyala be ishdi .
Mamlaka imizda in es i siya muhi ini yanada yaxshilash, xususiylash i ish, ishlab chiqa ishni mode niza siya
qilish, exnik jiha dan qay a jihozlash a ekons uksiya qilish, espublikaning ishchi kuchi ma jud boʻlgan
hududla ida yangi ish joyla ini ya a ish das u la ini amalga oshi ishga oʻgʻ idan- oʻgʻ i xo ijiy in es i siyala
keng jalb e ilmoqda. Respublikamizda in es i sion iqlim a ishbila monlik muhi ini yanada yaxshilash bilan
bi ga bi aq ning o‘zida soliq izimini isloh qilish a uning asosiy yo‘nalishla ini belgilash muhim ahamiya
kasb e moqda. Bugungi kunda xo ijiy in es i siyala ni yanada keng oq miqyosda jalb qilish, xo ijiy in es o la ni
o‘z mablag‘la ini mamlaka imiz iq isodiyo i uchun sa lashga qiziq i ish maqsadida qonun asosida ula
uchun im iyozli moliya iy sha oi la ya a ilgan.3 O‘zbekis on da la mus aqilligiga e ishgan das labki yilla dan
boshlab milliy iq isodiyo ni i ojlan i ishning o‘ziga xos yo‘nalishini belgilab oldi. U iq isodiyo ning i ojlanishi
a ba qa o ligida in es i siyala ning beqiyos o‘ in u ishini o‘z aq ida o‘g‘ i anglab ye ganligining na ijasida
in es i siyala ga, xususan, che el in es i siyala iga bo‘lgan e’ ibo ning kuchayishi yuz be diki, bu esa bugungi
kunga kelib mamlaka imizdagi in es i siya aoliya ining i ojlan i ilishiga olib keldi. Bugungi kunda i ojlangan
in es i sion aoliya ning yo‘lga qo‘yilishini hukuma imizning yu i ayo gan oqilona in es i siya siyosa ining
mahsuli ekanligini a’kidlash lozim [3].
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Endi esa TTXI bo‘yicha asosiy naza iyala kelib chiqishiga e’ ibo ni qa a amiz. R.Ve non4 xalqa o o a ishlab
chiqa ish naza iyasida TTXI a xalqa o sa do o‘ asidagi munosaba , o a ning hayo iy sikli kabi muammola ga
e’ ibo ni qa a adi. Ushbu naza iyada mualli xalqa o sa do, ishlab chiqa ish a bu un a moqla ning ko‘chish
sababla i kabi xalqa o iq isodiy munosaba la elemen la ini ma ke ing naza iyasi ( o a ning hayo iy sikli eg i
chizig‘i) bilan bi lash i adi. [4]
T ansmilliy kompaniyala a sus aqoba naza iyasi doi asida esa kanadalik iq isodchi S i en Xayme 5 o‘z
adqiqo la ida ansmilliy kompaniyala (TMK) aqoba doshligi a ula ning xalqa o aoliya ini ahlil qilgan. Xo ijiy
in es o la uchun che elga ishlab chiqa ish in es i siyala ini ki i ish ichki bozo da ishlab chiqa ishni ashkil
e ishdan ko‘ a ko‘p oq iskla a xa aja la ni kel i ib chiqa adi. Ammo ula xo ijiy bozo la dagi aqoba ning
nomukammalligi a sus ligidan oydalanadila .
1 Beya d L., “In es i siyala naza iyasi a amaliyo i”, Mosk a, 2018
2 Todjiye Sh.H., «In es i siya aoliya i a boshqa u i», Toshken , 2020
3 Bu ko A.Ye., «Che el in es i siyala i a ula ning milliy iq isodiyo ga a’si i»
4 Ve non R.In e na ional In es men and In e na ional T ade in he P oduc Cycle Qua e ly Jou nal o Economics, 1966.
5 Hyme S. The In e na ional Ope a ions o Na ional Fi ms: A S udy o Di ec Fo eign In es men MIT P ess, 1976.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 109
2025-yil, ok yab . № 10-son.
F.T.Nikke bokke 6 оligopoliya a o‘g‘ idan- o‘g‘ i xo ijiy in es i siyala naza iyasida oligopolis ik uzilmala
a o‘g‘ idan- o‘g‘ i xo ijiy in es i siyala o‘ asidagi munosaba ni adqiq qildi. Uning 20 yil mobaynida 187 a
Ame ika kompaniyala ining xalqa o aoliya ini o‘ ganish na ijasi shuni ko‘ sa diki, oligopolis ik a moqla da milliy
aqoba chila beix iyo bozo ye akchila i o qasidan e gashadila . Bu e gashish s a egiyasi 45 oiz hola da
bi inchi in es i siyalash aq idan boshlab 3 yil da omida kuza ilgan, 75 oiz hola da esa 7 yil da omida kuza ilgan.
X.G em7 ushbu modelni Ye opa ansmilliy kompaniyala i in es i siya aoliya i xa ak e ini ushun i ish o qali
yanada akomillash i di. Uning aniqlashicha, ushbu ko po a siyala ning maqsadi AQShdagi o‘zla ining
ye opalik aqoba chila i bilan ku ashish emas, balki Ye opadagi Ame ika kompaniyala i s a egiyala iga
qa shilik ko‘ sa ish bo‘lgan.
To‘g‘ idan- o‘g‘ i xo ijiy in es i siyala a milla la ning aqoba us unlikla i naza iyasida M.Po e 8 o‘g‘ idan-
o‘g‘ i xo ijiy in es i siya qabul qilu chi mamlaka la aqoba doshligini ahlil qilib TTXI a aqoba doshlik
o‘ asidagi bog‘lanishni o‘ gandi. U o‘n a sanoa i i ojlangan mamlaka la dagi ula ning ekspo ida asosiy o‘ in
egallo chi yuzdan o iq a moqla aqoba doshligini adqiq qildi. Mualli ansmilliy kompaniyala a e sipiyen
mamlaka la ning aqoba us unlikla i o‘ asidagi dinamik a’si lashu ni ko‘ sa adi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu adqiqo ishla ini amalga oshi ishda ilmiy adqiqo me odologiyasida keng qo‘llaniladigan usulla dan
oydalanildi. Ilmiy ahlil ja ayonida ana shu ilmiy adqiqo usulla idan, xususan, kuza ish, umumlash i ish,
gu uhlash, aqqoslash, ahlil qilishda esa sin ez a ahlil usulla idan keng oydalanildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Xususan, ichki bozo ga xo ijiy in es i siyala ni aol jalb qilish maqsadida che el kapi ali ish i okidagi
ko xonala uchun qa o soliq im iyozla i jo iy e ilmoqda. Xususan, yuqo i exnologiyali ishlab chiqa ishla ni
i ojlan i ishga oʻgʻ idan- oʻgʻ i qoʻyilmala ki i ayo gan xo ijiy in es o la uchun maksimal da ajada qulay
in es i siya muhi ini ya a ish, espublika min aqala iga xo ijiy sa moyala a zamona iy exnologiyala jalb
e ilishi agʻba lan i ilishini kuchay i ish, xo ijiy in es o la hamda xo ijiy in es i siyala ish i okidagi ko xonala
uchun ka ola la a im iyozla izimi yana-da mus ahkamlanyap i. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining
2018-yil 29-iyundagi “Oʻzbekis on Respublikasining soliq siyosa ini akomillash i ish konsepsiyasi oʻgʻ isida”gi
PF—5468-son Fa moni9 bilan xo ijiy in es o la a in es i siyala uchun qulay ejimni saqlab qolish, ula ni ha
omonlama qoʻllab-qu a lash a ishonchli huquqiy himoyalash asosiy yoʻnalishla dan bi i e ib belgilangan.
O‘zbekis on Respublikasida ya a ilgan im iyozli moliya iy sha oi la quyidagila dan ibo a :
Ha bi mamlaka o‘z iq isodiyo ini i ojlan i ishda o‘g‘ idan- o‘g‘ i xo ijiy in es i siyala (TTXI)la ning
salmog‘i a ula dan qanchalik da ajada sama ali oydalanayo ganligi muhim ahamiya kasb e adi. TTXI xo ijiy
mamlaka la iq isodiyo i a siyosa iga a’si ko‘ sa ishning kuchli osi asi bo‘lib, shunga mu o iq xususiy yoki
da la in es i siyala i shaklida bo‘lishi mumkin. Xo ijiy in es i siyala ning asosiy shakli bu xususiy sa moyadi ,
ammo ula in es i siya qilu chi mamlaka siyosa chila i omonidan ham nazo a qilinadi a ma’lum bi
da la ga nisba an ashqi siyosa ni olib bo ishda o‘z olla ini o‘ynaydila . TTXIla kapi alni joylash i ish shakli
bo‘lib, in es o ni qimma li qog‘ozla ga yoki mulkka bo‘lgan be osi a huquqidan dalola be adi. TTXIla , kapi al
qo‘yu chi da la yoki uning xo‘jalik yu i u chi subyek la i omonidan in es i siyala ni kapi al qabul qilu chi da la
iq isodiyo iga joylash i ishini angla adi.
To‘g‘ idan- o‘g‘ i xo ijiy in es i siya bu anschega a iy in es i siyala ning shunday u iki, unda bi
iq isodiyo dagi eziden boshqa iq isodiyo dagi eziden ko xonaga in es i siya ki i ishi uning boshqa u ini
nazo a qilish yoki unga salmoqli a’si ko‘ sa ish imkoniya ini be adi. Bunda boshqa u ni nazo a qilish uchun
ko xonaning kamida 50 oiz o oz be ish huquqi, unga salmoqli a’si ko‘ sa ish uchun esa 10-50 oiz o oz
be ish huquqi alab qilinadi. BMTning Sa do a i ojlanish ashkilo ining 1999-yildagi Jahon in es i siya
hisobo ida ay ilishicha esa TTXI bu bi iq isodiyo dagi eziden bi likning (xo ijiy in es o yoki bosh ko xona)
boshqa iq isodiyo dagi eziden ko xonaga uzoq mudda li aloqa, da omli man aa a nazo a ni ko‘zlab ki i gan
in es i siyasidi .
TTXIni in es o mamlaka nuq ayi naza dan go izon al, e ikal a konglome a i u la ga aj a ish
mumkin. Go izon al TTXI xo ijiy mamlaka da o‘z mamlaka ida ishlab chiqa adigan mahsulo la u i bilan bi xil
mahsulo ishlab chiqa ish uchun yo‘nal i ilgan in es i siyala di . Shu sababli go izon al TTXI uchun mahsulo
di e ensia siyasi bozo uzilmasining muhim elemen i si a ida qa aladi. Boshqacha ay ganda, go izon al
6 Nike bokke F.T. Oligopoly and Di ec Fo eign In es men Jou nal o Poli ical Economy, 1976.
7 G em H. Eu opean Mul ina ionals and Fo eign In es men Eu opean Jou nal o In e na ional Managemen , 1982.
8 Po e M.E. The Compe i i e Ad an age o Na ions F ee P ess, 1990.
9 h ps://lex.uz/docs/-3802378
