INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
719
TIJORAT BANKLARI LIKVIDLIGINI TA'MINLASHDA
REPO BITIMLARINING AHAMIYATI
Qodi o Azama jon Baxodi o ich
Fa g‘ona da la exnika uni e si e i ayanch dok o an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17289095
Anno a siya. Mazku maqola ijo a bankla i lik idlikni boshqa ishda REPO
(Repu chase Ag eemen ) bi imla ining ahamiya ini ahlil qiladi. Maqolada lik idlik iskla i,
ula ning bank izimidagi o‘ ni, REPO bi imla ining iq isodiy mohiya i, amaliy qo‘llanilishi a
O‘zbekis on ijo a bankla i misolida ula ning sama ado ligi ko‘ ib chiqiladi. Tadqiqo
me odologiyasi si a ida s a is ik ahlil, kompa a i ahlil a naza iy umumlash i ish usulla idan
oydalanildi. Na ijala REPO bi imla ining lik idlikni ba qa o lash i ishdagi sama ali osi a
ekanini ko‘ sa di.
Kali so’zla : ijo a bankla i, REPO, lik idlik, pul-k edi siyosa i ins umen i, qimma li
qog‘ozla , qimma li qog‘ozla bozo i.
Abs ac .This a icle analyzes he signi icance o REPO (Repu chase Ag eemen )
ansac ions in managing liquidi y in comme cial banks. The pape examines liquidi y isks,
hei ole in he banking sys em, he economic essence o REPO ansac ions, hei p ac ical
applica ion, and hei e ec i eness using he example o comme cial banks in Uzbekis an.
S a is ical analysis, compa a i e analysis, and heo e ical gene aliza ion me hods we e used as
he esea ch me hodology. The esul s show ha REPO ansac ions a e an e ec i e ool o
s abilizing liquidi y.
Keywo ds: comme cial banks, REPO, liquidi y, mone a y policy ins umen , secu i ies,
secu i ies ma ke .
Аннотация. Данная статья анализирует значение сделок РЕПО (Repu chase
Ag eemen ) в управлении ликвидностью коммерческих банков. В статье
рассматриваются риски ликвидности, их роль в банковской системе, экономическая
сущность сделок РЕПО, их практическое применение и эффективность на примере
коммерческих банков Узбекистана. В качестве методологии исследования использованы
статистический анализ, сравнительный анализ и теоретическое обобщение.
Результаты показали, что сделки РЕПО являются эффективным инструментом
стабилизации ликвидности.
Ключевые слова: коммерческие банки, РЕПО, ликвидность, инструмент денежно-
кредитной политики, ценные бумаги, рынок ценных бумаг.
Tijo a bankla i aoliya ida lik idlik iskla ini boshqa ish muhim s a egik azi ala dan
bi idi . Lik idlik ye ishmasligi bankning o‘lo ga qobiliya sizligi, moliya iy beqa o lik a ha o
bank o likka olib kelishi mumkin. Shu sababli xalqa o moliya iy nazo a o ganla i (Basel
qo‘mi asi) a ma kaziy bankla , jumladan O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki ham ijo a
bankla idan lik idlikni maqbul da ajada a’minlash bo‘yicha o‘z alabla ini qo‘yadi. Lik idlikni
a’minlash a boshqa ish osi ala i o asida REPO bi imla i muhim o‘ in u adi.
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
720
Ushbu maqolada ijo a bankla i lik idligini a’minlashda REPO bi imla ining ahamiya i
o‘ ganilib, O‘zbekis on bank izimidagi REPO bi imla i bo‘yicha s a is ik ma’lumo la ahlil
qilinadi.
F ede ic S. Mishkin a An hony Saunde s o‘zla ining asa la ida REPO – “Repu chase
Ag eemen ” (qay a so ib olish sha nomasi)ni qisqa mudda li moliyalash bi imla i si a ida bayon
qilishadi.
O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining “O‘zbekis on Respublikasining da la
qimma li qog‘ozla i bilan REPO bi imla ini uzish a ij o e ish a ibi o‘g‘ isida”gi nizomda:
“REPO bi imi — bi im sha la i bilan belgilangan mudda a bahoda da la qimma li
qog‘ozla ini qay a so ib olish (so ish) (REPO bi imining ikkinchi qismi) sha i bilan so ish (so ib
olish) (REPO bi imining bi inchi qismi) bo‘yicha ikki omonlama bi im” deya a’ i be ilgan.
Yuqo idagila dan kelib chiqib ay ish mumkinki, REPO bi imi – bu pul-k edi siyosa i
ins umen i bo‘lib, unda Ma kaziy bank ijo a bankla iga yuqo i lik idli ak i la ni (oda da
da la qimma li qog‘ozla i) so ish yoki so ib olish o qali qisqa mudda li lik idlikni a’minlaydi
hamda belgilangan mudda ugagach, oldindan kelishilgan na xda mazku ak i la bo‘yicha
qay a so ib olish (yoki qay a so ish) majbu iya ini oladi.
REPO bi imla ining asosiy 3 a a zallikla i a kamchilikla i quyidagila dan ibo a :
A zallikla i:
1. Moliya iy bozo ning lik idligini oshi adi. REPO bi imla i o qali bankla a boshqa
moliya iy ins i u la qisqa mudda li naqd mablag‘la ni ezda jalb qilishi mumkin. Bu esa pul
oqimla ini ez oq aylanishiga a bozo ning umumiy lik idligi oshishiga olib keladi. Na ijada
o‘lo izimla i ba qa o ishlaydi a bozo ish i okchila i uchun esu s ye ishmo chiligi
kamayadi.
2. Ma kaziy bank in e ensiyala ini sama ali qiladi. Ma kaziy bank REPO
ope a siyala idan pul-k edi siyosa ining ezko ins umen i si a ida oydalanadi. U bozo
lik idligini oshi ish uchun ijo a bankla iga qimma li qog‘ozla ga o i e aziga naqd pul be adi
(REPO), yoki o iqcha lik idlikni s e iliza siya qilish uchun e e se-REPO o qali pulni aq incha
chiqa ib oladi. Bu Ma kaziy bankka oiz s a kala ini nazo a qilish a mone a siyosa ni yanada
aniq oq yu i ish imkonini be adi.
3. Tijo a bankla i o‘ asida o‘za o ishonchni kuchay i adi. Ga o bilan a’minlanganligi
sababli REPO bi imla i ish i okchila o‘ asidagi k edi iskini kamay i adi. Bankla o‘za o
ope a siyala ni kam oq xa a bilan amalga oshi adi, chunki ga o qay a ib be ish majbu iya ini
ka ola laydi. Bu esa bankla a o bozo ning ba qa o ishlashini a’minlaydi.
Kamchilikla i:
1. Qimma li qog‘ozla bozo ining i ojlanganligi alab e iladi. REPO bi imla i sama ali
ishlashi uchun ye a licha hajmda lik id qimma li qog‘ozla (oda da da la obliga siyala i)
ma jud bo‘lishi lozim. Ri ojlanmagan yoki o qimma li qog‘ozla bozo i sha oi ida REPO
bozo ining hajmi a sama ado ligi cheklangan bo‘ladi.
2. Bozo oiz s a kala i keskin o‘zga ishi mumkin. REPO s a kala i qisqa mudda li
bozo lik idligiga juda sezgi . Lik idlik aqchilligi yuzaga kelgan pay da s a kala keskin
oshishi, aksincha o iqcha lik idlik da ida ushib ke ishi mumkin. Bu esa bankla uchun oiz
iskini oshi adi a ejalash i ishni mu akkablash i adi.
3. O e -le e aging xa i ma jud. REPO bi imla i o qali bankla a boshqa ish i okchila
ko‘p ma o aba ga o ga qo‘yilgan ak i la dan ( ehypo heca ion) oydalanib, juda ka a hajmdagi
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
721
qa z jalb qilishi mumkin. Bu esa bozo shokla i aq ida lik idlikning bi daniga yo‘qolishiga a
izimli iskla ning o ishiga sabab bo‘lishi eh imoli bo .
O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining 2024-yil uchun aqdim qilingan s a is ik
byulle inidan Respublikamizda amalga oshi ilgan milliy alyu adagi bankla a o REPO bi imla i
bo‘yicha quyidagi ma’lumo la ni olish mumkin:
Yilla
Hajmi, ml d.
so’m
O‘ acha o ilgan oiz
s a kasi, oizda
2023-yil
76 418,8
14,4
2024-yil
273 440,3
13,7
1-jad al. O‘zbekis on Respublikasi bo‘yicha milliy alyu adagi bankla a o REPO
bi imla i.
Yuqo idagi jad aldan ko‘ inib u ibdiki, milliy alyu adagi bankla a o REPO bi imla i
summasi yildan yilga ka asiga o‘sib bo ishi bilan bi ga o‘ acha o ilgan oiz s a kasi pasayib
bo moqda. Bu ijo a bankla i omonidan lik idlik ko‘ sa kichla ining ba qa o ligini a
bankla ning o‘lo ga layoqa liligini a’minlashda muhim omilla dan hisoblanadi.
Sana
Yuqo i
lik idli
ak i la ,
ml d. so‘m
Yuqo i lik idli
ak i la ning
jami
ak i la ga
nisba i, oizda
Lik idlilikni
qoplash me’yo i
koe i sien i,
oizda
(minimal alab-
100%) LCR
So ba qa o
moliyalash i ish
me’yo i, oizda
(minimal alab -
100 %)NSFR
Lahzali lik idlilik
koe i sien i,
oizda
(minimal alab-
25%)
01.01.2024 y.
96 909,5
14,9
164,8
111,8
87,4
01.01.2025 y.
133 228,9
17,3
193,8
115,3
112,3
2-jad al. O‘zbekis on bank izimi lik idlilik ko‘ sa kichla i.
Yuqo idagi jad alla dan shuni ko‘ ishimiz mumkinki, qimma li qog‘ozla bozo ining,
xususan REPO bi imla i bozo ining i ojlanishi pul na xining a zonlashishi bilan bi ga bankla
lik idligini a’minlashda ham muhim ahamiya ga ega.
Shu sababli, Respublikamiz bankla idagi lik idlikni hamda iq isodiyo imizni ba qa o
o‘sishini a’minlash uchun a zon moliyalash i ish manbaala iga ega bo‘lish qimma li qog‘ozla
bilan baja iladigan ope a siyala ni kengayishiga o‘g‘ idan- o‘g‘ i bog‘liqligini doimo hisobga
olishimiz ke ak.
Xulosa a a siyala :
REPO bi imla i ijo a bankla i uchun lik idlikni boshqa ishning eng muhim
osi ala idan bi idi . O‘zbekis on sha oi ida REPO bozo ini yanada i ojlan i ish quyidagila ni
alab qiladi:
- Qimma li qog‘ozla bozo ini chuqu lash i ish a lik id ak i la u ini kengay i ish.
- Ma kaziy bankning REPO ope a siyala i mexanizmini yanada sha o qilish.
- Tijo a bankla i o‘ asida o‘za o REPO bi imla ini i ojlan i ish o qali ikkilamchi
bozo ni aollash i ish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
722
1. Basel Commi ee on Banking Supe ision. (2013). Basel III: The Liquidi y Co e age Ra io
and liquidi y isk moni o ing ools.
2. Mishkin, F.S., & Eakins, S.G. (2012). Financial Ma ke s and Ins i u ions (7 h ed.). Pea son.
pp. 266–267.
3. Saunde s, A., & Allen, L. (2010). C edi Risk Managemen In and Ou o he Financial
C isis. Wiley. p. 254.
4. Bank o In e na ional Se lemen s (BIS). (2019). Glossa y: Repu chase Ag eemen .
5. O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining in e ne dagi asmiy say i. h ps://cbu.uz
6. Qodi o A.B. Oʻzbekis on Respublikasi ijo a bankla ida lik idlik iskini boshqa ishning
ma jud modella i ahlil qilish. Scien i ic Jou nal o Ac ua ial Finance and Accoun ing, Vol.
4 Issue 05 | pp. 32-38 | ISSN: 2181-1865. 2024.
h ps:// inance. sue.uz/index.php/a a/a icle/ iew/330
7. Кодиров А.Б. Инструменты поддержки ликвидности: опыт и перспективы развития
банковского сектора Узбекистана. Scien i ic Jou nal o Ac ua ial Finance and
Accoun ing, Vol. 5 Issue 07 | pp. 58-64 | ISSN: 2181-1865. 2025.
h ps:// inance. sue.uz/index.php/a a/a icle/ iew/1035/1065
