INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
723
O‘ZBEKISTONDA TA’LIM PLATFORMASINING MOHIYATI
VA FUNKSIYALARI
Rahimo a Qu libika E gashe na
Toshken da la iq isodiyo uni e si e i ayanch dok o an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17289112
Anno a siya. K edi -modul izimi dunyoning ilg‘o mamlaka la i oliy a’lim izimida keng
qo‘llanilayo gan izimdi . Ushbu a’lim izimining o‘ziga xos xususiya la idan bi i o‘qu
ja ayonida asosiy e’ ibo alabala ning mus aqil ishlashiga qa a ilganligidi . Ushbu maqolada
k edi -modul izimi a uning O‘zbekis on a’lim izimida jo iy e ilishi, ahamiya i, dunyo
mamlaka la ining a’lim izimida k edi -modul izimining o‘ziga xos xususiya la i, imkoniya la i
a a zallikla i haqidagi ik la bayon e ilgan.
Kali so‘zla : k edi , modul, k edi -modul izimi, k edi -soa , k edi -modul izimi
imkoniya i, k edi -modul izimi ahamiya i.
Abs ac . The c edi -module sys em is a widely used sys em in he highe educa ion
sys em o he de eloped coun ies o he wo ld. One o he peculia i ies o his educa ion sys em
is ha he main ocus in he lea ning p ocess is on he independen wo k o s uden s. This a icle
desc ibes he c edi -module sys em and i s in oduc ion in he educa ion sys em o Uzbekis an, i s
impo ance, he peculia i ies, oppo uni ies and ad an ages o he c edi -module sys em in he
educa ion sys em o he wo ld.
Keywo ds: c edi , module, c edi -module sys em, c edi -hou , c edi -module sys em
oppo uni y, c edi -module sys em impo ance.
Zamona iy a’lim izimining sama ado ligini oshi ish ha bi mamlaka ning ij imoiy-
iq isodiy i ojlanishida hal qilu chi omil hisoblanadi. Ushbu ja ayon a’lim muassasala ida
o‘qu das u la ining sama ado ligini aniqlash, p o esso -o‘qi u chila ning pedagogik maho a ini
baholash hamda alabala ning bilim da ajasini ahlil qilish imkonini be adi.
Malakali kad la ni ayyo lash, ula ni mehna bozo i alabla iga mu o iq
aqoba ba doshligini oshi ish, mus aqil ik laydigan mu axassisla ni ye ish i ish o‘qu
da gohla ida yo‘lga qo‘yilgan a’lim be ish ja ayoni bilan chamba chas bog‘liq. Ta’lim izimi
sama ado ligini o‘qi u chi sa iyasi, alab eh iyoji, o‘qu adabiyo la i mazmuni hamda mus aqil
a’limni shakllan i ishga qa a ilgan in a uzilma be osi a a’minlab be adi. Ta’lim mazmunini
isloh qilib, u jahon a’lim s anda la iga mu o iqlash i ishda ilg‘o pedogogik a axbo o -
kommunika sion exnologiyala ni adbiq qilish, xo ijiy aj ibala ni o‘ ganib, egishli xulosala
asosida ula ni amaliyo ga jo iy e ish o qali a’lim si a ini oshi ishga alohida e’ ibo be ilgan.
"O'zbekis on Respublikasi Oliy a'lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish
konsepsiyasi"da oliy a'lim ja ayonla iga aqamli exnologiyala a zamona iy o‘qi ish usulla ni
jo iy e ish, yoshla ni ilmiy aoliya ga keng jalb e ish, ko upsiyaga qa shi ku ashish,
muhandislik- exnik a'lim yo‘nalishla ida ahsil olayo gan alabala ulushini oshi ish, k edi -
modul izimini jo iy e ish, o‘qu ejala ida amaliy ko‘nikmala ni oshi ishga qa a ilgan
mu axassislik anla i bo‘yicha amaliy mashg‘ulo la ulushini oshi ish bo‘yicha aniq azi ala
belgilab be ilgan. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 8-ok ab dagi Fa moni bilan
asdiqlangan “O'zbekis on Respublikasi Oliy a'lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
724
konsepsiyasi”ga ko‘ a mamlaka dagi oliy a’lim muassasala ining 85 oizi 2030-yilgacha
bosqichma-bosqich k edi -modul izimiga o‘ ishi ejalash i ilgan. Bu yaqin yilla da omida
mamlaka dagi deya li ba cha oliy a’lim muassasala ining k edi -modul izimida aoliya yu i a
boshlashidan da ak be adi.
O‘zbekis onda oliy a’lim ja ayonla iga k edi -modul izimining jo iy qilinishi, a’lim
izimi si a ini oshi ish, sha o likni a’minlash, ko upsiyaga ba ham be ish, a’lim olu chining
haqiqiy bilimini yuzaga chiqa ish hamda alabaning mus aqil o‘qib-o‘ ganib, o‘z us ida
ishlashiga zamin ya a adi.
K edi -modul izimi - bu a’limni ashkil e ish ja ayoni bo‘lib, o‘qi ishning modul
exnologiyala i jamlamasi a k edi o‘lcho i asosida baholash modeli hisoblanadi, hamda
o‘qi u chi a alabaning hamko likda ishlashida muhim omil hisoblanadi. K edi -modul
izimidagi eng asosiy u g‘u – bu alabaning mus aqil a’lim olishga qa a ilganligi hisoblanadi.
Ta’lim ja ayonida mus aqil a’lim olishning ahamiya i o adi a bu kelajakda mu axassisla ning
mus aqilligi, ijodiy ashabbusko ligi hamda mus aqil ik lashla ini oshi ishga olib keladi.
K edi -modul izimida ahamiya be iladigan asosiy masalala si a ida quyidagila di :
- ha bi alaba bilim olish ja ayonini da s audi o iyasi bilan cheklamasdan, balki
da sdan ashqa i aq la ida mus aqil a’limga ham aq sa lashi ke ak bo‘ladi. O‘qi u chi da sda
be gan bilim a yo‘nalishidan kelib chiqib ha bi alaba o‘zi mus aqil o‘qib o‘ganishi za u ;
- a’lim ja ayonida baholash mezoni asosiy o‘ inni egallagani bois, mоdul аsоsidа
оʻqi ish izimidа аlаbаlа bilimi, mаlаkаsi hаmdа kоʻnikmаsini bаhоlаshdа еy ing bаhоlаsh
izimidаn оydаlаnilаdi. Undа аlаbаning bа chа оʻqu аоliyа i, yаʼni аudi о iyа а
аudi о iyаdаn аshqа idа оlgаn, оʻzlаsh i gаn bilimlа i bаll bе ish о qаli bаhоlаnаdi;
- k edi -modul izimining amaldagi a’lim izimidan a q qilu chi jiha la idan yana
bi i shundaki, bunda anla modulli asosida ashkil qilinadi a o‘qi iladi. Ya’ni ha bi modul
( an a uning bo‘limi) ki ish nazo a i, naza iy ma e ialla , amaliy a labo a o iya ishla i
ma e ialla i, mus aqil ish opshi iqla i, keysla , nazo a ma e ialla i, es la , a qa ma ma e ialla ,
glossa iy, adabiyo la , chiqish nazo a la i a h.k. qismla dan ashkil opgan bo‘ladi.
K edi -modul izimining asosiy azi ala i si a ida quyidagila ni kel i ish mumkin:
- modul asosida o‘qu ja ayonini ashkil qilish;
- bi a an a ku s kesimida k edi ning qiyma ini aniqlash;
- alabala bilimini ey ing asosida aniqlash a baholash;
- alabala ning o‘z shaxsiy o‘qu ejala ini indi idual a zda shakllan i ishga imkoniya
ya a ish;
- a’lim ja ayonida mus aqil a’lim olishning ulushini oshi ish;
- a’lim das u la ining qulayligi a mehna bozo ida mu axassisga qo‘yiladigan alabdan
kelib chiqib o‘zga ishla ni amalga oshi ish;
- alabala ning anla a p o esso -o‘qi u chila ni anlashi uchun imkoniya la ya a ish.
Xo ijiy aj ibaga ko' a, k edi -modul izimida o'qu ja ayoni ha semes da 2-4 agacha
moduldan ibo a bo'ladi. Modulda jamlangan anla osondan mu akkablik sa i, naza iy-uslubiy
anla dan amaliy anla ga qa ab hamda man iqiy jiha dan bi -bi ini o'za o uz iy o'ldi ish
p insipi asosida shakllan i iladi. Talaba mu axassis bo'lib shakllanishi uchun na aqa axbo o la ,
balki ula ni qay a ishlash, amaliyo ga jo iy qila olish malakasiga ega bo‘lishi alab e iladi.
Modulga asoslangan o'qu das u la i maxsus sxema asosida ishlab chiqiladi a
quyidagila ni o'z ichiga qam ab oladi:
• o'qu maqsadi hamda azi ala ning o'liq ochib be ilishi;
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
725
• alabaning anni (ku sni) boshlashi a uga ishidan keyingi o i ishi lozim bo'ladigan
malakasiga qo'yiladigan alabla ;
• modul a kibiga ki gan ha bi anning qisqacha mazmuni (sillabus), ya'ni ma' uzala
ma zula i, semina a amaliy mashg'ulo la ning ejasi, mus aqil a'limni baholash uchun
mo'ljallangan opshi iqla ;
• o'qi ishning qisqacha bayoni: a'lim be ish usul hamda osi ala i; bilimla ni
baholashning usul a shaklla idan ibo a . [3]
Ta’lim ja ayonida alabaning mus aqil a’lim olishini aollash i ish za u . Mus aqil a’lim
masalasini qo’yilishining muhim sababla idan bi i, alabala ning anlagan mu axassisligi
bo‘yicha mus aqil ik lay olish da ajasini yuksal i ish bilan xa ak e lanadi. Hozi gi aq da oliy
a’limda o‘qu ja ayoni mu axassisla ni ha omonlama shakllan i ishga yo‘nal i ilgan bo‘lib,
ula ning ma’lum kasbiy bilim, malaka a ko‘nikmala ni egallash sha oi ida alabala ning bilish
aoliya ini i ojlan i ish a boshqa ish bo‘yicha ha omonlama izimli ish olib bo ishni alab
e adi. Oliy a’limda da s ja ayoni ko‘plab ma’lumo la sig‘imini egallashga, sama ado , ijodiy
a akku ni shakllan i ishga, shaxsning in ellek ual salohiya ini i ojlan i ishga, man iqiy ahlil a
ma’lumo la ni ha omonlama qay a ishlashga bo‘ysundi ilmog‘i lozim. Mu axassisla
ayyo lashda zamona iy alabla ga binoan a’lim ja ayonini ashkil e ishning muhim sha la idan
bi i alabala ning mus aqil o‘qu aoliya ini aollash i ish hisoblanadi. Talabala ning mus aqil
a’lim olish izimida mus aqil a’lim mazmuni uning asosini ashkil e adi. Ammo bugungi kunda
a’lim izimida mus aqil a’limning amalda baja ilishi bi oz sus da ajada, sababi alaba
o‘qi u chi be gan mus aqil azi ala bilan cheklanib qolmoqda. Talabani o‘zi ham mus aqil
a’limni baja ishi a bilimini mus ahkamlab bo ishini nazo a qilish lozim bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 8-ok ab dagi “O‘zbekis on Respublikasi
oliy a’lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish konsepsiyasini asdiqlash o‘g‘ isida”gi PF-
5847-son Fa moni.
2. Usmono B.Sh., Xabibullae R.A. Oliy o‘qu yu la ida o‘qu ja ayonini k edi -modul
izimida ashkil qilish. O‘qu qo‘llanma.–Toshken , TKTI, 2020. – 120 be .
3. O‘ ino V. O‘zbekis on Respublikasi oliy a’lim muassasala ida ECTS k edi -modul izimi:
asosiy ushunchala a qoidala . O‘qu qo‘llanma. Nyu B ans ik Uni e si e i, 2020 y.
