107
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
ADVOKATURA INSTITUTINING MUSTAQILLIGI VA UNING SUD-HUQUQ
TIZIMIDA TUTGAN O‘RNI: XALQARO VA MILLIY HUQUQIY ASOSLAR
Abdullaye Sanja Boboismoilo ich
Toshken da la yu idik uni e si e i
S a egik i ojlanish a xalqa o ey ingla ga ki ish bo‘limi uslubchisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17291711
Anno a siya. Ushbu maqolada ad oka u a ins i u ining mus aqilligi a uning sud-huquq
izimidagi o‘ ni xalqa o hamda milliy huquqiy asosla nuq ai naza idan ahlil e ilgan. Xalqa o
huquqiy hujja la , jumladan, BMT ezolyu siyala i a Ye opa Inson huquqla i sudi amaliyo i
asosida ad oka la ning kasbiy aoliya ini ka ola lo chi amoyilla yo i ilgan. Shuningdek,
O‘zbekis on Respublikasining Kons i u siyasi a “Ad oka u a o‘g‘ isida”gi Qonun asosida
ad oka u a ins i u ining huquqiy maqomi, uning mus aqilligi hamda sud-huquq izimidagi
ahamiya i o‘ ganilgan. Maqolada ad oka u a aoliya idagi dolza b muammola a i ojlanish
is iqbolla i ham yo i ilib, ula ning yechimla i bo‘yicha akli la be ilgan.
Kali so‘zla : ad oka u a, mus aqillik, sud-huquq izimi, xalqa o huquq, milliy huquq,
inson huquqla i, adola li sudlo .
THE INDEPENDENCE OF THE BAR AND ITS ROLE IN THE JUDICIAL SYSTEM:
INTERNATIONAL AND NATIONAL LEGAL FRAMEWORKS
Abs ac . This a icle examines he independence o he ba (ad ocacy) and i s ole
wi hin he judicial and legal sys em om bo h in e na ional and na ional legal pe spec i es. I
highligh s he undamen al p inciples gua an eeing lawye s’ p o essional ac i i ies unde
in e na ional legal ins umen s, including UN esolu ions and he case law o he Eu opean
Cou o Human Righ s. Fu he mo e, he legal s a us o he ba , i s independence, and i s
signi icance wi hin he judicial sys em o Uzbekis an a e analyzed on he basis o he
Cons i u ion and he Law “On Ad ocacy.” The a icle also add esses p essing issues and
p ospec s o he de elopmen o he legal p o ession, p o iding ecommenda ions o hei
esolu ion.
Keywo ds: ad ocacy, independence, judicial sys em, in e na ional law, na ional law,
human igh s, ai ial.
НЕЗАВИСИМОСТЬ АДВОКАТУРЫ И ЕЕ РОЛЬ В СУДЕБНОЙ СИСТЕМЕ:
МЕЖДУНАРОДНЫЕ И НАЦИОНАЛЬНЫЕ ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ
Аннотация. В данной статье анализируется независимость института
адвокатуры и его роль в судебно-правовой системе с точки зрения международных и
национальных правовых основ. Рассматриваются основные принципы, обеспечивающие
профессиональную деятельность адвокатов в соответствии с международными
правовыми актами, включая резолюции ООН и практику Европейского суда по правам
человека. Также исследуется правовой статус адвокатуры, её независимость и значение
в судебно-правовой системе Республики Узбекистан на основе Конституции и Закона
«Об адвокатуре». В статье освещены актуальные проблемы деятельности адвокатуры
и перспективы её развития, а также предложены рекомендации по их решению.
Ключевые слова: адвокатура, независимость, судебно-правовая система,
международное право, национальное право, права человека, справедливое судебное
разбирательство.
108
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
KIRISH
Adola li sudlo ni a’minlash ha qanday huquqiy demok a ik da la ning eng muhim
azi ala idan bi idi . Ushbu ja ayonda ad oka u a ins i u ining o‘ ni beqiyos bo‘lib, u inson
huquq a e kinlikla ini himoya qilish, uqa ola ning qonun oldida engligi a sud adola ining
amalda a’minlanishiga xizma qiladi. Mus aqil ad oka u a na aqa indi idual man aa la ni
himoya qilish, balki jamiya da huquqiy ong a huquqiy madaniya ni shakllan i ish, huquq
us u o ligini mus ahkamlash hamda da la ning demok a ik i ojlanishiga hissa qo‘shishda
muhim osi a hisoblanadi. Ad oka u a ins i u ining mus aqilligi bu uning sama ali aoliya
ko‘ sa ishi uchun za u bo‘lgan asosiy sha di . Ad oka la da la hokimiya ining bi on-bi
a mog‘iga o‘g‘ idan- o‘g‘ i bo‘ysunmagan holda, sud-huquq izimida muhim “mu ozana
mexanizmi” si a ida maydonga chiqadi. Ula ning azi asi sudda a a la ning engligini
a’minlash, da la ayblo iga qa shi himoyani ashkil e ish, shuningdek, uqa ola ning
kons i u siya iy huquqla ini amalda o‘yobga chiqa ishdan ibo a di . Shu jiha dan, ad oka u a
ins i u ining mus aqilligi huquqiy da la a uqa olik jamiya ining eng muhim belgisidi .
Adabiyo la ahlili a me odla
Adabiyo la ahlili
Ad oka u a ins i u ining mus aqilligi a uning sud-huquq izimidagi o‘ ni masalasi
xalqa o a milliy ilmiy adabiyo la da keng o‘ ganilgan. Xalqa o da ajada ushbu ma zu bo‘yicha
asosiy manbala si a ida BMT Bosh Assambleyasi omonidan 1990-yilda qabul qilingan
“Ad oka la ning asosiy p in sipla i o‘g‘ isida”gi Dekla a siya, Inson huquqla i
umumjahon dekla a siyasi (1948), Fuqa olik a siyosiy huquqla o‘g‘ isidagi xalqa o pak
(1966), hamda Ye opa Inson huquqla i sudi amaliyo i e’ ibo ga molikdi . Ushbu hujja la
ad oka la ning kasbiy mus aqilligi, himoya huquqi a adola li sudlo p insipla i bilan be osi a
bog‘liqdi .
Shuningdek, Vene siya komissiyasining huquqiy demok a ik da la qu ilishiga doi
a siyala i, xalqa o huquqiy ashkilo la ning (masalan, In e na ional Ba Associa ion) hisobo la i
ham ad oka u a ins i u ining i ojlanishi a mus aqilligini ka ola lo chi omilla si a ida ahlil
qilingan.
Milliy da ajada, O‘zbekis on Respublikasining Kons i u siyasi, “Ad oka u a
o‘g‘ isida”gi Qonun O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining sud-huquq isloho la iga oid
a monla i a qa o la i asosiy huquqiy manba si a ida o‘ ganildi. Shuningdek, o‘zbek olimla i
B.Salomo , J.Ne’ma o , Da lya o V.X., Nu umo D.D. a Ma mu o o A.R. omonidan
yozilgan ilmiy ishla , maqola a monog a iyala , xususan, ad oka u a ins i u ining huquqiy
maqomi, uning sud-huquq izimidagi o‘ ni hamda inson huquqla ini himoya qilishdagi oli
bo‘yicha adqiqo la muhim ilmiy asos bo‘lib xizma qilmoqda.
Che el adabiyo la ida esa, masalan, M. Cappelle i, D. Luban, T. Bingham kabi
mualli la ning adola li sudlo a ad oka la mus aqilligi masalala iga bag‘ishlangan adqiqo la i,
shuningdek, Rossiya a qo‘shni mamlaka olimla ining (masalan, В. Ярков, А. Гончаров)
ishla ida ad oka u aning ashkiliy-huquqiy asosla i keng ahlil qilingan.
Yuqo idagi adabiyo la ahlili shuni ko‘ sa adiki, ad oka u a ins i u ining mus aqilligi
huquqiy da la amoyilla ini amalda qa o op i ishda hal qilu chi ahamiya ga ega bo‘lib,
xalqa o a milliy huquqiy asosla ning uyg‘unligi mazku ins i u ning sama ali aoliya ini
belgilaydi.
Me odla
Maqolani ayyo lash ja ayonida na aqa xalqa o a milliy qonun hujja la i, sud amaliyo i
109
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
a xalqa o ashkilo la ning huquqiy pozi siyala i o‘ ganildi, balki ad oka u a ins i u ining u li
da la la dagi huquqiy maqomi hamda ula ning xalqa o s anda la ga mu o iqligi solish i ildi
quyidagi ilmiy-uslubiy yondashu la dan oydalanildi. Shuningdek, ad oka u a ins i u ining sud-
huquq izimidagi o‘ ni kompleks a zda, ya’ni boshqa huquqiy ins i u la bilan uz iy bog‘liq
holda o‘ ganildi.
Tadqiqo na ijala i
Ad oka u a – bu p o essional yu idik yo dam ko‘ sa ishga ix isoslashgan, uqa ola a
yu idik shaxsla ning huquqiy man aa la ini himoya qilu chi mus aqil ins i u di . U da la
hokimiya ining uch a mog‘iga ki magan holda, sud-huquq izimida muhim unksiyala ni
baja adi:
huquqiy yo dam ko‘ sa ish;
sudla da akillik qilish;
inson huquqla ini himoya qilish;
huquqiy ong a madaniya ni i ojlan i ish.
Ad oka u a g‘oyasi qadimiy huquq izimla idan (masalan, Roman huquqi) boshlanib,
zamona iy demok a ik da la la da p o essional ashkilo la ad oka la pala ala i yoki ad oka u a
kollegiyala i shaklida i ojlashgan. Naza iy jiha dan ad oka u a ikki omonlama abia i bilan
a si lanadi.
Jamoa unksiyasi – adola li sudlo , qonun us u o ligi a inson huquqla ining himoyasini
a’minlash o qali umumiy huquqiy man aa la ga xizma qiladi.
Kasbiy yoki xususiy aoliya – ad oka la shaxsiy p o essional sub’ek la si a ida
mijozla ga huquqiy xizma la ko‘ sa adi, o‘lo asosida ishlashi mumkin. Bu ikki omonlama
abia i ad oka u aning huquqiy maqomini aniqlashda u ham jamoa man aa ini himoya qilu chi
ins i u , ham mus aqil kasb ekani muhim ol o‘ynaydi.
Ad oka u a mus aqilligi a aoliya i qonun us u o ligi amoyiliga xizma qiladi. Ha bi
uqa o huquqiy yo dam o qali o‘z huquqini himoya e a olishi lozim. Ad oka ning aoliya i sud
ja ayonining haqqoniyligi a aniqligi uchun za u . Ze o, ad oka sudlo ja ayonida a a la
engligini a’minlaydi, da la ayblo i a himoya o‘ asida mu ozana ni saqlashga xizma qiladi.
U na aqa shaxsiy man aa la ni himoya qiladi, balki jamiya da adola , huquqiy englik a
inson qad -qimma ini a’minlashning muhim ka ola iga aylanadi. Shu sababli ad oka u a
ins i u ining mus aqilligi – huquqiy da la ning aj almas belgisi, demok a ik jamiya ning esa
za u iy sha idi .
Ad oka u a ins i u ining mus aqilligi a uning sud-huquq izimidagi o‘ ni bi qa o
undamen al p insipla asosida shakllanadi. Ushbu p insipla ad oka la ning kasbiy aoliya ini
huquqiy jiha dan ka ola lash bilan bi ga, sudlo ja ayonining adola li a haqqoniy o‘ ishini
a’minlaydi. Quyida ad oka u a aoliya ining asosiy p insipla iga chuqu oq o‘x alib o‘ amiz.
Mus aqillik p insipi
Ad oka u a ins i u ining eng muhim amoyili — bu uning da la hokimiya i a boshqa
ashqi a’si la dan mus aqilligidi . Ad oka la o‘z aoliya ida na sud, na p oku a u a, na ij o
e u chi hokimiya o ganla iga bo‘ysunmasdan, aqa qonun a p o essional e ikaga asoslanib ish
yu i adi. Bu p insipning mazmuni ikki jiha ga ega:
Ins i u sional mus aqillik – ad oka la pala asi a boshqa ad oka lik o‘zini o‘zi
boshqa u chi o ganla ining da la dan mus aqil aoliya yu i ishi.
Shaxsiy mus aqillik – ha bi ad oka ning p o essional qa o qabul qilishda hech qanday
ashqi bosim os ida bo‘lmasligi.
110
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Mazku p insip buzilsa, ad oka himoya azi asini o‘laqonli baja a olmaydi a sudlo
ja ayonining adola liligi izdan chiqadi.
Ad oka lik si ining daxlsizligi p insipi
Ad oka lik aoliya ining sama ado ligi be osi a ad oka a mijoz o‘ asidagi ishonchga
bog‘liq. Shu sababli ad oka lik si ining daxlsizligi undamen al p insip si a ida an olingan. Bu
p insip quyidagila ni naza da u adi:
Ad oka mijozidan olingan ma’lumo la ni oshko e masligi sha ;
Da la o ganla i ad oka ning ish hujja la i yoki mijoz bilan muloqo ini noqonuniy a zda
oshko e ishga majbu qilmasligi ke ak;
Ad oka lik si ining buzilishi na aqa ad oka a mijoz o‘ asidagi ishonchni yo‘qo adi,
balki inson huquqla ining poymol bo‘lishiga olib kelishi mumkin.
Tenglik p insipi
Adola li sudlo ning asosi a a la ning eng huquqliligidi . Ad oka ning ma judligi aynan
shu p insipni amalda a’minlaydi. P oku o da la esu sla iga ayanib ayblo ilga i su a ekan,
ad oka himoyani mus aqil a eng sha oi da yu i ishi lozim. Xalqa o huquqda bu amoyil
“equali y o a ms” si a ida mus ahkamlangan a u adola li sudlo huquqining muhim a kibiy
qismi hisoblanadi.
O‘zini o‘zi boshqa ish p insipi
Ad oka u a ins i u ining yana bi muhim amoyili — bu p o essional a onomiyadi .
Ad oka la o‘z aoliya ini mus aqil a ishda ashkil e adi, ad oka la pala ala i a
kollegiyala i esa o‘zini o‘zi boshqa u chi o gan si a ida ishlaydi. Bu p insip ad oka u a
ins i u ini da la o ganla idan mus aqil bo‘lishini ka ola laydi hamda ad oka la kasbiy
aoliya ining si a ini oshi ishga xizma qiladi.
Kasbiy e kinlik a daxlsizlik p insipi
Ad oka o‘z aoliya ini amalga oshi ishda e kin bo‘lishi, ya’ni ishni anlash, sudda
himoya s a egiyasini belgilash, huquqiy maslaha be ishda mus aqil qa o qabul qilishi lozim.
Shu bilan bi ga, ad oka kasbiy aoliya i uchun a’qib qilinmasligi, o‘z azi ala ini
baja ayo ganda daxlsiz huquqiy maqomga ega bo‘lishi ke ak. Bu p insip xalqa o s anda la da
ad oka la ning xa siz aoliya yu i ishining aj almas ka ola i si a ida qa aladi.
Halollik, ijdonlilik a p o essional e ikaga ioya qilish p insipi
Ad oka ning mus aqilligi uning mas’uliya ini ham oshi adi. Shu sababli ad oka kasbiy
aoliya ida yuqo i da ajadagi halollik, ijdonlilik a axloqiy me’yo la ga ioya qilishi sha .
P o essional e ika qoidala i ad oka ning na aqa mijoz, balki sud, p oku a u a a jamiya
oldidagi bu chini ham belgilaydi.
Ad oka u a ins i u ining mazku p insipla asosida aoliya yu i ishi uning haqiqiy
mus aqilligini a sud-huquq izimidagi muhim o‘ nini a’minlaydi. Bu p insipla buzilsa,
ad oka la o‘z azi ala ini baja ishda qiyinchilikka duch keladi, na ijada esa uqa ola ning
kons i u siya iy huquqla i o‘laqonli himoya qilinmaydi. Shu bois xalqa o a milliy huquqiy
asosla da ushbu p insipla ning mus ahkamlanishi ad oka u a ins i u ining ba qa o i ojlanishi
uchun hal qilu chi ahamiya kasb e adi.
Ad oka u a sud-huquq izimidagi eng muhim ins i u la dan bi i bo‘lib, uning unksiyala i
na aqa yakka a ibdagi mijozla ni himoya qilishdan ibo a , balki jamiya dagi huquqiy
madaniya ni shakllan i ish, sudlo ning adola li o‘ ishini a’minlash a da la hokimiya i
o ganla i aoliya iga mu ozana ki i ish kabi keng qam o li azi ala ni o‘z ichiga oladi. Quyida
ad oka u aning asosiy unksiyala i izimli hamda ilmiy nuq ai naza dan ba a sil a si lanadi.
111
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Himoya a akillik unksiyasi
Ad oka u aning eng ko‘zga ko‘ ingan a an’ana iy unksiyasi mijozla ni sud a boshqa
o ganla oldida akillik qilish a himoya qilishdi . Ad oka e go bosqichidan boshlab
apellya siya a kasa siyagacha ayblanu chi huquqla ini himoya qiladi, so‘ o la da a e go
ha aka la ida p o essional yu idik yo dam ko‘ sa adi, noqonuniy dalilla ni aniqlash a ad e ish
bo‘yicha cho a ko‘ adi. Mulk, sha noma, mehna a boshqa uqa olik da’ ola ida mijoz
man aa la ini huquqiy dalilla bilan asoslash, hujja la ni ayyo lash a sud ish i okini ashkil
e adi. Shuningdek, xalqa o a bi aj, xalqa o sudla yoki che el sudla ida mamlaka la yoki
yu idik shaxsla ni himoya qiladi. Ushbu unksiyaning mazmuni ad oka ning huquqiy bilim,
ak ika a p o sessual maho a o qali mijozning kons i u siya iy a p o sessual huquqla ini
haqiqa ga aylan i ishdan ibo a .
Huquqiy maslaha a p e en i xizma la
Ad oka la sudga mu ojaa qilishdan oldin ham muhim ol o‘ynaydi mijozla ga huquqiy
maslaha , hujja la ni ayyo lash, sha nomala ni uzish a iskla ni ahlil qilish o qali
muammola ni sudga bo ishdan oldin hal e ishga xizma qiladi. Bu unk siyaning mazmuni
qonuniy xa olikla a nizola ni shakllanishini oldini olish o qali sud yukini kamay i adi,
mu akkab iq isodiy, ko po a i yoki mehna masalala ida yu idik es uc u iza sion a
maslaha la be ish. Bu unk siya jamiya da huquqiy ongni oshi ish, uqa ola ning qonuniy xa i-
ha aka la ini a ibga solish o qali ba qa o likka hissa qo‘shadi.
Huquqiy ongni shakllan i ish, huquqiy a’lim a p o bono
Ad oka la huquqiy madaniya ni oshi ish, uqa ola ni huquqiy sa odxonlikka o‘ ga ish
a zai qa lamla ga bepul yo dam ko‘ sa ish o qali jamiya ga xizma qiladi. Bu o qali ad oka u a
ij imoiy adola ni mus ahkamlaydi a huquqiy yo damga ki ish imkoniya ini kengay i adi.
Umuman olganda ad oka u aning asosiy unksiyala i himoya a akillik, huquqiy
maslaha , p o sessual ka ola la ni a’minlash, max iylikni himoya qilish, o‘zini o‘zi boshqa ish,
jamoa xizma la i, s a egik li iga siya, ADR a qonunchilikka a’si bi -bi i bilan uz iy bog‘liq
bo‘lib, sud-huquq izimining ba qa o ishlashi a huquqiy da la amoyilining amalda
qo‘llanilishi uchun majbu iydi . Ushbu unksiyala ning o‘liq ij osi ad oka la ning mus aqilligi,
malakasi, sha o in izomiy mexanizmla a ye a li esu sla bilan be osi a bog‘liqdi .
Ad oka u a ins i u ining huquqiy ka ola la i qanchalik pux a bo‘lmasin, amaliyo da
ushbu ka ola la ni a’minlash bi qa o muammola a cheklo la ga o‘qnashadi.Te go da
ad oka la sa olla ini cheklash, e go ga ki ishdagi im iyozla ni beko qilish yoki ad oka la ni
asmiy ekshi u la ga jalb e ish hola la i kuza iladi. Bunday a alashu la himoya azi asining
sama ado ligini pasay i adi. Sudla ning a a kashligi, ad oka la ning mu ojaa la ini a dalilla ini
baholashdagi noaniqlik yoki ad e ish sababla i adola li sudlo ni xalaqi be adi. Shuningdek,
yu idik xizma la ining yuqo i na xi oddiy uqa oning malakali yo damga ki ishini cheklaydi.
Na ijada kambag‘al a zai gu uhla huquqiy himoyadan mah um bo‘ladi.
Takli la
Qonunchilikni akomillash i ish. Ad oka ning mus aqilligi, ad oka lik si ining doi asi,
ad oka ning p o sessual huquqla i a ula ni himoya qilish a ibini aniq, de allash i ilgan a
amaliy a’mino li no mala bilan mus ahkamlash. Ad oka lik aoliya iga oid qonunla ga aniqlik
ki i ish ad oka lik si ining konk e doi asi, undan is isnola (aniq a o doi ada), ad oka ga
nisba an a alashu cho ala ini qo‘llash a ibi ( aqa sud buy uqi o qali a muayyan ka ola la
bilan) mus ahkamlansin. P o sessual qoidala ga ad oka ning e go aq ida, sud majlisida,
apellya siya a kasa siya bosqichida ish i okini ka ola lo chi no mala ki i ilishi.
112
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
P o sedu ala da ad oka ning mudo aa huquqi a apellya siya ka ola la i aniq belgilansin.
Moliyalash i ish a huquqiy yo damni kengay i ish. Bepul huquqiy yo dam uchun
ba qa o da la byudje i yoki xalqa o hamko lik asosidagi moliyalash i ish modeli ishlab
chiqilishi hamda hududla da ad oka la aqsimo ini yaxshilash uchun subsidiyala , maso a iy
maslaha a mobil yu idik punk la ashkil e ilsa maqsadga mu o iq bo‘la edi.
Ad oka la xa sizligi a himoyasini aʼminlash. Ad oka la ga nisba an ahdid, bosim a
huquqbuza la ga qa shi sama ali himoya mexanizmla ini ya a ish. Tahdidla a bosim
hola la ida ezko himoya cho ala i (mahalliy pala a omonidan a qulodda himoya, poli siya
cho a- adbi la i, xalqa o moni o ing) jo iy e ilsin. Ad oka la ga qa shi noqonuniy a’qibla
bo‘yicha mus aqil ekshi u o ganla i hamda jamoa moni o ingi ashkil e ilsa o‘ inli bo‘la edi.
Yuqa ida kel i ilgan akli la izimli, o‘za o bog‘langan a amaliy-qonuniy cho ala
majmui bo‘lib, ula ning amalga oshi ilishi ad oka u a ins i u ining mus aqilligini kuchay i adi,
uqa ola ning malakali huquqiy yo damga ki ishini kengay i adi a sud-huquq izimining
umumiy sama ado ligini oshi adi. Ha bi cho ani amalga oshi ishda asosiy amoyil ad oka ning
mus aqilligini aʼminlab, shu bilan bi ga uning ja obga ligi a sha o ligini mu ozana lashdi .
Xulosa
Ad oka u a ins i u i – huquqiy da la a demok a ik jamiya ning aj almas elemen i
si a ida adola li sudlo ning ka ola la idan bi idi . Uning mus aqilligi uqa ola ning
kons i u siya iy huquq a e kinlikla ini sama ali himoya qilish, qonun us u o ligini a’minlash
hamda sud-huquq izimining haqqoniy aoliya ini a’minlo chi poyde o hisoblanadi.
Xalqa o huquqiy manbala , jumladan, BMTning “Ad oka la ning oliga doi asosiy
amoyilla i”, Ye opa Kengashining a siyala i a Inson huquqla i bo‘yicha Ye opa sudi
amaliyo i ad oka u a aoliya ining mus aqilligi, daxlsizligi a huquqiy himoyasi global
miqyosda an olingan amoyil ekanini asdiqlaydi.
Milliy qonunchilikda ham ad oka u a aoliya i uchun muayyan huquqiy asosla
ya a ilgan bo‘lib, ad oka ning daxlsizligi, ad oka lik si ining max iyligi, p o sessual huquqla a
ka ola la belgilangan. Bi oq amaliyo da bu no mala ni o‘liq amalga oshi ishda ay im
muammola – da la o ganla ining a alashu i, ad oka lik si ining buzilishi, moliya iy a
moddiy esu sla ning cheklanganligi, malaka oshi ish izimining ye a li da ajada yo‘lga
qo‘yilmaganligi, bepul huquqiy yo damning keng qam o li emasligi kabi cheklo la ma jud.
Ushbu muammola ad oka u a ins i u ining eal mus aqilligini zai lash i adi, jamiya da
unga bo‘lgan ishonchni kamay i adi a uqa ola ning huquqiy himoya mexanizmla iga e kin
ki ish imkoniya ini o ay i adi.
Shu nuq ai naza dan, ad oka u a ins i u ini yanada akomillash i ish, uning mus aqilligini
ka ola lash a sud-huquq izimidagi o‘ nini mus ahkamlash uchun quyidagila muhim
hisoblanadi:
qonunchilikni xalqa o s anda la ga moslash i ish;
ad oka la ning o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i aoliya ini kuchay i ish;
ad oka lik si ini daxlsiz saqlashni qa ’iy ka ola lash;
bepul huquqiy yo dam izimini kengay i ish a hududiy nomu anosiblikni ba a a e ish;
ad oka la ning doimiy malaka oshi ishini yo‘lga qo‘yish;
ad oka la xa sizligini a’minlash hamda kasbiy aoliya iga noqonuniy a alashu la ning
oldini olish.
113
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Xalqa o a milliy aj ibala shuni ko‘ sa adiki, mus aqil ad oka u a na aqa shaxsning
huquqiy man aa la ini himoya qiladi, balki sud-huquq izimining adola li ishlashini, da la a
jamiya ning huquqiy-demok a ik a aqqiyo ini a’minlo chi muhim us unla dan bi idi . Shu bois,
ad oka u a ins i u ining mus aqilligini a’minlash – O‘zbekis onning huquqiy da la qu ish
yo‘lida eng asosiy s a egik azi ala dan bi i bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. O‘zbekis in Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken : O‘zbekis on, Qonun hujja la i
milliy bazasi. h ps://lex.uz/docs/-6445145
2. O‘zbekis on Respublikasi “Ad oka u a oʻgʻ isida” Qonun. Qonun hujja la i milliy
bazasi. h ps://lex.uz/uz/docs/-54503
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining Fa moni, 12.05.2018 yildagi PF-5441-son
Ad oka u a ins i u i sama ado ligini ubdan oshi ish a ad oka la ning mus aqilligini
kengay i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida h ps://lex.uz/en/docs/-3731060
4. Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasining Qa o i Oʻzbekis on Respublikasi
P eziden ining “Ad oka u a ins i u i sama ado ligini ubdan oshi ish a ad oka la ning
mus aqilligini kengay i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida” 2018-yil 12-maydagi PF-5441-
son Fa monini amalga oshi ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida h ps://www.lex.uz/docs/-
3908401
5. Sud a huquqni muho aza qilu chi o ganla . Ad oka u a. Da slik. / T.: “Yu idik
adabiyo la publish” nash iyo i, 2024. – 448 b.
6. Da lya o V.X. Ad oka u a ins i u ini akomillash i ishda ad oka lik uzilmala i a
o‘zini o‘zi boshqa ish o ganining maqomi masalala i. Monog a iya // Mas’ul muh a i
yu. .d. B.Salomo . – Toshken : TDYU, 2021. – 292 be .
7. Qodi aliye S.B. Ad oka u a ins i u ini akomillash i ish imkoniya la i. Monog a iya //
Toshken da la yu idik uni e si e i, 2023. – 124 be .
8. Uni ed Na ions. Basic P inciples on he Role o Lawye s. Adop ed by he Eigh h Uni ed
Na ions Cong ess on he P e en ion o C ime and he T ea men o O ende s, Ha ana,
Cuba, 27 Augus – 7 Sep embe 1990.
9. Eu opean Cou o Human Righ s, Michaud . F ance, no. 12323/11, Judgmen o 6
Decembe 2012.
10. In e na ional Co enan on Ci il and Poli ical Righ s (ICCPR), adop ed 1966, en e ed in o
o ce 1976.
11. Council o Ba s and Law Socie ies o Eu ope (CCBE). Cha e o Co e P inciples o he
Eu opean Legal P o ession and Code o Conduc o Eu opean Lawye s, 2006.
