№10№10
ok yab ok yab
20252025
Elek on nash ,
100 sahi a, ok yab , 2025-yil.
Bosh muha i :
Zoki o a Nodi a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i, DSc, p o esso
Bosh muha i o‘ inbosa i:
Shaka o Za a G‘a o o ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i, PhD, do sen
Tah i hay’a i:
Abdu aхmano Kalanda Xodjaye ich, O‘z FA akademigi, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Sha ipo Kong a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i, p o esso
Maxkamo Bax iyo Shux a o ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Shauma o Said Sana o ich, exnika anla i dok o i, p o esso
Tu aye Bahodi Xa amo ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Nasimo Dilmu od Abdulloye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Allaye a Gulchex a Jalgaso na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
A abo Nu ali U alo ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Maxmudo Odiljon Xolmi zaye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Xam aye a Sayyo a Nasimo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Bobonaza o a Jamila Xolmu odo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
I ma o a Aziza Bax omo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Bo‘ aboye Mahammadjon To‘ychiye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Shamshiye a Na gizaxon Nosi xuja kizi, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso ,
Xolmuxamedo Muhsinjon Mu odullaye ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Xodjaye a Nodi axon Abdu ashido na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Amano O abek Amankulo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Qu bono Samanda Pula o ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Zik iyoye Aziz Sadulloye ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Tabaye Azama Za ipbaye ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sxay Lana Aleksand o na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Ismoilo a Gulno a Fayzullaye na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Djumaniyazo Um bek Ilxamo ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Kasimo a Na giza Sabi djano na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Kalano a Moxigul Bax i dino na, do sen
Ashu zoda Luiza Mux a o na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sha ipo Sa do Begmaxma o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sha ipo Bo i ali Roxa aliye ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Tu suno Ulug‘bek Sa i oldiye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), do sen
Bauye dino Maji Janizaqo ich, Toshken da la iq isodiyo uni e si e i do sen i, PhD
Bo i o Bozo bek Musu mon o‘g‘li, Texnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sul ono Sha ka jon Abdullaye ich, Kimyo anla i dok o i, (DSc)
Joʻ ae a Maloha Muhammado na, ilologiya anla i dok o i (DSc), p o esso .
05.01.00 – Axbo o exnologiyala i, boshqa u a kompyu e
g a ikasi
05.01.01 – Muhandislik geome iyasi a kompyu e g a ikasi.
Audio a ideo exnologiyala i
05.01.02 – Tizimli ahlil, boshqa u a axbo o ni qay a ishlash
05.01.03 – In o ma ikaning naza iy asosla i
05.01.04 – Hisoblash mashinala i, majmuala i a kompyu e
a moqla ining ma ema ik a das u iy a’mino i
05.01.05 – Axbo o la ni himoyalash usulla i a izimla i. Axbo o
xa sizligi
05.01.06 – Hisoblash exnikasi a boshqa u izimla ining
elemen la i a qu ilmala i
05.01.07 – Ma ema ik modellash i ish
05.01.11 – Raqamli exnologiyala a sun’iy in ellek
05.02.00 – Mashinasozlik a mashinashunoslik
05.02.08 – Ye us i majmuala i a uchish appa a la i
05.03.02 – Me ologiya a me ologiya a’mino i
05.04.01 – Telekommunikasiya a kompyu e izimla i,
elekommunikasiya a moqla i a qu ilmala i.
Axbo o la ni aqsimlash
05.05.03 – Yo ugʻlik exnikasi. Maxsus yo i ish exnologiyasi
05.05.05 – Issiqlik exnikasining naza iy asosla i
05.05.06 – Qay a iklanadigan ene giya u la i asosidagi ene giya
qu ilmala i
05.06.01 – Toʻqimachilik a yengil sanoa ishlab chiqa ishla i
ma e ialshunosligi
05.08.03 – Temi yoʻl anspo ini ishla ish
05.09.01 – Qu ilish kons uksiyala i, bino a inshoo la
05.09.04 – Su a’mino i. Kanaliza siya. Su ha zala ini
muho azalo chi qu ilish izimla i
10.00.06 – Qiyosiy adabiyo shunoslik, chog‘ish i ma ilshunoslik
a a jimashunoslik
10.00.04 – Ye opa, Ame ika a A s aliya xalqla i ili a adabiyo i
08.00.01 – Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 – Mak oiq isodiyo
08.00.03 – Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 – Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 – Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 – Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 – Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 – Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 – Jahon iq isodiyo i
08.00.10 – Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 – Ma ke ing
08.00.12 – Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 – Menejmen
08.00.14 – Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 – Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 – Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 – Tu izm a mehmonxona aoliya i
Maʼlumo uchun, ОАК
Rayosa ining 2024-yil 28-a gus dagi 360/5-son qa o i
bilan “Disse a siyala asosiy ilmiy na ijala ini chop
e ishga a siya e ilgan milliy ilmiy nash la o‘yxa i”ga
exnika a iq isodiyo anla i bo‘yicha “Muhandislik a
iq isodiyo ” ju nali o‘yxa ga ki i ilgan.
Muassis: “Tadbi ko a ishbila mon” MChJ
Hamko la imiz:
1. Toshken shah idagi G.V.Plexano nomidagi Rossiya iq isodiyo uni e si e i
2. Toshken da la iq isodiyo uni e si e i
3. Toshken i iga siya a qishloq xo‘jaligini mexaniza siyalash muhandisla i ins i u i” milliy adqiqo uni e si e i
4. Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i
5. Muhammad al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o exnologiyala i uni e si e i
6. Toshken da la anspo uni e si e i
7. Toshken a xi ek u a-qu ilish uni e si e i
8. Toshken kimyo- exnologiya uni e si e i
9. Jizzax poli exnika ins i u i
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, ok yab . № 10-son
4
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
JAHON MOLIYA TIZIMIDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANISHINING
MUAMMOLARI VA SHARTLARI .................................................................................................................. 12
Quliye Begimqul Meliko ich
EKOLOGIK MIGRANTSIYANI MINTAQAVIY MIQYOSDA MUVOFIQLASHTIRISHNING
ASOSIY YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................ 18
Bah iyo Ismoilo Ulug‘bek o‘g‘li, Kadi o a Zulayxo Abduxalimo na
O‘ZBEKISTONDA BANK XIZMATLARINI RAQAMLASHTIRISH HOLATI ................................................... 25
Da le o a Nilu a Tulano na
EKONOMETRIK MODELLASHTIRISHDA MINTAQANI IQTIЅОDIY RIVОЈLАNIЅHIGА TА’ЅIR
ЕTUVСHI ОMILLАR TAHLILI ....................................................................................................................... 30
Qodi o Fa ux E gash o‘g‘li
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING
XORIJ TAJRIBASI ........................................................................................................................................ 37
Kadi xodjaye a Nilu a Raxma ullaye na
PECULIARITIES OF THE IRRIGATION WATER DELIVERY PAYMENT IN THE REPUBLIC
OF UZBEKISTAN ........................................................................................................................................ 41
Mumino She zod Kholmi zae ich
MAHALLIY XOMASHYO BAZASIDAN FOYDALANISH ORQALI ISHLAB CHIQARISH
XARAJATLARINI KAMAYTIRISH YO‘LLARI ................................................................................................ 46
Sul ano Dilshod No mama o ich
IQTISODIYOTI RIVOJLANGAN DAVLATLARDA INSON KAPITALIGA INVESTITSIYALARNI
JALB QILISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ................................................................................ 50
Akhmadaliye a Nikholakhon
RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI
RIVOJLANTIRISH YOʻLLARI ..................................................................................................................... 55
Vohobo Hikma illo Ma’mi jon o‘g‘li
O‘QITUVCHILAR VA TALABALAR UCHUN INNOVATSION TA’LIM DASTURLARINI ISHLAB
CHIQISHDA XALQARO STANDARTLARGA MOSLASHUV MEXANIZMLARI ..................................... 62
Yuldashe Iskanda Bah omo ich
YER QA’RIDAN FOYDALANGANLIK UCHUN SOLIQLARNING ILMIY-TADQIQOTLAR
SHARHI ....................................................................................................................................................... 68
Zoxido Isma jon Yunusjon o‘g‘li
RESPUBLIKA IQTISODIY TARAQQIYOTIDA OLIY TA’LIMNI MODERNIZATSIYA QILISH
VA INVESTITSIYA JOZIBADORLIGINING O‘RNI .................................................................................... 74
Jonuzoko Mi zabek Kulmama o ich
DAVLAT IQTISODIY XAVFSIZLIGINI MUSTAHKAMLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING
SAMARADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI .............................................................................. 80
O. Nu mu ado
ICHKI AUDIT SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEZONLARI VA BUXGALTERIYA
MA’LUMOTLARINING ICHKI AUDIT JARAYONIDA EKONOMETRIK
MODELLASHTIRISHNING AHAMIYATI ................................................................................................... 85
Xamido Ja oxi Sha ka o‘g‘li, Muxi dino Shoxijaxon Xudoyo o‘g‘li
XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHNING MOLIYAVIY MEXANIZMLARINI
SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI ...................................................................................... 90
Xu amo Za a Rajabaliye ich
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, ok yab . № 10-son
5
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
KORPORATIV TUZILMALARDA INVESTITSION JOZIBADORLIKNI TA’MINLASHNING AHOLI
DAROMADLARINI OSHIRISHDAGI ROLI ................................................................................................... 95
Qu bono Ja lonbek Ju abeko ich, Raxma o Fax iddin Xasano ich
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
95
2025-yil, ok yab . № 10-son
KORPORATIV TUZILMALARDA INVESTITSION
JOZIBADORLIKNI TA’MINLASHNING AHOLI
DAROMADLARINI OSHIRISHDAGI ROLI
Qu bono Ja lonbek Ju abeko ich
Toshken da la iq isodiyo uni e si e i
“ko po a i moliya a qimma li qog‘ozla ” ka ed asi
p o esso .b., phd, do sen .
e-mail: [email p o ec ed]
h ps://o cid.o g/0000-0002-3550-7296
Raxma o Fax iddin Xasano ich
O‘zbekis on Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magis an i
Anno a siya: Maqolada ko po a i uzilmala da in es i sion jozibado likni a’minlashning aholi da omadla ini oshi ishdagi
ahamiya li jiha la i, aholi da omadla ini oshi ishning ko po a i uzilmala aoliya i uchun muhim jiha la i adqiq e ilgan,
shuningdek, ko po a i uzilmala aoliya ining aholi da omadla iga a’si yo‘nalishla i ahlil qilingan a bo‘yicha ilmiy
xulosala ishlab chiqilgan.
Kali so‘zla : in es i siya, in es i sion jozibado lik, aksiya, in es o , da omadlilik, da omad, di idend.
Abs ac : This a icle in es iga es he signi ican aspec s o ensu ing in es men a ac i eness in co po a e s uc u es o
inc easing household incomes, as well as he impo an aspec s o inc easing household incomes o co po a e ac i i ies.
Addi ionally, i analyzes he ways in which co po a e s uc u es in luence household incomes and de elops scien i ic
conclusions on his ma e .
Keywo ds: in es men , in es men a ac i eness, sha es, in es o , p o i abili y, income, di idend.
Аннотация: В статье исследованы важные аспекты обеспечения инвестиционной привлекательности в
корпоративных структурах в повышении доходов населения, важные аспекты повышения доходов населения
для деятельности корпоративных структур, а также проанализированы направления влияния деятельности
корпоративных структур на доходы населения и разработаны научные выводы.
Ключевые слова: инвестиция, инвестиционная привлекательность, акция, инвестор, доходность, доход, дивиденд.
KIRISH
Bozo iq isodiyo i sha oi ida aholi da omadliligini oshi ish hamda ko po a i uzilmala aoliya ini sama ali
ashkil e ish hal e ilishi lozim bo‘lgan eng us u o masalala dan bi i boʻlib sanaladi. Boshqa omondan esa aholi
da omadliligining oshishi ham ko po a i uzilmala in es i sion jozibado ligini o ishi ham mamlaka iq isodiyo i
uchun muhim ahamiya kasb e adi. Chunki bunday sha oi da da la budje iga soliqla da omadla o ish
imkoniya i ham yuzaga keladi. Shuningdek, bozo munosaba la ining i ojlanishi a mamlaka da qo‘shimcha
qiyma ning ya a ilishi milliy da omadla ni oshi ishga xizma qiladi. Shu bilan bi qa o da, ko po a i uzilmala da
yuqo i malakali xodimla ning mehna aoliya ini ashkil e ilishi, kompaniyaning da omadla ini oshi ishga, bu
esa o‘z na ba ida kompaniyaning in es i sion jozibado ligini oshi ishga o‘z aʼsi ini ko‘ sa adi. Shu sababli
quyida mamlaka imiz miqyosida aholining moliya iy sa odxonligini oshi ish aholi da omadla ini oshi ishda a
kompaniya i ojlanishiga aqdi jiha la ini yo i ishda quyida alohida eʼ ibo qa a amiz.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
B.N.Boboxojaye omonidan ayyo langan ilmiy adqiqo ishida mamlaka imizda aholi da omadla ini
oshi ishning o‘ziga xos xususiya la i, aholi da omadla ining so‘nggi yilla dagi o‘zga ish endensiyala i,
bu ja ayonda da la omonidan olib bo ilayo gan isloho la adqiq e ilgan. Shuningdek, aholi jon boshiga
o‘g‘ i keladigan da omadlilik da ajasini 3 a gu uhla doi asida ahlil qilishning ahamiya li jiha la i hamda
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
96
2025-yil, ok yab . № 10-son
aholining qishloq joyla dagi na u a ko‘ inishidagi da omadla i adqiq e iulganligini a bu bo‘yicha mualli lik ilmiy
xulosala ini bayon e ganlikla ini ko‘ ishimiz mumkin. Bundan ashqa i adqiqo ishida Andijon iloya i uman a
shaha la kesimida aholi jon boshiga o‘g‘ i keladigan yalpi ishlab chiqa ish hajmi bo‘yicha da omad da ajasi
o‘ ganilgan [1].
N.B.E gashe a omonidan olib bo ilgan ilmiy adqiqo ishida esa aholi da omadla i a uning a kibi naza iy
jiha dan o‘ ganilgan, u mush a o onligi a da omadla da ajasi mu anosibligi adqiq qilingan. Shuningdek,
aholi da omadla ining shakllanishi a a qlanish da ajasini kamay i ishga a’si ko‘ sa u chi omilla o‘ ganilib,
munosib u mush da ajasini a’minlashning zamona iy iq isodiy osi ala bo‘yicha ilmiy xulosala ishlab
chiqilgan. Bunda O‘zbekis on Respublikasida 2020-2024-yilla da aholi jon boshiga o‘g’ i kelu chi umumiy a
eal da omadla ining o‘zga ish salmog‘i ahlil qilinganligini ko‘ ishimiz mumkin [2].
F.Y.Tux a o a omonidan nash e ilgan ilmiy maqolada aholi da omadla ini oshi ishning asosiy usulla i
a ula ning o‘ziga xos xususiya la i adqiq e ilgan. Shuningdek, bu bo ada mamlaka imizda olib bo ilayo gan
isloho la hamda jahonning ilg’o i ojlangan mamlaka la ining a o onlik da ajasini oshi ishga qa a ilgan
aj ibala i ilmiy jiha dan yo i ilgan. Iq isodiy i ojlanishning eng dolza b omili si a ida kambag’allik da ajasi a
aholi u mush da ajasi ko‘zda u ilgan a ahlil qilingan [3].
X.U.Po‘la o a M.Toyi o a omonidan olib bo ilgan adqiqo ishla ida aksiyado lik jamiya la ida in es i sion
jozibado likni oshi ish, di idend siyosa ini sama ali ashkil e ish o qali amalga oshi ish mumkinligi hamda buning
na ijasida aksiyado la da omadla ini oshi ish imkoniya i yuzaga kelishi ilmiy jiha dan asoslashga ha aka
qilingan. Shuningdek, aksiyado lik jamiya la ida di idens siyosa iga a’si ko‘ sa u chi omilla ahlil qilingan [4].
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ko po a i uzilmala da in es i sion jozibado likni a’minlashning aholi da omadla ini oshi ishdagi olini
yo i ish hamda ula ning bog’liqligini o‘za o ahlil qilishda ilmiy abs aksiya, ahlil a sin ez, aqqoslash, induksiya
a deduksiya, go izon al a e ikal ahlil me odla idan oydalanildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Bozo iq isodiyo i sha oi ida ko po a i uzilmala aoliya ini ashkil e ish ham da la uchun ham aholi
iq isodiy a o onligini a’minlash uchun muhim ahamiya kasb e adi. Chunki ko po a i uzilmala iq isodiyo da
yalpi ichki mahsulo la hajmini oshi iashda, milliy da omadla ni maksimallash i ishda, mamlaka ning ekspo
salohiya i oshi ishda hamda aholi uchun yangi ish o‘ inla ini ashkil e ishda muhim das ag bo‘lib hisoblanadi.
Boshqa omondan esa, aholining xizma ko‘ sa ish si a ida ko po a i uzilmala da mehna aoliya ini ashkil
e ish o qali da omadla ini oshi ish imkoniya i ya a ilsa, in es o si a ida esa da omadla ini maksimallash i ish
imkoniya i yuzaga keladi. Ko po a i uzilmala da aholi uchun nisba an olganda qiyma ya a ishda ish i ok
e ish imkoniya i yuqo i oq baholanishi, mehna unumdo ligini oshi ishga hamda oylik da omadla ini oshi ish
imkoniya i yuzaga keladi. Aholining in es o si a ida ko po a i uzilmala aoliya ida ish i ok e ishida esa
bozo ni o‘ ganish hamda o‘z o‘ niga ega bo‘lish yo‘lida amalga oshi iladigan xa aja la ni minimallash i ish
hamda boshqa u bo‘yicha xa aja la ejamko liligiga e ishish imkoniya i ma jud bo‘ladi. Aga da ko po a i
uzilmala in es i sion jozibado ligi yuqo i bo‘lsa, mazku imkoniya la yanada oshishi a aholi da omadla i
yanada o ishi mumkin.
In es i sion jozibado ko po a i uzilmala mamlaka iq isodiy a aqqiyo ining muhim ha aka lan i u chi
kuchla idan bi i si a ida na aqa ishlab chiqa ish hajmla ini kengay i ish, balki xizma ko‘ sa ish sohala ini
i ojlan i ish, yangi exnologiyala ni jo iy e ish a jamiya hayo ida u li da omad manbala ini shakllan i ish
o qali ham be osi a, ham bil osi a aholi a o onligiga a’si ko‘ sa adi. A alo, ko po a i uzilmala yangi ishlab
chiqa ish qu a la ini ba po e ishga in ilganida, bu abiiy a ishda qo‘shimcha ish o‘ inla ini ya a ishga xizma
qiladi. Yangi ish o‘ inla ining ochilishi esa, bi omondan, ishsizlik da ajasini kamay i adi, ikkinchi omondan,
aholining mehna bozo ida aol ish i ok e ishini ag‘ba lan i adi. Ayniqsa, malakali, aj ibali a yuqo i bilimga
ega kad la ning jalb qilinishi ko po a i uzilmala sama ado ligini oshi adi, ula ning in es i sion jozibado ligini
kuchay i adi a uzoq mudda da ba qa o i ojlanishga zamin ya a adi. Shu bilan bi ga, ko po a i uzilmala
omonidan ishlab chiqa ish ja ayonla iga yangi exnologiyala ni a biq e ish, si a menejmen i izimla ini qo‘llash
a mun azam nazo a mexanizmla ini yo‘lga qo‘yish ula ning aoliya ida yuqo i sama ado likni a’minlaydi.
Bu ja ayon ishchi-xodimla ning mehna unumdo ligini oshi ish bilan bi ga, ula ga malakasiga mos a
aqoba ba dosh ish haqi o‘lash imkonini be adi. Na ijada aholining xa id qobiliya i o adi, u mush da ajasi
yaxshilanadi a ij imoiy ba qa o lik mus ahkamlanadi.
Bundan ashqa i, ko po a i uzilmala kapi al bozo la ida aol ish i ok e ishi o qali aholi uchun qo‘shimcha
da omad manbala ini shakllan i adi. Jumladan, aksiyala ning joylash i ilishi na ijasida aholiga di idend olish
imkoniya i ya a iladi, shuningdek, ula ni bozo sha oi ida so ish o qali kapi al da omad olish mumkin bo‘ladi.
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
97
2025-yil, ok yab . № 10-son
Shu a zda, oddiy uqa ola ham kapi al bozo idagi aoliya dan oyda ko‘ ish imkoniya iga ega bo‘ladila .
Obliga siyala ni joylash i ish esa, aholiga oizli da omad olish imkoniya ini be adi, hamda ula ikkilamchi
bozo da so ilganda qo‘shimcha da omad manbai si a ida xizma qiladi. Bu ja ayon moliya iy sa odxonlikni
oshi adi, aholining in es i siyaga bo‘lgan qiziqishini kuchay i adi a ula ni jamg‘a mala ni iq isodiy i ojlanishga
yo‘nal i ishga undaydi.
1-jad al. Ko po a i uzilmala aoliya ining aholi da omadla iga a’si yo‘nalishla i
№Yo‘nalish Izlohla
1Yangi ish o‘ inla i
ya a ish
In es i sion jozibado ko po a i uzilmala ishlab chiqa ish qu a la ini doimo
kengay i ishga ha aka qiladi, xizma ko‘ sa ish a moqla ini i ojlan i adi a na ijada bi
qancha yangi ish o‘ inla ini ya a ishga e ishadi. Boshqa omondan malakali, aj ibali a
aniqli xodimla ning ishga olinishi ham ko po a i uzilamala ning kelgusidagi in es i sion
jozibado ligini oshi ishga xizma qiladi.
2
Ish haqi a mehna
unumdo ligini
oshi ish
Ko po a i uzilmala yangi exnologiyala ni jo iy e ishi, si a menejmen ini jo iy e ish,
uzluksiz nazo a izimini jo iy qilinishi ko po a i uzilmala aoliya sama ado ligini
oshi adi. Buning na ijada ishchi a xodimla ning mehna unumdo ligi oshib, malakasiga
mos a ishda yuqo i ish haqi o‘lash imkoniya i yuzaga keladi. Bu esa ko po a i
uzilmada mehna aoliya ini yu i ayo gan aholining xa id qobiliya ini oshi adi a u mush
da ajasini yaxshilaydi.
3
Aksiya bo‘yicha
da omadla ni
oshi ish
Ko po a i uzilmala omonidan kapi al bozo iga aksiyala ning joylash i ilishi aholining
aksiya bo‘yicha di idend olish hamda bozo da aksiyala oldi-so disi na ijasida da omad
olish imkoniya ini ya a adi.
4
Obliga siya
bo‘yicha
da omadla ini
oshi ish
Ko po a i uzilmala omonidan kapi al bozo iga obliga siyala ning joylash i ilishi
aholining obliga siya bo‘yicha oizli da omad olish hamda bozo da ula ni oldi-so disi
na ijasida da omad olish imkoniya ini ya a adi.
5Hududiy i ojlanish
Hududla da aoliya yu i ayo gan in es i sion jozibado ligi yuqo i ko po a i uzilmala ning
mahsulo la i xa ido gi bo‘ladi. Bunday sha oi da hududdagi aholining ushbu
mahsulo la ni so ib olish hamda ij a maqsadla ida oydalanish imkoniya i paydo bo‘ladi.
Bu esa ula ning qo‘shimcha da omad olish imkoniya ini oshi adi.
6
Soliq ushumla i
o qali bil osi a
da omadla ni
oshi ish
Yi ik ko po a i uzilmala da la byudje iga ka a miqdo da soliq a majbu iy o‘lo la ni
o‘laydi. Ushbu mablag‘la a’lim, sog‘liqni saqlash, pensiya a na aqa izimla ini
moliyalash i ishga yo‘nal i iladi. Shu a iqa, ko po a i uzilmala bil osi a ba cha
aholining da omadla iga a’si ko‘ sa adi.
Manba: Iq isodiy adabiyo la asosida mualli la omonidan ayyo landi.
Hududiy i ojlanish ham ko po a i uzilmala aoliya ining muhim na ijala idan bi idi . In es i sion
jozibado ligi yuqo i bo‘lgan ko po a i uzilmala aoliya yu i ayo gan hududla da ishlab chiqa ilgan mahsulo la
na aqa xa ido gi bo‘ladi, balki mahalliy aholi uchun qo‘shimcha sa do a xizma ko‘ sa ish imkoniya la ini
ham ya a adi. Shu yo‘sinda, hudud aholisi ushbu mahsulo la ni so ib olish, ula ni qay a ishlash yoki ijo a
maqsadla ida oydalanish o qali qo‘shimcha da omad olish imkoniga ega bo‘ladi. Bu esa hududiy iq isodiy
i ojlanishni jadallash i adi a mahalliy aholi u mush sha oi ini yaxshilashga xizma qiladi.
Shuningdek, yi ik ko po a i uzilmala aoliya i da la byudje iga ham ka a ijobiy a’si ko‘ sa adi. Ula
omonidan o‘lanadigan soliqla , majbu iy o‘lo la a u li yig‘imla da la ning ij imoiy sohala ni i ojlan i ish
imkoniya la ini kengay i adi. Soliq ushumla i a’lim, sog‘liqni saqlash, pensiya a na aqa izimla ini
moliyalash i ishga yo‘nal i iladi, bu esa bu un aholining bil osi a da omadla iga a ij imoiy himoya izimla ining
mus ahkamlanishiga olib keladi. Xulosa qilib ay ganda, in es i sion jozibado ko po a i uzilmala na aqa
o‘zining moliya iy a ishlab chiqa ish na ijala i o qali, balki yangi ish o‘ inla i ya a ish, mehna unumdo ligi a
ish haqla ini oshi ish, kapi al bozo ida imkoniya la ya a ish, hududiy i ojlanishga hissa qo‘shish a soliqla
o qali da la ij imoiy majbu iya la ini moliyalash i ish o qali ham aholining umumiy da omadla iga a u mush
da ajasiga be osi a a bil osi a ijobiy a’si ko‘ sa adi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Yuqo ida kel i ilgan ilmiy adqiqo la imiz doi asida ishlab chiqilgan quyidagi ilmiy xulosala ni kel i ib o‘ amiz:
Ko po a i uzilmala da in es i sion jozibado likning a’minlanishi kelgusida ko po a i uzilmala da aoliya
yu i ayo gan kishila ning da omadla i oshishiga a aksiyado la ning aksiyala bo‘yicha da omadla ining
o ishiga zamin ya a adi;
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
98
2025-yil, ok yab . № 10-son
Ko po a i uzilmala da mehna aoliya ini ashkil e u chi ishchi a xodimla ning malaka a aj ibala ining
o ishi kompaniya in es i sion jozibado ligini oshi ishga a’si ko‘ sa adi;
Ko po a i uzilmala da in es i sion jozibado likning a’minlanishi aholi uchun yangi ish o‘ inla ashkil
e ishga zamin ya a adi;
Umuman olganda ko po a i uzilmala da in es i sion jozibado likni a’minlash mik o da ajada aholi
iq isodiy a o onligini a’minlasa, mak o da ajada mamlaka iq isodiyo ini i ojlan i ishda muhim das ag bo‘lib
xizma qiladi, deb hisoblaymiz.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i
1. Nazi xujaye ich, Boboxojaye Bekzod. «Aholi da omadla ining o‘zga ish endensiyala i». Экономика и финансы
(Узбекистан) 8 (168) (2023): 11-16.
2. Bax iddino na, E gashe a Na isa. «Aholi da omadla i a kibidagi o‘zga ishla a u mush a o onligini oshi ishning
zamona iy jiha la i.» Raqamli iq isodiyo (Цифровая экономика) 9 (2024): 345-353.
3. Tux a o a Fe uzaxon Yuldashe na. O‘zbekis onda aholi a o onligini oshi ish amaliyo i a i ojlanish yo‘nalishla i.
Jou nal o inno a ions in scien i ic and educa ional esea ch. Volume-7, Issue-6 (30- June).
4. Ma jona, Toyi o a. “Aksiyado lik jamiya la ining in es i sion jozibado ligini oshi ishda di idend siyosa ini sama ali
ashkil e ish masalalla i.” Jou nal o ma ke ing, business and managemen 3.1 (2024): 115-120.
