2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
30
NAQSHLI TRIKOTAJ TO‘QIMALARNING FIZIK-MEXANIK KO‘RSATKICHLAR
TAHLILI
O‘ alo Lazizbek Sayibnaza o‘g‘li
Namangan Da la exnika uni e si e i, ka a o‘qi u chisi
Email: lazizbeko alo @gmail.com
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17291985
Anno a siya. Ushbu maqolada ikki qa a li iko aj o‘qimala ini izik-mexanik
ko‘ sa kichla ko‘ sa kichla i o‘ ganish maqsadida 3 a naqshli iko aj o‘qimala anlab olindi.
izik-mexanik xossala i ula ning uzilishiga, naqsh hosil qilish usuliga a qalinligiga bog‘liqligi
aniqlandi.
Kali so‘zla : Ikki qa lamli iko aj o‘qima, naqshli iko aj, izik-mexanik xossala ,
qalinlik, ha o o‘ kazu chanlik, uzilish kuchi, cho‘zilu chanlik, de o ma siyaga chidamlilik, qay a
de o ma siya, ishqalanishga chidamlilik, o‘qima uzilishi, naqsh hosil qilish usuli, iko aj ma o
si a i.
Mazku adqiqo da ikki aylana ignadonli iko aj o‘qu mashinasida ayyo langan, u li
uzilma a naqshga ega bo‘lgan uch xil ikki qa lamli naqshli iko aj o‘qima namunala ining
qalinligi a uzilishining ha o o‘ kazu chanlik, uzilish kuchi, cho‘zilu chanlik, de o ma siyaga
chidamlilik, ki ishish, ishqalanishga chidamlilik kabi asosiy izik-mexanik ko‘ sa kichla ga a’si i
o‘ ganildi.
Tadqiqo da omida ha bi iko aj namunasi GOST hamda xalqa o ISO s anda la iga
mu o iq maxsus labo a o iya uskunala i yo damida sino dan o‘ kazildi. Olingan na ijala asosida
iko aj o‘qimala ining si a i ula ning qalinligi, naqsh hosil qilish usuli a uzilishiga be osi a
bog‘liq ekani aniqlanib, bu hola ma ola ni amaliy qo‘llanilish sohasiga qa ab o‘g‘ i anlash a
ishlab chiqa ish ja ayonini op imallash i ishda muhim omil hisoblanadi.
Tanlab olingan ikki qa a li naqshli o‘qimala i bi -bi idan o‘qima uzilishi, naqshi a
appo la i ke ma-ke ligi a xom ashyosi bilan a qlanadi.
I Va ian
II a ian
III a ian
1- asm. Naqashli iko aj o‘qima namunala ining ko‘ inishi
Naqshli iko aj o‘qimala ining izik-mexanik ko‘ sa kichla i
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
31
1-jad al
Ushbu adqiqo da ikki qa lamli naqshli iko aj o‘qimala ining qalinligi ula ning izik-
mexanik xossala iga qanday a’si ko‘ sa ishi o‘ ganildi. Tu li uzilma a naqshga ega bo‘lgan, ha
xil qalinlikdagi uch xil namunala asosida olib bo ilgan aj iba na ijala i asosida quyidagi
xulosala ga kelindi:
1. Ha o o‘ kazu chanlik ko‘ sa kichi o‘qimaning qalinligiga eska i bog‘liqlikda
ekanligi aniqlandi. Qalinligi ka a bo‘lgan II a ian da eng pas ha o o‘ kazu chanlik (32,903
sm³/sm²·sek), eng yupqa bo‘lgan I a ian da esa eng yuqo i ha o o‘ kazu chanlik (44,989
sm³/sm²·sek) kuza ildi.
2. Uzilish kuchi a cho‘zilu chanlik jiha idan II a III a ian la yuqo i
ko‘ sa kichla ga ega bo‘lib, o‘qima qalinligining o ishi ma oning pishiqligi a cho‘zilish
qobiliya ini oshi ishi mumkinligini ko‘ sa di.
3. Qay a de o ma siya ulushi ba cha a ian la da yuqo i bo‘lib, iko aj
o‘qimala ning das labki hola ga ez qay ish xususiya i bo ligi aniqlandi. Bu, ayniqsa, elas iklik
alab qilinadigan mahsulo la uchun muhim hisoblanadi.
Ko‘ sa kichla
Va ian la
S anda la
I
II
III
Ipla ni u la i,
chiziqli zichligi
O qa
qa lam
Pax a ipi
Pax a ipi
Pax a ipi
Old
qa lam
Pax a ipi
Pax a ipi
Pax a ipi
A qoq
Polyes e
Ha o o‘ kazu chanligi V
(sm3/sm2∙sek)
44,989
32,903
44,081
GOST 12088-22
30-100
Uzilish kuchi R
(N)
bo‘yiga
416
533
425
Kamida 80 N
GOST 28554
eniga
540
724
813
Uzilishgacha
cho‘zilish L (%)
bo‘yiga
99,8
101
87,65
0 dan 100 % gacha
GOST 28554 I a
II
eniga
56,4
45
35,85
Qay mas
de o ma siya εн
(%)
bo‘yiga
11
21
20
GOST 28882
20 % gacha
eniga
14
17
18
Qay a
de o ma siya εо
(%)
bo‘yiga
89
79
80
GOST 28882
80 % dan yuqo i
eniga
86
83
82
Ma oning
ki ishishi К (%)
bo‘yiga
3
4
3
GOST 26667 ko‘pi
b-n 5-8%
eniga
3
5
5
Ishqalanishga chidamliligi I
(ming.aylana)
45,9
33,2
37,8
GOST 16486 30-
60
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 10
32
4. Ki ishish ko‘ sa kichla i 3–5% o aliqda bo‘lib, iko aj ma ola ining issiq-nam
ishlo be ish ja ayonla iga nisba an nisba an ba qa o ekanligini ko‘ sa di.
5. Ishqalanishga chidamlilik bo‘yicha eng yuqo i ko‘ sa kich 45,9 ming aylana bilan
I a ian da kuza ildi, bu uning amaliy oydalanishda nisba an uzoq mudda xizma qilishini
angla adi.
Ikki qa lamli naqshli iko aj o‘qimala ning izik-mexanik xossala i ula ning uzilishiga,
naqsh hosil qilish usuliga a qalinligiga kuchli bog‘liq bo‘lib, bu pa ame la mahsulo ning
maqsadga mu o iqligini belgilashda muhim ol o‘ynaydi. Tadqiqo na ijala i iko aj ma ola ini
loyihalash a ishlab chiqa ish ja ayonla ini op imallash i ishda amaliy qo‘llanilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. U alo L. e al. S udy o echnological pe o mance o wo-laye kni ed ab ics
//Ame ican Ins i u e o Physics Con e ence Se ies. – 2023. – Т. 2789. – №. 1. – С. 040127.
2. U alo L. e al. Comp ehensi e e alua ion o dic a ions o wo laye kni ed ex ile ab ics
om co on and polyes e ya n //Uni e sum: Technicheskie nauki. – 2022. – №. 6. – С. 99.
3. Uma jono na R. S. e al. Analysis o he E ec o Physical-mechanical Pe o mance o
Two-le el Kni ed Fab ics on Shape S abili y //In e na ional Jou nal on O ange
Technologies. – 2021. – Т. 3. – №. 2. – С. 43-47.
