114
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
ONKOLOGIK ASORATLARLARNING RIVOJLANISHIDA ENTROPIYA
MEXANIZMLARINING OʻRNI
M.M. Axmadjono a
Toshken Da la Tibbiyo Uni e si e i, Toshken , Oʻzbekis on
2-son da olash ishi, I bosqich alabasi.
Y.K. Sa o o
In o ma ika a bio izika ka ed asi, assis en i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17291807
Anno a siya. Ushbu maqolada onkologik kasallikla ning i ojlanishi a ula ning
aso a la ini en opiya mexanizmla i o qali ushun i ish imkoniya la i ko‘ ib chiqildi. Bio izik
yondashu asosida hujay a a o‘qimala da yuzaga keladigan e modinamik nomu anosiblikla ,
ene giya almashinu ining buzilishi hamda axbo o oqimla idagi yo‘qo ishla ahlil qilindi.
Tadqiqo na ijala i onkologik ja ayonla ni yanada chuqu oq ushunishga a yangi
da olash s a egiyala ini ishlab chiqishga asos bo‘lishi mumkin.
Kali so‘zla : Onkologiya, en opiya, bio izika.
РОЛЬ ЭНТРОПИЙНЫХ МЕХАНИЗМОВ В РАЗВИТИИ ОНКОЛОГИЧЕСКИХ
ОСЛОЖНЕНИЙ
Аннотация. В данной статье рассматриваются возможности объяснения
развития онкологических заболеваний и их осложнений с помощью энтропийных
механизмов. На основе биофизического подхода проанализированы термодинамические
дисбалансы, нарушения энергетического обмена и потери информационных потоков,
происходящие в клетках и тканях. Результаты исследования могут послужить основой
для более глубокого понимания онкологических процессов и разработки новых методов
лечения.
Ключевые слова: Онкология, энтропия, биофизика.
THE ROLE OF ENTROPY MECHANISMS IN THE DEVELOPMENT OF
ONCOLOGICAL COMPLICATIONS
Abs ac . This a icle explo es he po en ial o explaining he de elopmen o oncological
diseases and hei complica ions h ough en opic mechanisms. Using a biophysical app oach,
we analyze he modynamic imbalances, ene gy me abolism dis u bances, and in o ma ion low
losses occu ing in cells and issues. The esea ch indings may se e as a basis o a deepe
unde s anding o cance p ocesses and he de elopmen o new ea men s.
Keywo ds: Oncology, en opy, biophysics.
Ki ish
Onkologik kasallikla bugungi kunda global sog‘liqni saqlashning eng jiddiy
muammola idan bi i bo‘lib qolmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (JSST) ma’lumo la iga
ko‘ a, 2020-yilda sa a on bu un dunyo bo‘ylab 10 millionga yaqin o‘limga sabab bo‘lgan [1].
Shu bilan bi ga, 2018-yilda xa li neoplazmala ning 18,1 million yangi hola la i qayd e ilgan [1].
Xalqa o sa a on adqiqo la i agen ligi (IARC) p ognozla iga ko‘ a, 2040-yilga kelib yangi
hola la soni 29,9 millionga ye adi, bu 2018-yildagi ko‘ sa kichla ga nisba an axminan 50-60
oizga o‘sishni aks e i adi [3]. Bu shuni angla adiki, onkologik kasallikla ning global yuki
na aqa alohida odamla saloma ligiga, balki mamlaka la ning ij imoiy-iq isodiy i ojlanishiga
ham sezila li a’si ko‘ sa gan holda o‘sishda da om e adi.
115
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
JSSTning a’kidlashicha, bunday o‘sish su ’a la i aholining qa ishi, xa omilla ining
ko‘payishi (chekish, semi ish, pas jismoniy aollik kabi), shuningdek, p o ilak ika a e a
ashxis qo‘yishning ye a li da ajada ma jud emasligi bilan izohlanadi [1]. Iq isodiy oqiba la
ham juda ka a: da olanish xa aja la i, mehna qobiliya ini yo‘qo ish a hayo si a ining
pasayishi milliy sog‘liqni saqlash izimla iga jiddiy bosim o‘ kazadi.
Shunday qilib, sa a on e a o‘limning asosiy sababla idan bi i bo‘lib qolmoqda a uning
yaqin o‘n yillikla dagi o‘sishi xalqa o ashkilo la a milliy sog‘liqni saqlash izimla i da ajasida
s a egik yechimla ni alab qiladi.
Sa a on kasallikla i i ojlanishida oda da gene ik mu a siyala , signal yo‘lla ining
buzilishi, hujay a p oli e a siyasining nazo a sizligi kabi biologik mexanizmla ilga olinadi.
Ammo so‘nggi yilla da ilmiy adabiyo la da bio izik a e modinamik yondashu la ,
xususan, en opiya konsepsiyasi obo a ko‘p oq o‘ ganilmoqda [5; 6]. En opiya ushunchasi
klassik e modinamikada a ibsizlik a ene giyaning bi xil aqsimlanish da ajasini i odalasa,
biologik izimla da u hujay a a o ganizm ichki mu ozana ining ba qa o lik da ajasi si a ida
qa aladi [7; 8].
Sog‘lom o ganizmda gomeos az ja ayonla i en opiyaning o ib ke ishini nazo a qilib
u adi: ene giya almashinu i mu ozana da saqlanadi, hujay ala o‘zini iklash xususiya iga ega
bo‘ladi. Onkologik ja ayonla i ojlanishi esa bu a ibni izdan chiqa adi. Sa a on hujay ala i
o‘zining me abolik aoliya ida yuqo i da ajadagi ene giya sa i, gene ik a epigene ik
no u g‘unlik, axbo o oqimla ining buzilishi bilan aj alib u adi [9; 10]. Bu esa hujay a ichida a
bu un o ganizm miqyosida en opiyaning oshishiga olib keladi [11; 12].
Onkologik aso a la — me as az ja ayonla i, immun izimning izdan chiqishi, o ganla
aoliya ining izchil buzilishi — en opiyaning oshib bo ishining amaliy i odasi si a ida qa alishi
mumkin [13]. En opiya qanchalik yuqo i bo‘lsa, izim shunchalik a ibsiz, zai a
boshqa u chanlik qobiliya idan mah um bo‘ladi. Shu boisdan, sa a on na aqa lokal hujay a
da ajasida, balki bu un o ganizmni o‘z ichiga olu chi en opik ja ayon si a ida namoyon bo‘ladi
[14].
En opiya mexanizmla ini o‘ ganish onkologik kasallikla ni ushunishda yangi ilmiy
u qla ni ochadi. Bu yondashu sa a on i ojlanishidagi molekulya ja ayonla ni yanada
chuqu oq ahlil qilish, kasallikning og‘i oqiba la ini p ognozlash a inno a sion da olash
s a egiyala ini ishlab chiqishda muhim naza iy asos bo‘lib xizma qilishi mumkin.
Ma e ial a me odla
Ushbu adqiqo da onkologik kasallikla ning i ojlanish ja ayonida en opiya
mexanizmla ining u gan o‘ ni ahlil qilindi. Tadqiqo naza iy- ahliliy yo‘nalishda olib bo ildi a
quyidagi asosiy manbala a me odologik yondashu la ga ayandi:
1. Adabiyo manbala i
Tahlil ja ayonida xalqa o ilmiy bazala (PubMed, Scopus, Web o Science, Google
Schola ) hamda Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (JSST), Xalqa o sa a on adqiqo agen ligi
(IARC) a boshqa ye akchi ilmiy ashkilo la ning s a is ik ma’lumo la i o‘ ganildi. Asosiy
e’ ibo :
Onkologik kasallikla ning i ojlanish mexanizmla i;
Hujay a ichidagi e modinamik a bioene ge ik ja ayonla ;
En opiya naza iyasi a biologik izimla da uning qo‘llanilishi;
Onkologik aso a la ning klinik a biokimyo iy ko‘ inishla iga qa a ildi.
2. Naza iy asosla
116
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Tadqiqo klassik e modinamika a s a is ik izika qonunla iga ayangan holda olib
bo ildi. En opiya ushunchasi quyidagi da ajala da qo‘llanildi:
Molekulya da aja – DNK mu a siyala i, oqsilla s uk u asi a hujay a ichki muhi idagi
axbo o oqimla i izchilligi;
Hujay a da ajasi – me abolizm, ene giya almashinu i (ATP ishlab chiqa ilishi a sa i),
oksidlo chi s ess a an ioksidan izimla ning buzilishi;
Tizimli da aja – immun ja obning pasayishi, o‘qimala a o aloqa mexanizmla ining
zai lashishi, me as az ja ayonla ining a qalishi.
3. Me odologik yondashu la
Bio e modinamik ahlil: Sa a on hujay ala ining me abolik aoliya i asosida en opiya
ishlab chiqilishi a hujay a izimla ida a ib da ajasi hisoblab chiqildi.
Ma ema ik modellash i ish: En opiya o ishi bilan hujay a p oli e a siyasi a apop o ik
ja ayonla o asidagi bog‘liqlik ma ema ik modella o qali i odalandi.
Tizimli ahlil: Sa a on i ojlanishining u li bosqichla ida (boshlang‘ich, lokal o‘sma,
me as az, e minal bosqich) en opiya ko‘ sa kichla ining o‘zga ishi solish i ildi.
S a is ik usulla : Olingan ma’lumo la ma jud epidemiologik s a is ika bilan aqqoslanib,
o‘za o ko elya sion ahlil qilindi.
4. Tadqiqo obyek i a ma e iali
Be osi a klinik bemo la us ida adqiqo olib bo ilmagan bo‘lib, ishda ma jud ilmiy
adabiyo la , xalqa o s a is ik hisobo la a naza iy modella asos qilib olindi. Shuningdek, Nobel
muko o i so indo i I. P igojin omonidan ishlab chiqilgan dissipa i izimla a en opiya
o‘sishi naza iyasi asosiy me odologik manbala dan bi i si a ida qo‘llanildi.
5. Me odla in eg a siyasi
Olingan ma’lumo la bio izik, bioximik, molekulya biologiya a klinik onkologiya
ma’lumo la i bilan uz iy bog‘langan holda ahlil qilindi. Na ijada onkologik aso a la ning
i ojlanishida en opiya mexanizmla ining naza iy modeli shakllan i ildi.
Na ijala a ula ning muhokamasi.
Oʻ ganilayo gan muammoni hal qilish usulla i asosida onkologik kasallikla ni en opiya
mexanizmla i asosida o‘ ganish bi qa o ilmiy yondashu la ni alab qiladi. Ula o asida
quyidagila muhim ahamiya ga ega:
Te modinamik ahlil – hujay a ichida ene giya almashinu i ja ayonla ini ma ema ik
modellash i ish;
Axbo o naza iyasi – hujay a ichidagi signal a axbo o uza ish mexanizmla idagi
yo‘qo ishla ni aniqlash;
Bioene ge ik moni o ing – mi oxond iyala ning aoliya i a oksidlanish-qay a ilish
ja ayonla ini o‘ ganish;
Kompleks da olash s a egiyala i – bio izik omilla ni hisobga olgan holda sa a onni
da olash usulla ini ishlab chiqish;
Sun’iy in ellek a “big da a” ahlilla i – sa a onning i ojlanishidagi en opiya
o‘zga ishla ini p ognoz qilish.
Xulosala .
Xulosa qilib ay ganda, onkologik aso a la ning i ojlanishini aqa gene ik mu a siyala
o qali emas, balki en opiya mexanizmla i o qali ham izohlash za u . Bio izik yondashu
kasallikni yanada chuqu oq ushunish imkonini be adi. En opiya da ajasining o ishi
hujay ala da mu ozana ning buzilishi a pa ologik ja ayonla ning kuchayishiga olib keladi.
117
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Shu bois, kelgusida sa a onni p o ilak ika qilish a da olashda en opiya naza iyasi
asosida ishlab chiqilgan yangi s a egiyala ahamiya li bo‘lishi mumkin.
REFERENCES
1. Всемирная организация здравоохранения. Cance ac shee [Электронный ресурс]. —
2023. — Режим доступа: h ps://www.who.in /news- oom/ ac -shee s/de ail/cance (дата
обращения: 02.10.2025).
2. B ay F., Fe lay J., Soe joma a am I., Siegel R. L., To e L. A., Jemal A. Global cance
s a is ics 2018: GLOBOCAN es ima es o incidence and mo ali y wo ldwide o 36
cance s in 185 coun ies // CA: A Cance Jou nal o Clinicians. — 2018. — Т. 68, № 6.
— С. 394–424. — DOI: h ps://doi.o g/10.3322/caac.21492.
3. In e na ional Agency o Resea ch on Cance . Cance Tomo ow: Es ima ed numbe o
new cases om 2020 o 2040 [Электронный ресурс]. — Lyon: IARC, 2020. — Режим
доступа: h ps://gco.ia c. / omo ow (дата обращения: 02.10.2025).
4. Pan Ame ican Heal h O ganiza ion. Wo ld Cance Day 2023: Close he Ca e Gap
[Электронный ресурс]. — 2023. — Режим доступа:
h ps://www.paho.o g/en/campaigns/wo ld-cance -day-2023-close-ca e-gap (дата
обращения: 02.10.2025).
5. Ta abichi M. Sys ems biology o cance : en opy, diso de , and selec ion [Электронный
ресурс] // F on ie s in Gene ics. — 2013. — Vol. 4. — P. 1–8. — Режим доступа:
h ps://pmc.ncbi.nlm.nih.go /a icles/PMC3843370 (дата обращения: 02.10.2025).
6. Lucia U. A The modynamic App oach o he Me aboloepigene ics [Электронный ресурс]
// En opy. — 2023. — Vol. 25(2). — P. 267. — Режим доступа:
h ps://pmc.ncbi.nlm.nih.go /a icles/PMC9960652 (дата обращения: 02.10.2025).
7. Shamsabadipou A., e al. Applying he modynamics as an applicable app oach o cance
diagnosis and ea ly de ec ion o umo s [Электронный ресурс] // IRBM. — 2023. — Vol.
44(5). — P. 100736. — Режим доступа:
h ps://www.sciencedi ec .com/science/a icle/pii/S1773224723005336 (дата обращения:
02.10.2025).
8. Mo ahed T. M., e al. P edic ing cance cells p og ession ia en opy gene a ion
[Электронный ресурс] // Jou nal o Molecula G aphics and Modelling. — 2021. — Vol.
107. — P. 107940. — Режим доступа:
h ps://www.sciencedi ec .com/science/a icle/pii/S0735193321004589 (дата обращения:
02.10.2025).
9. Aykan N. F. Biophysical App oach o Unde s and Li e and Cance [Электронный ресурс]
// Aging and Cance . — 2024. — Vol. 5(1). — e12075. — Режим доступа:
h ps://onlinelib a y.wiley.com/doi/10.1002/aac2.12075 (дата обращения: 02.10.2025).
10. Teschendo A. E., Bane ji C. R. S., Se e ini S. e al. Inc eased signaling en opy in
cance equi es he scale- ee p ope y o p o ein in e ac ion ne wo ks [Электронный
ресурс] // Scien i ic Repo s. — 2015. — Vol. 5. — 9646. — Режим доступа:
h ps://www.na u e.com/a icles/s ep09646 (дата обращения: 02.10.2025).
11. Nie o-Villa J. M., e al. Longe i y, Aging and Cance : The modynamics and En opy
P oduc ion [Электронный ресурс] // Biophysics. — 2022. — Vol. 2(3). — P. 376–389.
— Режим доступа: h ps://www.mdpi.com/2673-9321/2/3/45 (дата обращения:
02.10.2025).
118
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
12. A ango-Res epo A., Rubi J. M. P edic ing cance s ages om issue ene gy dissipa ion
[Электронный ресурс] // Scien i ic Repo s. — 2023. — Vol. 13. — 14893. — Режим
доступа: h ps://www.na u e.com/a icles/s41598-023-42780-0 (дата обращения:
02.10.2025).
13. Rie man E. A., e al. Gibbs ee ene gy and en opy o p o ein–p o ein in e ac ions
[Электронный ресурс] // Scien i ic Repo s. — 2016. — Vol. 6. — 34523. — Режим
доступа: h ps://pmc.ncbi.nlm.nih.go /a icles/PMC4942417 (дата обращения:
02.10.2025).
14. Rezazadeh A., e al. E alua ion o Cance P og ession Using Dynamic En opy Changes
and The mog aphy [Электронный ресурс] // Resea chGa e. — 2021. — Режим доступа:
h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/352093343 (дата обращения: 02.10.2025).
