ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
81
FIZIKA FANINI O‘QITISHDA RAQAMLI LABORATORIYA VA SIMULYATSION
DASTURLARDAN FOYDALANISHNING ILMIY ASOSLARI
Xakimo a Gulcheh a Abdulla qizi
Fa g‘ona da la exnika uni e si e i 2-sonli akademik li seyi izika ani o‘qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17292575
Anno a siya. Mazku maqolada aqamli labo a o iyala a simulya sion das u la ning
izika anini o‘qi ish ja ayonidagi o‘ ni, ahamiya i hamda ula ning a’lim si a iga a’si i naza iy
jiha dan yo i ilgan. Fizika a’limining aqamli ans o ma siyasi, i ual aj ibala , in e ak i
modellash i ish osi ala i a simulya sion muhi la ning o‘qu chila da ilmiy a akku , anali ik
ik lash a ekspe imen al kompe ensiyala ni shakllan i ishdagi oli ahlil qilinadi. Shuningdek,
aqamli labo a o iyala ni o‘qu ja ayoniga in eg a siya qilishda me odik, exnik a didak ik
yondashu la ning muhim jiha la i ko‘ sa ib be iladi.
Kali so‘zla : aqamli labo a o iya, simulya sion das u , izika a’limi, i ual aj iba,
in e ak i modellash i ish, STEAM, o‘qu mo i a siyasi, aqamli didak ika.
SCIENTIFIC FOUNDATIONS OF THE USE OF DIGITAL LABORATORIES AND
SIMULATION PROGRAMS IN TEACHING PHYSICS
Anno a ion. This a icle heo e ically discusses he ole and impo ance o digi al
labo a o ies and simula ion p og ams in he eaching o physics, as well as hei impac on he
quali y o educa ion. The ole o digi al ans o ma ion o physics educa ion, i ual expe imen s,
in e ac i e modeling ools and simula ion en i onmen s in he o ma ion o scien i ic hinking,
analy ical hinking and expe imen al compe encies in s uden s is analyzed. Also, impo an
aspec s o me hodological, echnical and didac ic app oaches o in eg a ing digi al labo a o ies
in o he educa ional p ocess a e indica ed.
Keywo ds: digi al labo a o y, simula ion p og am, physics educa ion, i ual expe ience,
in e ac i e modeling, STEAM, lea ning mo i a ion, digi al didac ics.
НАУЧНЫЕ ОСНОВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ ЛАБОРАТОРИЙ И
ПРОГРАММ МОДЕЛИРОВАНИЯ В ОБУЧЕНИИ ФИЗИКЕ
Аннотация. В данной статье теоретически рассматриваются роль и значение
цифровых лабораторий и программ моделирования в обучении физике, а также их
влияние на качество образования. Анализируется роль цифровой трансформации
физического образования, виртуальных экспериментов, интерактивных средств
моделирования и имитационных сред в формировании научного мышления,
аналитического мышления и экспериментальных компетенций студентов. Также
обозначены важные аспекты методических, технических и дидактических подходов к
интеграции цифровых лабораторий в образовательный процесс.
Ключевые слова: цифровая лаборатория, программа моделирования, обучение
физике, виртуальный опыт, интерактивное моделирование, STEAM, мотивация обучения,
цифровая дидактика.
Ki ish
Bugungi kunda a’lim izimida aqamli exnologiyala ning jadal i ojlanishi na ijasida
an’ana iy o‘qi ish usulla i ubdan yangilanmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
82
Xususan, izika anini o‘qi ishda aqamli labo a o iyala a simulya sion das u la ni
qo‘llash zamona iy pedagogik ja ayonning aj almas qismiga aylanmoqda. Bu ja ayon, bi
omondan, o‘qu chila da ilmiy a akku ni i ojlan i ishga, ikkinchi omondan, ekspe imen al
ja ayonla ni izual, xa siz a iq isodiy jiha dan sama ali shaklda ashkil e ishga imkon ya a adi.
Fizika abia an aj iba, kuza u a modellash i ishga asoslangan an bo‘lib, o‘qu chila da
bu ja ayonla ni o‘g‘ i anglash uchun na aqa naza iy bilim, balki amaliy ko‘nikmala ham
za u di . Ammo zamona iy a’lim sha oi ida ha doim eal labo a o iya aj ibala ini o‘liq
amalga oshi ish imkoni bo‘la e maydi. Shu nuq ada aqamli labo a o iyala a simulya sion
das u la o‘zining me odik a didak ik a zallikla i bilan an’ana iy o‘qi ish usulla ini o‘ldi adi,
ba’zida esa ula ning o‘ nini mu a aqiya li egallaydi.
Asosiy qism
1. Raqamli labo a o iyala ushunchasi a ula ning ilmiy-didak ik mohiya i.
Raqamli labo a o iya — bu izika aj ibala ini i ual yoki ya im i ual shaklda o‘ kazish
imkonini be u chi elek on muhi di . U eal aj ibala ning aqamli analogini ya a ish o qali
o‘qu chila ga izik qonuniya la ni aj iba o qali ushunish, o‘z kuza u la ini aqamli na ijala
bilan solish i ish imkonini be adi. Raqamli labo a o iyala da qo‘llaniladigan asbobla , o‘lcho
qu ilmala i, g a ik in e eysla a modellash i ish osi ala i eal aj ibadagi asbobla ning
unksiyala ini aniq aks e i adi.
Bunday izimla da o‘qu chi na aqa aj iba ja ayonini kuza adi, balki o‘zga u chila ni
mus aqil boshqa adi, aj iba sha oi ini o‘zga i adi a na ijala ni ahlil qiladi. Bu ja ayon esa
mus aqil adqiqo aoliya i, ilmiy ik lash, muammoli aziya ni hal qilish, a ahliliy a akku
ko‘nikmala ini i ojlan i adi.
2. Simulya sion das u la ning izika a’limidagi o‘ ni
Simulya sion das u la (masalan, PhET In e ac i e Simula ions, C ocodile Physics,
Algodoo, Physion) izika ja ayonla ini eal aq ejimida, ammo xa siz a qulay muhi da
modellash i ish imkonini be adi. Ula o‘qu chila uchun mu akkab ushunchala ni izual
ko‘ inishda asa u e ish imkonini ya a adi. Masalan, elek zanji la ining ishlash mexanizmini
yoki o‘lqinla ning in e e ensiyasini aniq aj ibasiz ham ushunish mumkin.
Simulya sion das u la o‘qu chila ga izik modella ni ya a ish, o‘zga u chila ni
boshqa ish, na ijala ni ahlil qilish a xulosala chiqa ish imkonini be adi. Bu esa naza iya a
amaliyo ning uyg‘unligini a’minlaydi. O‘qu chi passi bilim olu chi emas, balki aol aj iba
ish i okchisiga aylanadi.
3. Raqamli exnologiyala o qali a’lim mo i a siyasini oshi ish
Raqamli labo a o iyala a simulya siyala a’lim ja ayonini yanada qiziqa li, izual a
in e ak i qiladi. O‘qu chila o‘zla i aj iba o‘ kazayo ganini his e adila , bu esa ula ning
mo i a siya, qiziqish, a aollik da ajasini oshi adi. Shu bilan bi ga, aqamli exnologiyala
o‘qu chila ga indi idual ezlikda ishlash, aj iba sha oi la ini o‘zlash i ish a xa ola ini ahlil
qilish imkonini be adi.
O‘qi u chi uchun esa bu exnologiyala da sni di e ensiallash i ish, baholashni
indi iduallash i ish a ahliliy ik lashni baholash imkoniya la ini kengay i adi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
83
4. Ilmiy a me odik asosla
Raqamli labo a o iyala a simulya sion das u la ning ilmiy asosla i modellash i ish
naza iyasi, sis emali yondashu , kogni i pedagogika a aqamli didak ika amoyilla iga
ayanadi. Ula o‘qu ja ayonida quyidagi unksiyala ni baja adi:
Vizualiza siya unksiyasi: mu akkab izik ja ayonla ni ko‘ ina li shaklda i odalash.
Ekspe imen al unksiyasi: eal aj iba o‘ nini bosu chi xa siz muhi ya a ish.
Tahliliy unksiyasi: o‘qu chila ning kuza u , ahlil, xulosa chiqa ish qobiliya la ini
i ojlan i ish.
In e aol unksiyasi: o‘qu chi a o‘qi u chi o‘ asida ikki omonlama aol aloqa o‘ na ish.
Bu unksiyala o‘za o in eg a siyalashgan holda izika anining o‘qu ja ayonida yuqo i
sama ado likka e ishishga xizma qiladi.
5. Ta biq e ishning amaliy sha la i
Raqamli labo a o iyala ni o‘qu ja ayoniga mu a aqiya li in eg a siya qilish uchun
o‘qi u chining aqamli sa odxonligi, me odik ayyo ga ligi a exnik esu sla ning ma judligi
muhim ahamiya ga ega. Shu bilan bi ga, o‘qu das u la ini aqamli muhi ga moslash i ish,
muammoli aziya li opshi iqla ya a ish a baholash mezonla ini akomillash i ish za u .
Raqamli exnologiyala ni jo iy e ish aqa exnik ja ayon emas, balki pedagogik
inno a siya si a ida qa alishi lozim. Bu ja ayon izika a’limining si a ini oshi ish bilan bi ga,
o‘qu chila ni XXI as kompe ensiyala iga — ahliliy ik lash, muammoli yechim opish a ilmiy
asosda qa o qabul qilish ko‘nikmala iga ayyo laydi.
Xulosa
Fizika anini o‘qi ishda aqamli labo a o iyala a simulya sion das u la dan oydalanish
zamona iy a’limning aj almas a kibiy qismiga aylanmoqda. Bu exnologiyala na aqa da s
ja ayonini qiziqa li a sama ali qiladi, balki o‘qu chila ning ilmiy a akku ini, ahliliy ik lashini
a amaliy aj iba o‘ kazish kompe ensiyasini shakllan i adi. Raqamli labo a o iyala an’ana iy
o‘qi ish osi ala ini o‘ldi ib, ula ni yangi bosqichga olib chiqadi — bu bosqichda o‘qu chi o‘z
bilimi, aj ibasi a qiziqishiga ko‘ a indi idual o‘ ganish yo‘lini anlaydi. Shu bois, izika anini
o‘qi ishda aqamli muhi dan sama ali oydalanish a’limning aqamli ans o ma siyasini
a’minlaydigan eng muhim me odik yo‘nalishla dan bi idi .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ahmadaliye a G. H. e al. YARIMO‘TKAZGICH MODDALAR VA ULARNING
XARAKTERISTIKALARI //Евразийский журнал академических исследований. –
2022. – Т. 2. – №. 1. – С. 91-93.
2. Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //Ame ican Jou nal o Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
3. Yusubjano na A. M. BIRINCHI TIBBIY YORDAMNING AHAMIYATI VA UNI
BAJARISHNING UMUMIY QOIDAIARI //PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC
RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 1.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
84
4. Abdusubxon o’g’li U. S. e al. YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI VA ULARNI
OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
5. Abdusubxon o’g’li U. S. e al. BUYRAK TOSH KASALLIKLARINI HOSIL
BO'LISHIDA GIPODINAMIYANING TA'SIRI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
6. Usmono S., Alishe jono a F. INSON TANASIDA BO’LADIGAN ELEKTR
HODISALARI //Евразийский журнал академических исследований. – 2023. – Т. 3. –
№. 4 Pa 2. – С. 200-203.
7. Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //Ame ican Jou nal o Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
8. Usmono S., Is oilo S. CHAQALOQLARDA QORIN DAM BO’LISHINING
SABABLARI, DAVOLASH USULLARI //Евразийский журнал академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 4 Pa 2. – С. 196-199.
9. Soyibjono na, Q. G. (2025). Jismoniy saloma lik da ajasini baholash usulla i a uni
nazo a qilishning asosiy bosqichla i. Models and Me hods o Inc easing he E iciency
o Inno a i e Resea ch, 4(41), 129-134.
h ps://in e onco .com/index.php/ge many/a icle/ iew/7493
10. Ka abae , M., K., Kosimo a, G., S., & Sidiko , A., A. (2023). Логико-математические
модели количественной оценки интегрального уровня индивидуального
физического здоровья на основе адаптационного потенциала организма. Klinik a
p o ilak ik ibbiyo ju nali. h ps://bi .ly/3GGDBWl
11. Ka abae , M., & Qosimo a, G. (2023). Logical - ma hema ical models o quan i a i e
assessmen o he in eg al le el o indi idual physical heal h based on he adap i e
po en ial o he body. E3S Web o Con e ences, 452, 07004.
h ps://doi.o g/10.1051/e3scon /202345207004
12. Ka abaye , M., Gasano a, N., Ba i o , M., & Kosimo a, G. (2022). P inciples and
cons an s o he golden p opo ion as a c i e ion in donosological diagnos ics o he
unc ional s a es o he body and in he assessmen o he p obabili y o hei
changes. No wegian Jou nal o De elopmen o he In e na ional Science, (77-1), 19-27.
h ps://doi.o g/10.24412/3453-9875-2021-77-1-19-27
