INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
737
KICHIK BIZNESNI BOSHQARISHDA RAQAMLI
PLATFORMALARDAN FOYDALANISHNI
TAKOMILLASHTIRISH
Rizaye a Nilu a Oblakulo na
O’zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi huzu idagi
Biznes a adbi ko lik oliy mak abi adqiqo chisi, TDIU ka a o’qi u chisi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17289261
Anno a siya. Maqolada kichik biznesni boshqa ishda aqamli ans o ma siya sha oi ida
i ojlanishi hamda ula ning sama ado ligini oshi ishda aqamli exnologiyala dan oydalanish
imkoniya la i ahlil qilinadi. Raqamli ans o ma siya mexanizmi, uning a kibiy elemen la i a
ula ning o‘za o bog‘liqligi ilmiy nuq ai naza dan yo i ilgan. Shuningdek, kichik biznes
aoliya ida aqamli exnologiyala ni qo‘llashdagi asosiy muammola – moliyalash i ish,
in es i siyala ni jalb qilish, xodim a meneje la malakasi, qonunchilikdagi nomukammallikla
hamda ilmiy- exnik adqiqo la ye ishmasligi ko‘ ib chiqilgan.
Kali so‘zla : Kichik biznes, biznes boshqa u i, aqamli ans o ma siya, aqamli
exnologiyala , aqamli iq isodiyo , CRM, inno a sion i ojlanish, in es i siya, IT-in a uzilma,
aqamli eko izim.
Hozi gi aq da kichik biznes aoliya ini aqamli exnologiyala ga o‘zga i ish uning
sama ado ligini oshi ish-ning asosiy yo‘nalishi hisoblanadi, kichik biznes uchun esa bu
ja ayonla ni amalga oshi ish qiyin, chunki ula alohida-alohida, kompleks yondashu dan
oydalanmasdan sodi bo‘ladi.Raqamli ans o ma siya mexanizmi deganda amaldagi me’yo iy-
huquqiy baza a ba qa o i ojlanish maqsadla iga mu o iq aqamli exnologiyala ni kichik
biznes subek la ining biznes ja ayonla iga, kundalik hayo da aqamli exnologiyala
amaliyo iga jo iy e ish usulla i a osi ala i majmui hisoblanadi. Raqamli exnologiyaning aniq
azi ala ining mohiya ini ushunish uchun ushbu mexanizmning a kibiy ele-men la i o‘ asida
egishli munosaba la ni o‘ na ishi ke ak. So‘nggi yilla da aqamli exnologiyala ni shakllan i- ish
a i ojlan i ishning muammoli masalala i adqiqo chila omonidan ilmiy munoza ala ga sabab
bo‘lmoqda. Bi oq aqamli ans o ma siya ja ayonida menejmen ning ye akchi olini hisobga
olgan holda, exnologiyaning alohida elemen la ini ula ning izchilligi, mu ozana i a maqsadga
mu o iqligi nuq ai naza idan ko‘ ib chiqish juda dolza b bo‘lib qoladi.Kichik biznesning hola i
a muammola i haqidagi zamona iy g‘oyala ni ko‘ ib chiqish asosida kichik biznes subyek la i
ahba la ining e’ ibo ini aqamli exnologiyala dan oydalanishni boshqa ishning ilg‘o
aj ibala iga qa a ish za u . Raqamli exnologiyala biznes modella ini jo iy e ishda xa aja la ni
kamay i ish a si a ni yax-shilash o qali ba qa o aqoba dosh us unlikla ning asosini ashkil
qilishi mumkin. Olimla ning ik icha, dunyo mamlaka la ida kichik biznes subyek la i
aoliya ida aqamli enologiyala ni jo iy e ish mehna unumdo ligini 40 oizga oshi ishi mumkin.
Yaqin kelajakda yangi aqamli exnologiyala dan sama ali oydalanish alohida
ko xonala a umuman mamlaka la ning xalqa o aqoba ba doshlik da ajasini belgilaydi,
shuningdek aqamlash i ish uchun in a uzilma a huquqiy muhi ni ( aqamli huquq)
shakllan i adi.
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
738
“Raqamli iq isodiyo a “ aqamli pul” ushunchala i bi inchi ma a 25 yil oldin
AQShning Massachuse s exnologiya ins i u i p o esso i Nikolas Neg opon e (1995) omonidan
ki i ilgan”. Bi oq, uning konsep ual dizayni uchun muhim o‘siq ya a ishga hissa qo‘shadigan
aniq a’ i hali ham ma jud emas.
Jahon banki gu uhi P eziden i Jim Yong Kimning (2016) so‘zla iga ko‘ a, “insoniya
hozi da axbo o -kommunika siya inqilobini boshdan kechi moqda. Uning iq icha, mobil
ele onga ega bo‘lgan eng kambag‘al uy xo‘jalikla i soni qulay yashash sha oi la i yoki ichimlik
su i bilan a’minlanganla ga qa aganda ko‘p oq” deb kel i adi.
Che ellik iq isodchi olim P.Ki illo ning (2018) qa ashla icha “ aqamli iq isodiyo an a
exnika a aqqiyo ining oqiba la idan bi i si a ida o a la a xizma la ni ishlab chiqa ish
hamda a qa ishni aqamli in e ne exnolgiyala i muhi iga o‘ kazishni naza da u adi”.
V.A.U kina, Ye.V.Emshano ala ning (2016) ik icha “ aqamli exnologiyala ni
i ojlan i ishning yangi bosqichida asosiy xa a ahdidla dan bi i bu kompaniyala , ij imoiy-
iq isodiy izimla , ij imoiy pla o mala a odamla o‘ asidagi munosaba la ning miqdo i, si a i
a xilma-xilligining sezila li o‘sishidi ”. Ushbu o‘sish an-zaksiyala soni a ma’lumo la
hajmining eksponen dinamikasi bilan bi ga keladi, bu esa iq isodiy a ij imoiy imkoniya la ning
yanada mu akkab in eg a siyasiga olib keladi, uning oqiba la ini insoniya hali baholamagan.
M.Lapus aning (2008) adqiqo la ida “kichik biznes – qonunchilikda belgilangan
me’yo la ga mu o iq bozo iq isodiyo i subyek la i omonidan adbi ko lik aoliya ining amalga
oshi ilishi” si a ida qayd e ilgan.
B.Yu.Xodie (2000) a S.K.Salae la ning (2008) ilmiy izlanishla ida “kichik biznes
i ojlanish endensiyala- ini modellash i ish a basho a lash masalala i o‘g‘ isida ik -
mulohazala bildi iladi.”
Raqamli exnologiyala ni ahlil qilish ushbu muammoning quyidagi jiha la ini aniqlashga
imkon be adi: 1) aqamli exnologiyala dan oydalangan holda allaqachon aoliya yu i ayo gan
ko xonala ning mijozla , she ikla , ye kazib be u chila a boshqa man aa do omonla bilan
yanada sama ali hamko lik qilish uchun yangi imkoniya la ni izlash; 2) yangi aoliya sohala ini
aniqlash. Ushbu masalala ni hal qilish kichik biznes subyek la i uchun dolza bdi .
Raqamli exnologiyala ni qo‘llashda kichik biznesni i ojlan i ishning asosiy muammola i
1. Moliyalash i ish esu sla i cheklanganligi Kichik biznesning asosiy aoliya ini
moliyalash i ish ko‘pincha ye a li yemas, shuning uchun ula qa z kapi aliga mu ojaa qilishadi.
Moliyalash i ish manbala ini aj a ish aqamli xizma la uning yo‘qligi sababli imkonsizdi
Da la dan subsidiyala ; aqamlash i ish mahsulo la ini pas oizda yoki bo‘libbo‘lib
ishla ishda qa z mablag‘la idan oydalanish uchun sha oi ya a ish a hokazo.
2. In es i siyala ni jalb e ishning pas da ajadagi jozibado ligi Po ensial
in es o la ni ancha uzoq ish aj ibasiga yega yi ik i mala qiziq i adi.
Kichik i mala ula ga jiddiy qiziqish uyg‘o maydi, ula ga nisba an kam oq ishonchga
yega In es i siyala ni jalb qilish uchun siz ijodiy g‘oyala dan oydalanishingiz, loyihala a
s a egiyala ni ishlab chiqishga jiddiy yondashishingiz ke ak.
3. Xodimla malakasining pas ligi. Ko‘pincha mu axassisla yi ik i mala da
ishlashga ayyo , ba’zida hamma ham kichikla i haqida bilmaydi. Axbo o qobiliya iga yega
bi i u chila bilan aol ishlash
4. Meneje la malakasining pas ligi Biznes yu i ish ko‘pincha “engil ish”bilan
aqqoslanadi. O‘zga u chan iq isodiy hodisala sha oi ida o‘z aoliya ini jiddiy qabul qilishga,
akomillash i ishga a i ojlanishga ayyo bo‘lmagan meneje aqamli iq isodiyo nuq ai
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
739
naza idan is iqbolsizdi . Texnologiyala ko‘pincha ula uchun qiyin, ula qo‘shimcha o‘qishga
ayyo yemasla . Ta’limning ye ishmasligi a hokazo. Aholiga moliya iy a aqamli
sa odxonlikni singdi ish. Ta’lim izimini op imallash i ish, uni e si e a kollejla ning ba cha
mu axassislikla i a yo‘nalishla i bo‘yicha menejmen ku sini jo iy ye ish
5. Ko xonani i ojlan i ishga qiziqishning pas da ajasi yoki uning yo‘qligi. Aga
kompaniya allaqachon ishlayo gan bo‘lsa, meneje la o‘zga ishla dan qo‘ qib, yangi osi ala dan
oydalanish bilan bog‘liq xa la , oxi ida o‘lanmasligi mumkin bo‘lgan aqamli
exnologiyala dan oydalanishni xohlamaydila . Axbo o lash i ish osi ala ini ommalash i ish
uchun malaka oshi ish ku sla i a semina la ni, shu jumladan maso a iy ku sla ni o‘ kazish.
Ba cha u dagi ko xonala aoliya ida aqamli xizma la dan oydalanishning a zallikla ini
ushun i ish.
6. Ilmiy- exnik adqiqo la a ishlanmala ni amalga oshi ishning iloji yo‘q
Yuqo ida kel i ilgan muammola bilan bog‘liq cheklo la u ayli ushbu sohadagi
ko xonala ilmiy- exnik adqiqo la o‘ kazishda cheklangan. Tayyo aqamli xizma la a
mahsulo la dan oydalanish, ula ni mu axassisla ni jalb qilgan holda o‘z sha oi ida
op imallash i ish. IT kompaniyala i bilan hamko lik qilish
7. Qonunchilik bazasining nomukammalligi, soliq izim Bu i ojlanishni
sekinlash i adi, ko‘pincha bi lash i iladi a kichik biznesning o‘ziga xos xususiya la ini hisobga
olmaydi.
Kichik a o‘ziga xos xususiya la ini hisobga oladigan qoidala ni ishlab chiqish a amalga
oshi ish o‘ a biznes, shuningdek, mamlaka hududla ining o‘ziga xos xususiya la i. Raqamli
exnologiyala dan oydalanish kichik biznesga xa aja la ni kamay i ish, ko xonaning
sama ado ligi a aqoba ba doshligini oshi ish, aqamli o a la a xizma la bozo ida ma’lum
o‘ inla ni egallagan yangi u dagi mahsulo la ni ishlab chiqa ish imkonini be adi.
Ri ojlanayo gan is iqbolla bilan bi qa o da, na aqa in es i siyala ni izlash, balki kichik
biznesning aqamli ans o ma siya sha oi ida mu a aqiya li ha aka qilish imkonini be adigan
yangi akola la ini shakllan i ish bilan bog‘liq yangi muammola ham ma jud.
Bundan ashqa i, aqamli exnologiyala dan oydalanish na aqa ichki, balki ashqi
bozo ish i okchila i omonidan ham aqoba ning kuchayishiga olib keladi.Kichik biznes
sohasida aqamli exnologiyala ni qo‘llashning yana bi muammosi – bu ko‘ ib chiqilayo gan
adbi ko lik sohasi subyek la ini aqamli iq isodiyo ga jalb qilish da ajasini aks e i u chi
s a is ik ma’lumo la ning ye ishmasligi. Raqamli iq isodiyo ning aksa iya masalala i hozi gi
aq da kichik biznes subyek la i aoliya i na ijala ini aqsimlash, almashish ja ayonla i, moliya
sohasi bilan bog‘liq. Kichik biznes subyek la i aoliya ini i ojlan i ishda, ayniqsa uni
in a uzilma iy qo‘llab-qu a lashda ko‘plab o‘siqla a qiyinchilikla ni aniqlashga imkon
be adi.
CRM exnologiyasi ya’ni Cus ome Rela ionship Managemen - mijozla bilan
munosaba la ni boshqa ish izimi, ma’lumo ni yagona ma’lumo la bazasiga ki i ish osi asini
aqdim e ishi ke ak (kompaniya xodimla i omonidan ham, mijozning o‘zi omonidan ham,
masalan, o‘yxa dan o‘ ish yoki so ib olish da omida eb-say o qali) a ma’lumo la ha
bi yangi mijoz bilan ma kaziy a ishda yangilanishi ke ak. Ya’ni, CRM u li maqsadla a
u li bo‘limla uchun ma’lumo la ni aqdim e ishga ka a imkoniya la imkon be adi.
So‘nggi yilla da kichik biznesni boshqa ishda aqamli exnologiyala dan sama ali
oydalanish global inklyuzi o‘sishning eng muhim omilla i hisoblanadi. Bi galikda, ushbu
ko xonala boshqa ha qanday hajmdagi ko xonala ga qa aganda ko‘p oq odamla ni ish bilan
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
740
a’minlaydi. Ayniqsa, i ojlanayo gan mamlaka la da kichik biznes pas malakali ishchila a
qishloq jamoala iga juda za u ish joyla ini akli qilish o qali yuz millionlab odamla ning
u mush a zini yaxshilashga imkoniya ya a adi.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR
1. Neg opon e, N. (1995). Being Digi al. New Yo k: Al ed A. Knop .
2. Kim, J. Y. (2016). Wo ld Bank G oup P esiden ’s Speech. Washing on D.C.: Wo ld Bank.
3. Кириллов, П. (2018). Цифровая экономика: сущность и направления развития.
Экономика и управление, №2.
4. Уткина, В.А., Емшанова, Е.В. (2016). Риски и угрозы цифровой экономики. Журнал
экономических исследований, №4.
5. Лапуста, М. (2008). Малое предпринимательство. Москва: Инфра-М.
6. Ходиев, Б.Ю. (2000). Малый бизнес в рыночной экономике. Ташкент: Мехнат.
7. Салаев, С.К. (2008). Проблемы и перспективы развития малого бизнеса. Ташкент:
Фан.
8. Nambisan, S., Zah a, S. A., & Luo, Y. (2019). Digi al pla o ms and ecosys ems in
in e na ional business. Jou nal o In e na ional Business S udies, 50(9), 1464–1486.
9. S allkamp, M., & Scho e , A. (2021). Pla o ms wi hou bo de s? The in e na ional
s a egies o digi al pla o m i ms. Jou nal o In e na ional Business S udies, 52, 1525–
1549.
10. OECD (2021). The Digi al T ans o ma ion o SMEs. Pa is: OECD Publishing.
