Ok ab , 2025-Yil
30
TIL MILLAT RUHI
Qodi o a Fe uza Mamu o na
Oʻzbekis on Respublikasi Jamoa Xa sizligi Uni e si e i
Tilla ni oʻ ganish ka ed asi ka a oʻqi u chisi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17291934
Anno a siya. Til - bu oddiy aloqa osi asi emas. Til - xalqning ko‘zgusi, milla ning yu agi,
uning uhi, o zu-umidla i, g‘ami a qu onchi mujassam bo‘lgan muqaddas boylikdi . Til - milliy
o‘zlik mezoni. Maqolada ham milla uhi ilning milla la a o muloqo dagi ahamiya i xususida so‘z
yu i iladi.
Kali so‘zla : il, milla , ma’na iya , ma’na iy boylik, inson.
KIRISH
Ha bi milla o‘z ili o qali aniladi. Aga il yo‘qolsa, u milla ning o‘zligi, a ixiy xo i asi,
madaniya i ham xa os ida qoladi. Shu bois, buyuk mu a akki Abdulla Shu o‘ inda Mux a am
P eziden imiz Sh.Mi ziyoye ning “Dunyodagi qadimiy a boy illa dan bi i bo‘lgan o‘zbek ili
xalqimiz uchun milliy o‘zligimiz a mus aqil da la chiligimiz imsoli, bebaho ma’na iy boylik.
Kimda-kim o‘zbek ilining bo la o a ini, jozibasi a a’si kuchini, cheksiz imkoniya ini his
qilmoqchi bo‘lsa, munis onala imizning allala ini, ming yillik dos onla imizni, o‘lmas
maqolala imizni eshi sin, baxshi a ho izla imizni seh li qo‘shiqla iga quloq u sin”, –deya ay gan
ik la i il a madaniya ning o‘za o bi -bi i bilan uz iy bog‘liqligini yana bi ka a isbo laydi.
ASOSIY QISM
Su siz da yo bo’lmaganidek, ilsiz milla ham ujudga kelmaydi. Bi o milla ga mansub
bo’lgan il, o’sha milla bilan yashaydi a ba da om bo’ladi. O a-bobola imiz qadimdan ilni
as ab-a aylashgan, i ojlan i ishgan. Masalan, A.Na oiy, Zah iddin Muhammad Bobu , Lu iy a
boshqala . O’zbek ilining i oji uchun beqiyos hissa qo’shganla . Tu kiy illa oilasiga mansub
bo’lgan o’zbek ilimiz bizning bebaho boyligimizdi . So’z mulkining sul oni,buyuk mu a akki
Alishe Na oiy o‘zi yashagan mu akkab da – XV as da ilimiz himoyasiga o lanib, u kiy il o‘z
imkoniya la i jiha idan boshqa illa dan si a qolishmasligini ilmiy a amaliy jiha dan isbo lab
be di. O‘zining “Xamsa” kabi shoh asa ini u kiy ilda ya a di. Hozi da ham shoi la imiz o’zbek
ilining boyligini, uning buyukligini namoyon e u chi asa la ya a moqdala . Boisi buyuk
adabiyo i bo‘lgan xalqning buyuk ili ham bo‘ladi. Insonning qanday ma’na iya ga ega ekanini
uning ilida, chi oyli nu qida namoyon bo’ladi. Til milla ning buyuk boyligi, bebaho xazinasi,
uganmas mulkidi . Chunki milla ning a ixi, uning madaniy, ma’na iy me osi, u -oda la i a
an’anala i unda mujassam bo’ladi. Shu sababli ona ilimizni as ab-a aylash, uni boyi ishimiz a
a lodla ga o’liqligicha ye kazishimiz ke ak. Bi inchi P eziden imizning a’bi i bilan ay ganda
“O’zlikni anglash, milliy ong a a akku ning i odasi, a lodla o’ asidagi uhiy-milliy bog’liqlik
il o qali ujudga keladi”. Bu ik la ni doimo yodimizda u ishimiz ke ak. Da haqiqa , ilsiz milla
i ojlanmaydi, a aqqiy e maydi.
1989-yil 21-ok ab da o’zbek iliga da la ili maqomi be ildi. O’zbekis on Respublikasi
Kons i u siyasida o’zbek ili maqomi huquqiy jiha dan mus ahkamlab qo’yildi. O’zbek ili
haqidagi qonun qabul qilinganidan so’ng ba cha da la hujja la i o’zbek ilida yu i iladi, gaze a a
ju nalla o’zbek ilida chop e ila boshlandi. 1993-yil 2-sen ab da “Lo in iliga asoslangan o’zbek
Ok ab , 2025-Yil
31
ali bosini uzish og’ isida”gi qonun qabul qilingandan so’ng, mamlaka imiz ha omonlama
i ojlandi a jahon kommunika siya izimidan munosib o’ in egallash muhim ahamiya ga ega
bo’ldi. Shu sababli che ella da ham o’zbek iliga qiziqu chila , uni o’ ganu chila soni o ib
bo di. Dunyoda 5600 dan o iq illa ma jud bo’lib, bundan 200 asigina da la ili si a ida qabul
qilingan. Ula ning o asida o’zbek ilining bo ligi uning naqada so , mukammal, pu ma’no a
jozibado ligidan da ak be adi.
Is iqlol yilla ida mamlaka imizda ba cha sohala da bo‘lgani kabi ilimiz a aqqiyo ida ham
muhim o‘zga ishla yuz be di. O‘zbek ilining xalqa o miqyosda ob o‘si oshdi. “Da la ili
haqida”gi qonun ona ilimizning bo go‘zalligi a jozibasini o‘la namoyon e ish bilan bi ga, uni
ilmiy asosda i ojlan i ish bo asida ham keng imkoniya la ya a di. Olimla a mu axassisla
omonidan ilm- an a u li sohala ga oid ensiklopediya a lug‘a la , da slik a o‘qu qo‘llanmala i
chop e ildi. Mum oz adabiyo imiz namunala i, sakson mingdan ziyod so‘z a so‘z bi ikmasini,
an, exnika, sanoa , madaniya a boshqa sohala ga oid a amala ni, she ala da qo‘llaniladigan
so‘zla ni o‘z ichiga olgan besh jildlik “O‘zbek ilining izohli lug‘a i” bu bo ada amalga oshi ilgan
ishla ning eng muhimla idandi .
XULOSA
Bi so`z bilan ay adigan bo’lsak, ilni se ish, uni a doqlash, milla ni se ish a uni qad lash
bilan eng hisoblanadi. Ha qaysi xalqning u mush a zi, u -oda la i, madaniya i uning ilida o‘z
i odasini opadi. Til – milla ko‘zgusi, deb bejiz ay ilmagan.
Xalqimizning necha as lik boy a ixi, ko‘hna a se qi a madaniya i o‘zbek ili a’si ida
shakllangan. Ulug‘ shoi imiz Alishe Na oiy shu ilda bebaho asa la ya a ib, dunyoni lol
qoldi gan. Bugungi kunda jahonning ba cha mamlaka la ida da la imiz delega siyala i ash i i,
yoshla imiz yu uqla i, spo chila imiz g‘alabala i sha a iga o‘zbek ilida madhiyamiz
kuylanayo i . Biz o’z ona- ilimizni as ab-a aylashimiz, uning nu uzini oshi ishimiz, go’zal a
so ligini a lodla ga me os si a ida qoldi ishimiz, dunyoga ani ishda o’z hissamizni qo’shishimiz
ke ak. Aga biz o’z ilimizning ko’ kamligi, boyligini dunyoga a annum e sak, milla imiz yanada
cha og’on bo’ladi a bi ligimiz mus ahkam bo’ladi.
Foydalanilgan adabiyo la o'yxa i:
1. E kaboye a, N. O'zbek ilidan ma' uzala o'plami. Toshken .: "Yosh kuch", 2021.
2. "O‘zbekis on Respublikasi Oliy Majlisining Axbo o nomasi”, 1995 yil, 12-son.
