2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
26
TALABALARDA SOG‘LOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHNING
PEDAGOGIK ASOSLARI
Toshpula o a Saida Kuzibaye na
Fa g‘ona jamoa saloma ligi ibbiyo ins i u e
“Lo in ili, pedagogika a psixologiya” ka ed asi o‘qi u chisi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17291969
Anno a siya. Mazku ilmiy maqolada alabala da sog‘lom u mush a zini shakllan i ish
ja ayonining naza iy-pedagogik asosla i, uning zamona iy a’lim ja ayonidagi o‘ ni, ij imoiy-
pedagogik ahamiya i hamda milliy a umuminsoniy qad iya la bilan uz iy bog‘liqligi chuqu
ahlil qilinadi. Sog‘lom u mush a zi ushunchasi shaxsning jismoniy, aqliy, uhiy, ma’na iy a
es e ik kamolo ini bi bu un hola da a’minlaydigan in eg a i ja ayon si a ida yo i ilib,
alabala ning hayo aoliya ini ilmiy asoslangan yo‘nalishda boshqa ish, o‘z saloma ligiga ongli
munosaba ni shakllan i ish, ij imoiy mas’uliya ni his e ish hamda sog‘lom hayo alsa asini
u mush madaniya ining aj almas qismiga aylan i ishda pedagogik ja ayonning o‘ ni, me odla i
a osi ala i a o licha izohlanadi.
Kali so‘zla : sog‘lom u mush a zi, alaba shaxsi, pedagogik ja ayon, jismoniy a biya,
uhiy saloma lik, ma’na iy kamolo , madaniy muhi , musiqiy a biya, milliy qad iya la , ij imoiy
ong, hayo alsa asi.
Ki ish
Bugungi globallashu , aqamli ans o ma siya a u baniza siya ja ayonla i keskin
su ’a la bilan i ojlanayo gan da da inson omili, xususan, yosh a lod saloma ligi, hayo ga
bo‘lgan munosaba i a uhiy ba qa o ligini a’minlash a’lim- a biya izimining s a egik us u o
yo‘nalishla idan bi iga aylanganligi hech kimga si emas. Shu munosaba bilan, alabala da
sog‘lom u mush a zini shakllan i ish masalasi na aqa pedagogika a psixologiya anla ining
kesishgan nuq asida u gan ilmiy muammo, balki ij imoiy hayo ning ba qa o i ojlanishiga
be osi a a’si ko‘ sa u chi kompleks ja ayon si a ida qa almoqda.
Sog‘lom u mush a zi – bu inson hayo ining ba cha jiha la ini qam ab olu chi, biologik,
psixologik, ij imoiy a ma’na iy omilla bi ligida i odalanadigan mu akkab izimli ushuncha
bo‘lib, u shaxsning hayo ga aol, ijobiy, ongli munosaba ini, o‘z saloma ligi uchun mas’uliya ini,
jismoniy madaniya a uhiy mu ozana ni saqlash madaniya ini, shuningdek, o‘zining in ellek ual
salohiya ini o‘liq o‘yobga chiqa ishga bo‘lgan ichki eh iyojini aks e i adi. Shu boisdan,
alabala da sog‘lom u mush a zini shakllan i ish na aqa o‘qu ja ayonida naza iy ushuncha
si a ida, balki ula ning hayo alsa asini, kasbiy ayyo ga ligini, ma’na iy dunyoqa ashini a
ij imoiy aoliya ini shakllan i u chi asosiy pedagogik yo‘nalish si a ida qa alishi za u .
1. Sog‘lom u mush a zining pedagogik mohiya i a ma’na iy-ma’ i iy mazmuni.
Pedagogik nuq ayi naza dan sog‘lom u mush a zi ushunchasi insonni ha omonlama
ba kamol shaxs si a ida shakllan i ish, uni jamiya hayo ida aol ish i ok e u chi, o‘zining uhiy,
aqliy a jismoniy imkoniya la ini uyg‘unlikda namoyon e u chi shaxsga aylan i ishga
yo‘nal i ilgan a’lim- a biyaning yaxli izimini angla adi. Bu ja ayon shaxsning iziologik
eh iyojla ini qondi ish bilan cheklanmay, balki uning ma’na iy olamini, es e ik didini, i oda iy
si a la ini, ij imoiy mas’uliya ini ham shakllan i adi.
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
27
Sog‘lom u mush a zi – bu insonning o‘z hayo ini ongli a ishda boshqa ish, mehna , dam
olish, spo , gigiyena, o qa lanish a uhiy osoyish alikni uyg‘unlikda ashkil e ish o qali yashash
alsa asidi . Bunday a zi hayo ning pedagogik asosla i o‘qu chi yoki alaba shaxsini aqa bilim
bilan emas, balki i oda iy, axloqiy a emo sional ayyo ga lik bilan ham a’minlashni naza da
u adi. Ze o, sog‘lom u mush a zi alabaning indi idual qad iya la izimini shakllan i u chi a
uni o‘z hayo s a egiyasini ongli belgilashga undo chi pedagogik ja ayon si a ida namoyon
bo‘ladi.
2. Talabala da sog‘lom u mush a zini shakllan i ishning pedagogik mexanizmla i a
me odik yondashu la i
Sog‘lom u mush a zini shakllan i ishning sama ado ligi pedagogik ja ayonning
izimliligi, uz iyligi a shaxsga yo‘nal i ilganligi bilan belgilanadi. Talabalik da i inson
hayo ining eng aol, psixologik a jismoniy jiha dan shakllanish bosqichidi . Shu sababli, aynan
shu da da ula ning saloma lik madaniya ini shakllan i ish, gigiyenik malakala ni egallash,
spo ga, o‘g‘ i o qa lanishga, uhiy mu ozana ni saqlashga bo‘lgan eh iyojini pedagogik jiha dan
yo‘nal i ish nihoya da muhimdi .
Ta’lim ja ayonida bu maqsadga e ishish uchun quyidagi me odik yo‘nalishla sama ali
hisoblanadi:
In eg a i yondashu , ya’ni jismoniy a biya, psixologiya, pedagogika, san’a a
ekologiya anla ining o‘za o uyg‘unlashu i o qali sog‘lom hayo madaniya ini shakllan i ish;
Faol a’lim me odla i, jumladan, ening, munoza a, olli o‘yinla a in e ak i
mashg‘ulo la o qali sog‘lom hayo ning a zallikla ini aj ibada his e ish;
Raqamli a’lim esu sla i o qali sog‘lom u mush madaniya ini a g‘ib e u chi
ideoda sla , i ual sog‘lomlash i ish das u la i a onlayn moni o ing izimla ini jo iy e ish.
Bundan ashqa i, alabala ning shaxsiy psixologik hola ini o‘ ganish, s essni boshqa ish
ko‘nikmala ini i ojlan i ish, ijobiy psixologiya amoyilla iga asoslangan mashg‘ulo la o‘ kazish
ula ning sog‘lom u mush a ziga bo‘lgan ichki mo i a siyasini kuchay i adi.
3. Sog‘lom u mush a zini shakllan i ishda musiqa, san’a a madaniya ning a biya iy
o‘ ni
Inson uhiya i, emo sional hola i a psixologik mu ozana ining ba qa o ligi ko‘p jiha dan
es e ik muhi a madaniy mu ozana bilan belgilanadi. Shu ma’noda, musiqa a san’a sog‘lom
u mush a zining aj almas a kibiy qismi si a ida alabala ning uhiy saloma ligini a’minlashda,
emo sional s essni kamay i ishda a ijobiy dunyoqa ashni shakllan i ishda alohida o‘ in u adi.
Musiqiy madaniya pedagogik nuq ayi naza dan inson uhini uyg‘o u chi, ichki uyg‘unlik
a osoyish alikni ya a adigan, shaxsning ijobiy his- uyg‘ula ini aollash i u chi osi a hisoblanadi.
O‘qu ja ayonida milliy kuy a qo‘shiqla , xalqona ohangla , zamona iy musiqiy e apiya
elemen la idan oydalanish alabaning hissiy sohasini boyi adi, ula ni uhiy jiha dan e ik, i oda iy
jiha dan ba dam, ij imoiy jiha dan aol shaxs si a ida shakllan i adi.
Shuningdek, madaniy-ma’na iy adbi la , spo -sog‘lomlash i ish es i alla i, ea a
san’a kechala i, musiqiy elaksa siya mashg‘ulo la i o qali alabala da sog‘lom muhi ga nisba an
ongli eh iyoj shakllanadi. Shu a iqa, sog‘lom u mush a zi a madaniya o‘ asidagi o‘za o
uz iylik pedagogik ja ayonning uhiy-es e ik asosini ashkil e adi.
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
28
4. Milliy a xalqa o aj iba ahlili
O‘zbekis on Respublikasida sog‘lom u mush a zini shakllan i ish bo‘yicha amalga
oshi ilayo gan isloho la da la siyosa ining muhim a kibiy qismiga aylangan. “Sog‘lom a lod
uchun” jamg‘a masi aoliya i, “Spo – sog‘lom hayo ga o i” das u i, “Yoshla da a i”
mexanizmi, “Yoshla – kelajagimiz” ashabbusi, shuningdek, P eziden imiz Sh.M. Mi ziyoye
omonidan ilga i su ilgan “Inson qad i uchun” g‘oyasi yoshla ning jismoniy, uhiy a ma’na iy
kamolo ini a’minlashning us u o yo‘nalishla idan bi i si a ida e’ i o e ilgan.
Xalqa o aj ibala ahliliga ko‘ a, Finlyandiya, Yaponiya, Janubiy Ko eya a Ge maniya
a’lim izimla ida sog‘lom u mush a zini shakllan i ish masalasi o‘qu das u la ining asosiy
komponen i si a ida belgilangan. Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (WHO) a UNESCO
omonidan ilga i su ilgan “Heal hy Li es yle Educa ion F amewo k” modeli esa inson
saloma ligini aqa ibbiy muammo emas, balki a’lim a madaniya muammosi si a ida alqin
qiladi.
Mazku yondashu dan ko‘ inadiki, sog‘lom u mush a zini shakllan i ish na aqa sog‘liqni
saqlash izimi, balki pedagogika, psixologiya, san’a a madaniya in eg a siyasiga asoslangan
kompleks a’lim- a biya izimidi .
Xulosa
Yuqo idagila dan kelib chiqib ay ish mumkinki, sog‘lom u mush a zini alabala da
shakllan i ish — bu oddiy a g‘ibo yoki jismoniy aoliya bilan cheklanadigan ja ayon emas, balki
insonning jismoniy saloma ligini, uhiy osoyish aligini, ma’na iy qad iya la ini a madaniy
eh iyojla ini bi bu un izimda i ojlan i u chi, uzluksiz pedagogik aoliya di .
Sog‘lom u mush a zini shakllan i ish o qali alaba o‘z hayo ini ongli a ishda
boshqa ishni, ij imoiy muhi dagi s essla ga qa shi immuni e hosil qilishni, o‘z saloma ligi a
jamiya a o onligi uchun mas’uliya li bo‘lishni o‘ ganadi. Shu boisdan, bu yo‘nalishdagi
pedagogik aoliya da milliy qad iya la , zamona iy pedagogik exnologiyala a xalqa o aj iba
uyg‘unligiga asoslangan yondashu ni amaliyo ga a biq e ish zamon alabi hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. O‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken , 2023.
2. Mi ziyoye , Sh.M. Yangi O‘zbekis on s a egiyasi. – Toshken : O‘zbekis on, 2022.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Yoshla siyosa ini yanada akomillash i ish
o‘g‘ isida”gi PQ–4306-son qa o i. – Toshken , 2019.
4. Yo‘ldoshe , J.G. Pedagogika asosla i. – Toshken : Fan, 2018.
5. Hasano , S. Shaxs a biyasida sog‘lom muhi ning o‘ ni. – Toshken : TDPU, 2021.
6. Xolma o a, N. Sog‘lom a lod a biyasining pedagogik amoyilla i. – Fa g‘ona, 2020.
7. Qodi o , B. Sog‘lom hayo alsa asi. – Toshken : Yangi as a lodi, 2019.
8. Ro‘zie a, S. Musiqa madaniya i a shaxs a biyasi. – Toshken : San’a , 2020.
9. No qobilo a, G. Psixologik saloma lik a musiqaning e ape ik ahamiya i. – Andijon:
Pedagogika, 2021.
10. Wo ld Heal h O ganiza ion (WHO). Global S a egy on Heal h P omo ion and Well-being.
– Gene a, 2021.
11. UNESCO. Educa ion o Sus ainable Li es yles and Well-being. – Pa is, 2020.
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
29
12. He le , B. (2010). Six Dimensions o Wellness. Na ional Wellness Ins i u e, USA.
13. Ha is, R. (2019). Psychology o Heal hy Li ing. London: Rou ledge P ess.
