Kichik maktab yoshidagi o'quvchilarning aqliy qobiliyatining psixologik xususiyatlari

AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
Pedagogika, psixologiya anla iga ix isoslashgan ilmiy ju nal
ISSN: 3060-4613
Pedagogika anla i
Pedagogika naza iyasi. Pedagogik a’limo la a ixi
Ta’lim a a biya naza iyasi a me odikasi (sohala bo‘yicha)
Maxsus pedagogika
Jismoniy a biya a spo mashg‘ulo la i naza iyasi a me odikasi
Kasb-huna a’limi naza iyasi a me odikasi
Elek on a’lim naza iyasi a me odikasi ( a’lim sohala i a bosqichla i bo‘yicha)
Ta’limda menejmen
Mak abgacha a’lim a a biya naza iyasi a me odikasi
Ij imoiy pedagogika
Ta ix anla i
Psixologiya anla i
Fizika-ma ema ika anla i
Kimyo anla i
Biologiya anla i
Falsa a anla i
Filologiya anla i
Geog a iya anla i
13.00.00
13.00.01
13.00.02
13.00.03
13.00.04
13.00.05
13.00.06
13.00.07
13.00.08
13.00.09
07.00.00
19.00.00
01.00.00
02.00.00
03.00.00
09.00.00
10.00.00
11.00.00
2025
№10
MAKTABGACHA
VA MAKTAB
TA’LIMI VAZIRLIGI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI Elek on nash . 322 sahi a,
3-ok yab , 2025-yil.
Muassis: “Tadbi ko a ishbila mon” MChJ
Hamko la imiz: O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab
a’limi azi ligi, O‘zbekis on milliy pedagogika uni e si e i
BOSH MUHARRIR:
Ka imo a E’zoza Gapi jano na – O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab a’limi azi i
BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI:
Ib agimo a Gulsanam Ne’ma o na – Pedagogika anla i dok o i, p o esso
TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI
Ib agimo X.I. – pedagogika anla i dok o i, akademik
Shouma o G‘.B. – psixologiya anla i dok o i, akademik
Qi g‘izboye A.K. – Тa ix anla i dok o i, p o esso
Jamoldino a O.R. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Sha ipo Sh.S. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
She muhammado B.Sh. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Ma’mu o B.B. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Mad aximo a F.R. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Kalono M.B. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Nabiye D.X. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Qo‘ldoshe Q. M. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Ik amxano a F.I. – ilologiya anla i dok o i, p o esso
Ismagilo a F.S. – psixologiya anla i dok o i, p o esso (Rossiya)
S oyuxina N.Yu. – psixologiya anla i nomzodi, do sen (Rossiya)
Magauo a A.S. – pedagogika anla i dok o i, p o esso (Qozog‘is on)
Rejep O‘zyu ek – psixologiya anla i dok o i, p o esso (Tu kiya)
Wookyu Cha – Ko eya milliy a’lim uni e si e i ek o i (Ko eya)
Polonniko A.A. – psixologiya anla i nomzodi, do sen (Bela us)
Mizaye a F. O. – Pedagogika anla i dok o i, do sen
Baybaye a M.X. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Muxsiye a A.T. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Aliye B. – alsa a anla i dok o i, p o esso
G‘a u o D. O. – alsa a anla i dok o i (Phd)
Shomu odo R.T. – iq isodiyo anla i nomzodi (PhD), do sen
Mi zaye a F.O. – pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Jalilo a S.X. – psixologiya anla i nomzodi (PhD), do sen
Ba aye M.M. – psixologiya anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Usmono a D.I. – Sama qand iq isodiyo a se is ins i u e do sen i
Sai naza o I. – alsa a anla i dok o i, p o esso
Nema o Sh.E. – pedagogika anla i nomzodi (PhD)
Tillashayxo a X.A. – psixologiya anla i nomzodi (PhD), do sen
Yuldashe a F.I. – pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD),do sen
Doniyo o S. M. –“Yangi O‘zbekis on” a “P a da Vos oka” gaze ala i ah i iya i DM bosh muha i i, O‘zbekis on
Respublikasida xizma ko‘ sa gan ju nalis , ilologiya anla i nomzodi (PhD)
Yuldashe a D.B. – ilologiya anla i bo‘yicha alsa a (PhD) dok o i, do sen
Tang iye A. T. – Toshken da la iq isodiyo uni e si e i ka ed a p o esso i
Ashu o R. R. – psixologiya anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Panjiye M. A. – Qashqada yo iloya i Mak abgacha a mak ab a’limi boshqa masi boshlig‘ining bi inchi
o‘ inbosa i
Xudaybe gano N. A. – Xo azm Ma'mun akademiyasi Tabiiy anla bo‘limining ka a ilmiy xodimi, biologiya anla i
bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
“Mak abgacha a mak ab a’limi”
ju nali
26.09.2023-yildan
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i
Adminis a siyasi huzu idagi Axbo o
a omma iy kommunika siyala
agen ligi omonidan №С-5669363
eyes aqami a ibi bo‘yicha
o‘yxa dan o‘ kazilgan.
Li senziya aqami: №136361
EDITOR-IN-CHIEF:
Ka imo a E’zoza Gapi zhano na – Minis e o Pe school and School Educa ion o he Republic o Uzbekis an
DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF:
Ib agimo a Gulsanam Ne’ma o na – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
EDITORIAL BOARD MEMBERS:
Ib agimo X.I. – Doc o o Pedagogical Sciences, Academician
Shouma o G‘. B. – Doc o o Psychological Sciences, Academician
Qi g‘izboye A. K. – Doc o o His o ical Sciences, P o esso
Jamoldino a O.R. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Sha ipo Sh.S. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
She muhammado B.Sh. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Ma’mu o B.B. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Mad aximo a F.R. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Kalono M.B. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Nabiye D.X. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Koldoshe K. M. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Ik amxano a F.I. – Doc o o Philological Sciences, P o esso
Ismagilo a F.S. – Doc o o Psychological Sciences, P o esso (Russia)
S oyuxina N.Yu. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso (Russia)
Magauo a A.S. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso (Kazakhs an)
Rejep O‘zyu ek – Doc o o Psychological Sciences, P o esso (Tu key)
Wookyu Cha – P esiden o he Na ional Uni e si y o Educa ion, Ko ea (Sou h Ko ea)
Polonniko A.A. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso (Bela us)
Mizaye a F. O. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Baybaye a M.X. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Muxsiye a A.T. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Aliye B. – Doc o o philosophy, p o esso
Ga u o D. O. – Doc o o Philosophy (PhD)
Shomu odo R.T. – Candida e o Economic Sciences (PhD), Associa e P o esso
Mi zaye a F.O. – Doc o o Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associa e P o esso
Jalilo a S.X. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Ba aye M.M. – Doc o o Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Usmono a D.I. – Associa e P o esso , Sama kand Ins i u e o Economics and Se ice
Sai naza o I. – Doc o o philosophy, p o esso
Nema o Sh.E. – Candida e o Pedagogical Sciences (PhD)
Tillashayxo a X.A. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Yuldashe a F.I. – Doc o o Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associa e P o esso
Doniyo o S. M. – Edi o -in-Chie o he Edi o ial Boa d o he newspape s "Yangi Uzbekis on" and "P a da
Vos oka", Hono ed Jou nalis o he Republic o Uzbekis an, Candida e o Philological Sciences (PhD)
Yuldashe a D.B. – Doc o o Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associa e P o esso
Tang iye A.T. – is a p o esso o Tashken S a e Uni e si y o Economics
Ashu o R. R. – doc o o philosophy (PhD) in psychology
Panjiye M. A. – Fi s Depu y Head o he Depa men o P eschool and School Educa ion o he Kashkada ya Region
Khudaibe gano N. A. – Senio Resea che o he Depa men o Na u al Sciences o he Kho ezm Mamun
Academy, Doc o o Philosophy (PhD) in Biological Sciences
“Mak abgacha a mak ab a’limi” ju nali O‘zbekis on Respublikasi Oliy a es a siya
komissiyasining quyidagi qa o la iga asosan pedagogika a psixologiya anla i bo‘yicha
alsa a dok o i (PhD) hamda an dok o i (DSc) ilmiy da ajasiga alabgo la ning disse -
a siyala idagi asosiy ilmiy na ijala ni chop e ish uchun milliy ilmiy nash la o‘yxa iga
ki i ilgan:
Pedagogika anla i bo‘yicha: OAK Kengashi a siyasi (26.08.2024-y.,
№11-05-4381/01) asosida:
• Ekspe kengashi (29.10.2024-y., №10)
• Rayosa qa o i (31.10.2024-y., №363/5)
Psixologiya anla i bo‘yicha: Toshken da la pedagogika uni e si e i mu ojaa iga
asosan OAK a siyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01):
• Ekspe kengashi (25.05.2025-y., №10)
• Rayosa qa o i (08.05.2025-y., №370/5)
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
4
2025-yil, ok yab , 10-son
MUNDARIJA
The Use o Inno a i e Pedagogical Technologies in he De elopmen o C i ical Thinking ........................ 16
Gulna A akhano a O inbae na
Cu en Aspec s o Designing and Implemen ing Ex acu icula Educa ional
Ac i i ies a he P ima y Gene al Educa ion Le el....................................................................................... 20
Amankoso a Dina a Gabi o na
Mak abgacha a’lim izimida a biyachi shaxsiya i a kasbiy maho a i shakllanishining naza iy asosla i .... 24
Axmadaliye a Moxla oy To‘x apola o na
Pedagogical Model and S ages o Teaching Subjec s Th ough a P ojec -Based App oach ....................... 28
Bannaye Qosimjon
Lo in ili a zamona iy ibbiy e minologiya: a ixi, azi asi a amaliy ahamiya i ......................................... 31
Eshmu odo a Shi in Oybeko na
Mo o alaliyaning nonu qiy simp oma ikasi .................................................................................................. 34
Isaye a Mush a iy Alishe qizi
Talabala e nomadaniy kompe en ligini i ojlan i ishning pedagogik-psixologik omilla i ............................. 38
Isomiddino Asliddin Bax iddin o‘g‘li
Texnologiya da sla ida o‘qu chila ning exnik sa odxonligini obo o exnika
elemen la i asosida i ojlan i ish.................................................................................................................. 41
Jabbo o a Umida
Fizika anini mu axassislik anla i in eg a siyasi asosida o‘qi ishda bo‘lajak muhandisla ning
kasbiy kompe en ligini i ojlan i ishning ilmiy-naza iy asosla i .................................................................... 45
Xay ullaye Asliddin Isa ullaye ich
Talaba omonidan mu axassislik ilini o‘zlash i ishda monologik nu qni o‘ ga ishning
sama ali usulla i masalasi haqida................................................................................................................ 51
Ka imo N. M.
Zamona iy pedagog kad la ayyo lashda kasbiy mo i a mo i a siyaning o‘ ni ....................................... 54
Meliko a Elno a Shux a o na
Bo‘lajak ingliz ili o‘qi u chila ini ayyo lashda p agma ik kompe ensiyaning oli ......................................... 58
Mus a aye a Nilu a Ulasho na
O‘qu chila da iq isodiy a akku ni i ojlan i ishning pedagogik s a egiyala i .............................................. 62
Nishono a Dila uz
Compu e -Based Fo ma i e Assessmen : Ad an ages and Challenges
in Teaching English o High School S uden s .............................................................................................. 66
Obidjono a Shokhis a Bakh iyo o na
Me a a’lim exnologiyala i asosida bo‘lajak mak abgacha a’lim mu axassisla ini
ayyo lash izimini akomillash i ish.............................................................................................................. 70
Oʻ olboye a Du dona Say iddin qizi
Sun’iy in ellek asosidagi da sla ning an’ana iy da sla ga nisba an sama ado ligini qiyosiy ahlil qilish ..... 73
Rasule Bobi jan A xamo ich
Pedagogik aoliya da pedagogning kasbiy a aqqiyo i mo i a siyasining psixologik xususiya la i .............. 78
Rus amo a Su ayyo Shaxobiddino na
Inno a sion kompe en lik ushunchasi a uning ilmiy-pedagogik asosla i ................................................... 84
Soliye Eliyo Ra shan o‘g‘li
Nu qida nuqsoni bo‘lgan bolala eshi u id okini o‘yinla yo damida i ojlan i ishning sama ali usulla i ..... 88
Xalilo a Shahnoza
Zamona iy a’limda kommunika i kompe ensiyaning o‘ ni a ahamiya i.................................................... 92
Yaqubo a Nigo axon Ib ohimjon qizi
Soliq yuki – mamlaka soliq soliq izimining asosiy mezonidi ..................................................................... 97
Suyuno O abek Shux a o‘g‘li
Bo‘lajak o‘qi u chila da kasbiy kompe ensiyala ini i ojlan i ish a akomillash i ish yo‘lla i ....................... 101
Ibodo a Sa inoz Say illoye na
Oliy aʼlim muassasala ida gospi al pedagogika anini oʻqi ishning dolza b masalala i a
uning uslubiy aʼmino i ................................................................................................................................. 106
Inogamo a Dil uza Rahma ullae na
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
2025-yil, ok yab , 10-son
Chizma geome iya a kompyu e g a ikasi: an’ana iy an a zamona iy exnologiyaning uyg‘unlashu i . 111
Raximo А. M., Tai o a N. S., Sabi o a D. U., Xasano a S. T., Tashpula o R. X.
Геймификация в обучении английскому языку на начальном этапе обучения .................................... 114
Курбанова Назира Низомиддиновна
Talabala da anqidiy a e is ik ik lashni shakllan i ishda aqamli exnologiyala ning o‘ ni .........................117
Adjiye Nay ullo Naz ulloye ich
Kons uk i yondashu asosida abiiy anla (science)ni o‘qi ish me odikasi ................................................122
Ami ullaye a Ba no Abdulhaqo na
Kimyo oʻqi ishda oʻqu chila ning ijodiy aoliya ini shakllan i ishning aj iba-sino na ijala i ..........................126
A iqo Maqsud Bahodi o ich, Babanaza o a Ayzada Omi bae na
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ni biling is si a ida shakllan i ishda
il oʻ ganish koʻnikmala i a kompe en siyala ining i ojlanishi .....................................................................131
Axmadjono a Guli a’no Mux o jon qizi
Talabala ning ij imoiy kompe ensiyala ini shakllan i ishda koope a i a’limning me odik yondashu la i .....135
Bo i aliye a Guloba Mahamadismoil qizi
Talabala ni in ellek ual aoliya ga ayyo lashda ij imoiy she ikchilikning pedagogik a me odik asosla i .....139
Dilba jono A azbek Ra shanbek o‘g‘li
Teache -Cen e ed and Child-Cen e ed Me hods in Ea ly Childhood Educa ion:
Insigh s F om Finland and Uzbekis an .........................................................................................................143
Djapa o a Gulnoza
Mak abgacha aʼlim ashkilo la ida “Me odik maho a kuni” a “Me odik maho a soa i”ni ashkil e ish .......150
Do‘s o Da on Zulhayda o ich
Theo e ical, Me hodological, and P ac ical Fac o s o Di e en ia ed Educa ion ..........................................155
E gash Shonaza o ich Khasano
Mak abgacha yoshdagi bolala ning in ellek ual qobiliya ini i ojlan i ishda kogni i yondoshu ..................160
Gulbaho Xamido a
Mus aqil a’lim – mus ahkam bilim ................................................................................................................ 164
Halima Shuku o a Suna ullaye na
In eg a ing Google Class oom and P ojec -Based Lea ning o
Enhanced Synch onous and Asynch onous Educa ion ................................................................................168
Inomkhojae a Shodiyakhon Abdukodi khoja qizi
O‘qu chila ning inno a sion ik lash ko‘nikmala ini akomillash i ishning naza iy asosla i ...........................174
Mamadaliye Axadjon G‘aniboye ich
Hududiy i ojlanishda inno a sion yondashu la ni s a egik boshqa u ga in eg a siya qilish yo‘lla i ...........177
Mo‘mino Fazliddin Xusniddin o‘g‘li
O‘ a yoshdagi ayolla da ha aka aoliya ini i ojlan i ishda milliy o‘yinla ning pedagogik ahamiya i ...........184
Mus a oye She ali
Pedagogical and Psychological Founda ions o De eloping Highe -O de Thinking Skills in S uden s .......188
Nasimo a Za ina Isomiddin kizi
Pedagogik ijodko likning kasbiy p o essionallikda namoyon bo‘lish xususiya la i ........................................193
Numono a Dildo Umu zoqo na
Ko‘zi ojiz boshlang‘ich sin o‘qu chila ining kommunika i kompe en siyasini
o‘ ganishning naza iy asosla i ......................................................................................................................196
Qa shiboye Asliddin
Mak abgacha а’lim аshkilо lа ida a’lim- a biya ja ayonini ashkil e ish masalala i.....................................200
Qilicho a Ma xabo Xudayqulo na
The T ans o ma ion o Exis en ial Though in B i ish Li e a u e: I is Mu doch’s Philosophical
Humanism and he Rein e p e a ion o F eedom .........................................................................................204
Rahmonqulo a Za nigo Nasimjon qizi
Spo chila ning elek on pla o mala dan oydalanishning me odik ahlili .....................................................209
Saydullaye Za a E kino ich
Adabiy a’limda es e ik a biya ......................................................................................................................216
Sha ipo Elmu od Sa’dulla o‘g‘li
O‘qi u chi- ene ning ko‘p qi ali kasbiy-pedagogik unksiyala i ...................................................................220
Sulaymono Jaxongi Solijono ich
Uzluksiz kasbiy i ojlanishda a -pedagogikaning o‘qi u chila hissiy a o onligiga a’si i ...........................223
Su ano a Kamola Raimqul qizi

AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
2025-yil, ok yab , 10-son
Raqamlash i ish muhi ida umum a’lim mak abla ida a’lim si a ini oshi ish ..................................................226
Xamido a Komila Maxmudo na
Oliy a’limda k es exnologiyasi yo damida izika anining mu akkab
ushunchala ini o‘zlash i ish sama ado ligini oshi ish me odikasi.................................................................231
Yo‘lchiye Shax iyo Xusano ich, O‘ inboye a Kumushoy Sul onbek qizi
Совершенствование профессиональных компетенций будущих инженеров
на основе интегративного подхода ...........................................................................................................235
Умарова Гулчехра Абитовна
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning aqliy qobiliya ining psixologik xususiya la i ..................................238
Alanaza o a Sholpan A ikbae na, A iqbae a Miyassa Jumanaza o na
Biologiya a’limida inno a sion me odla ni jo iy e ishda a’lim menejmen ining oli ......................................241
Allayo o a Maloxa No maxma qizi
In eg a ing Inno a i e Technologies o he Enhancemen o Speech
and Communica ion Skills Among Lea ne s Wi h In ellec ual Disabili ies in Uzbekis an:
Pedagogical App oaches and De elopmen al Ou comes ............................................................................244
Donishe a Gul uy Akh o kulo na
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini o‘qu chila o‘qish sa odxonligini
i ojlan i ishga me odik jiha dan ayyo lash ..................................................................................................247
Doniya o Ma lonbek A abo ich
Kimyo iy bi ikmala da bog‘la sonini hisoblashning yangi ma ema ik usulla i ..............................................252
E gashe Vahob E gashe ich
Boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining man iqiy a akku ini i ojlan i ish pedagogik muammo si a ida .............257
G‘aniye a Ma una Abduaziz qizi
Pedagogika oliy o‘qu yu la ida s eam anla ini aqamli exnologiyala
asosida o‘qi ishning me odik asosla i ...........................................................................................................261
Jamolo a Si o a Muza a qizi
Boshlang‘ich sin o‘qu chila ining ma ema ik a akku ini i ojlan i ishda
didak ik o‘yinla a in e ak i me odla dan oydalanish sama ado ligi ..........................................................264
Mamadiyo o Jamol
Zamona iy a’lim ja ayonida alabala mus aqil aoliya ini i ojlan i ishda pedagogik yondashu la ............268
Mamayusupo a Na isa Abdula i o na
Pa a yengil a le ikachila da nayza uloq i ish exnikasini akomillash i ish uslubiya i ....................................271
Qiyomo a Shohsanam Ya ash qizi
Di icul ies in Enhancing Communica i eness o P e-Se ice English Teache s .......................................... 275
Ku bono a Ma una Fakh iddino na, Mi zaye a Gulshan Azama o na
P inciples o Teaching Basic Fo eign Language Skills (EFL) .......................................................................278
Samanda o a Gulsa a Isma illoye na
O‘qu chila ning inno a sion a’lim muhi ida ayanch kompe ensiyala ini shakllan i ishning dolza bligi .......282
Toshpula o a Fa ida Radjabo na
Корпоративная культура педагогов и внутренняя стабильность ДОО ...................................................286
Буранова Шохноза Абдуразаковна
Развивать личностные качества учащихся на уроках географии ........................................................... 290
Шадиева Нигора Шариповна
Raqamli exnologiyala yo damida oliy a’lim si a ini oshi ishda inno a sion yondashu la .........................295
Bay ileuo a Gulnaz Qu albay qizi
Yangi a lod pedagogla ini ayyo lash: kompe ensiyala a qad iya la ning oli ............................................298
Ro‘ziboye a Ma’mu a Abdunabiye na
As onomiya anini o‘qi ishda in eg a i yondashu dan oydalanib o‘qi ishning a’lim izimidagi o‘ ni ..........301
Ba akaye a Sa inoz To‘lquno na
Alohida e’ ibo ga muh oj bolala bilan ishlashda yangi pedagogik exnologiyala ni qo‘llash ........................ 305
Usmono Salohiddin Dushan o‘g‘li, Namozo a Se inch Asqa qizi
Ma’na iy-axloqiy si a la ni a biyalashda pеdagogik qad iya la ning us u o ligi ...........................................310
Jumaye a Gulna a Tu sunpula o na
Talabala ni mak abgacha a’lim ashkilo la ini maqsadli boshqa ishga ayyo lashning naza iy asosla i ......314
Mahmudo a Zul iya Xomi o na
Pedagogical Me hodology Imp o e S uden s’ P o essional Mobili y in Acquisi ion o Special y ...................319
Khidi o a Muhabba Mu odillaye na
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
238
2025-yil, ok yab , 10-son
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI
O‘QUVCHILARNING AQLIY
QOBILIYATINING PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI
Alanaza o a Sholpan A ikbae na
Qo aqalpoq da la uni e si e i
Pedagogika a psixologiya ka ed asi do sen i,
pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i
A iqbae a Miyassa Jumanaza o na
Qo aqalpoq da la uni e si e i magis an i
Anno a siya: Ushbu maqola kichik mak ab (1–4-sin la ) yoshidagi o‘qu chila ning aqliy qobiliya ining psixologik xususi-
ya la ini ilmiy asosda ahlil qiladi. Tadqiqo da diqqa , xo i a, a akku , asa u , il a o‘qish ko‘nikmala i hamda mo i a -
sion-ij imoiy omilla o‘ ganildi. Adabiyo la ahlili na ijasida boshlang‘ich mak ab da ida kogni i ja ayonla ning ongli a
maqsadli i ojlanishi, izual-ko‘ gazmali a amaliy me odla ning sama ado ligi, shuningdek o a-ona a o‘qi u chila ning
oli aniqlangan. Maqolada pedagogik a siyala – da sla ni izual ma e ialla , o‘yinla , bosqichma-bosqich mashqla a
ij imoiy-emo sional qo‘llab-qu a lash o qali op imallash i ish yo‘lla i akli e iladi.
Kali so‘zla : kichik mak ab yoshi, aqliy qobiliya , diqqa , xo i a, a akku , asa u , mo i a siya, pedagogik me odla .
Abs ac : This a icle analyzes he psychological ea u es o in ellec ual abili ies in ea ly school-age child en (g ades
1–4). Based on he e iew o Uzbek, Russian, and in e na ional li e a u e, he s udy examines a en ion, memo y, hinking,
imagina ion, language, lea ning skills, and mo i a ional-social ac o s. Findings e eal a shi om isual-imaginal o lo -
gical-concep ual hinking, he de elopmen o pu pose ul memo y, and he inc easing ole o school-based lea ning. The
au ho s p opose pedagogical ecommenda ions: use o isual aids, game-based and p ac ical asks, sca olded s ep-by-
s ep lea ning, and ac i e in ol emen o eache s and pa en s o os e sel - egula ion and academic mo i a ion.
Key wo ds: ea ly school age, in ellec ual abili y, a en ion, memo y, hinking, imagina ion, mo i a ion, pedagogical
me hods.
Аннотация: В статье анализируются психологические особенности интеллектуальных способностей младших
школьников (1–4 классы). На основе изучения отечественных и зарубежных источников исследованы внимание,
память, мышление, воображение, речевые навыки и мотивация учащихся. Установлено, что в этот период проис-
ходит переход от наглядно-образного к логическому мышлению, формируется целенаправленное запоминание,
повышается роль учебной деятельности. Авторами предлагаются педагогические рекомендации: использование
наглядных материалов, игровых и практических заданий, поэтапная работа над задачами, а также активное вов-
лечение семьи и учителя для формирования саморегуляции и учебной мотивации.
Ключевые слова: младший школьный возраст, интеллектуальные способности, внимание, память, мышление,
воображение, мотивация, педагогические методы.
KIRISH
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning yosh da i oda da 7–11 yosh o alig‘ida asmiy belgilanadi [2]. Bu
da da bolala da psixik ja ayonla ning o‘ziga xos o‘zga ishla i kuza iladi: psixik ja ayonla da asodi iylik, ha i-
ha aka la ning ichki ko‘ inishi a e leksiya paydo bo‘ladi [2]. Shu da da a akku a id okning yangicha ashkil
e ilishi sodi bo‘ladi, ikkinchi omondan esa boshlang‘ich a’lim boshlanishi bilan bolala ning asosiy aoliya i
o‘qishga aylanadi [1]. Bu bosqichda o‘qish aoliya i us u o bo‘lib, o‘qish o qali xo i a shakllanadi a a o -muhi
haqidagi bilimla egallanadi [1]. Ushbu maqolada kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning aqliy i ojlanishi ja a-
yonidagi psixologik xususiya la ahlil qilinadi a mazku da pedagogik jiha dan qanday qo‘llab-qu a lanishi
haqida a siyala kel i iladi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Maqolada oydalanilgan manbala zamona iy adqiqo la a klassik naza iy ishla dan ibo a . Vygo skiy a
Pyaje (Piage ) naza iyala i kogni i i ojlanishning g‘oya iy asosini be adi, us olimla i (Bakulina a boshq.)
boshlang‘ich sin da sla ida in ellek ual ja ayonla ni ashkil e ish aj ibasini aqdim e adi. Mahalliy adqiqo la
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
239
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2025-yil, ok yab , 10-son
(Dos mukhamedo a, Khaida o a, Imomqulo a) pedagogik a psixologik jiha la ni kon eks da yo i adi. Elek on
esu sla amaliy misolla a a siyala ni o‘ldi adi. Shu bilan adabiyo la bi -bi ini o‘ldi ib, naza iy a amaliy
asosla ni uyg‘unlash i adi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Maqola me odologiyasi si a ida ilmiy adabiyo la ahlili a a’lim-psixologik adqiqo la na ijala ini solish i-
ish usulla i ishla ildi. Kichik mak ab yoshining aqliy i ojlanishiga oid o‘zbek, us a jahon olimla i adqiqo la i
o‘ ganildi. Olingan ma’lumo la in eg a siyasi a aqqoslash asosida maqola na ijala i umumlash i ildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila da psixik ja ayonla sezila li su ’a bilan i ojlanadi. Asosiy kuza u la
shundan ibo a :
1. Diqqa . Bolala e’ ibo i das lab bamaylixo i bo‘lib, uzoq aq bi joyga jamlasha olmaydi [7]. Ula ni qiziq i -
maydigan oddiy yoki ak o iy opshi iqla diqqa ini o maydi. Shu bilan bi ga, kichik mak ab o‘qu chisi
as a-sekin ongli a ishda maqsadla ni belgilashni a o‘z ha i-ha aka la ini boshqa ishni o‘ ganadi [7].
2. Xo i a. Bu yoshda xo i a ja ayoni sezila li da ajada ongli a man iqiy mazmunda i ojlanadi. O‘qu chila
ma hum a so‘zli ma’lumo la ni ushunib qabul qilishni a eslab qolishni o‘zlash i adi, so‘zli a man iqiy
xo i a hajmi o adi. Shu bilan bi ga, bi inchi sin o‘qu chila i ko‘pincha o‘qi u chining be adigan ma nla ini
mexanik a zda yodlab olishga moyil bo‘ladi; bu esa da slikdagi ma nla mu akkablashganda qiyinchilik
ug‘di ishi mumkin.
3. Ta akku . Kichik mak ab yoshida a akku izual-imaginal bosqichdan man iqiy-konsep ual bosqichga
o‘ ishni boshlaydi. Boshlang‘ich sin o‘qu chisi das lab ko‘p oq ka ala ik iga ayanadi a ko‘pincha
o‘qi u chining ay ganla ini ak o laydi. Keyinchalik bolala abs ak -man iqiy ik lashni egallay boshlaydi;
masalala ni ahlil qilib, adbi la zanji i a sabab-oqiba li bog‘liqlikla ni aniqlay oladi.
4. Tasa u a ijodiy ik lash. Kichik mak ab yoshida bolala asa u i juda jonli a ijodko ona xususiya ga
ega bo‘ladi. Ula o‘yin a o‘ylash o qali u li ob azla ni ya a ishga moyildi . Bi oq ula ning asa u la ini
boshqa ish das lab qiyin kechadi; aq o‘ ishi bilan asa u la yanada ealis ik a a ibli bo‘lib bo adi,
yangi ob azla esa ilga i o‘ ganilgan aj iba asosida paydo bo‘ladi.
5. Til a o‘qish ko‘nikmala i. Boshlang‘ich sin o‘qu chila i nu q ko‘nikmala ini ez egallab, yozu , o‘qish a
muloqo qobiliya la ini i ojlan i adi. O‘qish aoliya i ushbu yoshda ye akchi xususiya ga ega bo‘lib, o‘qu -
chila ma nla ni ushunish, mus aqil ik lash a yozishni o‘ ganishadi. Kompyu e a kons uk i aoliya
ham yangi bosqichda boshlanadi, bu esa ula ning man iqiy ik lash a ijodko lik salohiya ini oshi ishga
yo dam be adi.
6. Mo i a siya a ij imoiy omilla . Kichik mak ab yoshida o‘qu chila ning ichki mo i a siyasi shakllanishida
ij imoiy omilla muhim ol o‘ynaydi. Ula o a-ona a o‘qi u chila ga nisba an mas’uliya hissi o qali a’lim
ja ayoniga ichki mo i a siya hosil qiladi. Qiziqu chanlik a ilmga bo‘lgan eh iyoj esa ma’lumo ni emo sional
a zda qabul qilishga yo dam be adi a o‘qishga bo‘lgan ichki mo i a siya poyde o ini ashkil e adi.
Yuqo idagi kuza u la shuni ko‘ sa adiki, kichik mak ab yoshidagi bolala ning diqqa , xo i a, a akku ,
asa u a boshqa kogni i ja ayonla i uzluksiz a ishda i ojlanib, as a-sekin ongli a maqsadli xa ak e kasb
e adi. Shu sababli, bu bosqichdagi a’limni qiziqa li a mazmunli a zda ashkillash i ish, pedagogla omonidan
bolala ning yosh a indi idual xususiya la iga mos usulla ni qo‘llash za u hisoblanadi.
Bu bo‘lim na ijala ga asoslangan holda pedagogik xulosala a a siyala ni o‘z ichiga oladi. Kichik mak ab
yoshida o‘qu chila ning aqliy qobiliya i xususiya la ini hisobga olgan holda da sla ni ashkil e ish mu a aqi-
ya li a’lim- a biya kali idi . Masalan, psixolog Xayda o a a’kidlaganidek, boshlang‘ich sin o‘qu chila i juda
emo sional bo‘lib, pedagogla ning asosiy azi asi ula ning kelgusidagi o‘qishga bo‘lgan mo i a siyasini dunyo-
qa ashla i asosida kuchay i ish hisoblanadi [3]. Shu bois o‘qi u chila yangi bilimla ni bolala ning olgan oldingi
aj ibasi bilan bog‘lab, da sla ni qiziqa li qilishga ha aka qilishi ke ak.
Diqqa ni jamlash uchun da sla da ko‘ gazmali osi ala ( asmla , ideo a audio ma e ialla ) hamda o‘yin
me odla idan oydalanish maqsadga mu o iq. Chunki kichik mak ab yoshidagi bolala uchun izual a amaliy
mashg‘ulo la bilim egallash ja ayonini aollash i adi. Masalan, ma zuni ushun i ishda angli as i la a qo‘lda
baja iladigan mini-loyihala o qali bolala ning diqqa ini ushlab qolish mumkin [5].
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
240
2025-yil, ok yab , 10-son
Boshlang‘ich sin da a’limning das labki bosqichla ida (1–2-sin ) ko‘p oq ko‘ gazmali- as i li aoliya
us un bo‘ladi; bunda diqqa a xo i a bilan ishlashga alohida e’ ibo qa a iladi. 3–4-sin la da esa o‘qu chila da
man iqiy ik lashni i ojlan i ishga o‘ iladi: opshi iqla ni bosqichma-bosqich yechish, sa ol-ja ob a munoza a
o qali man iqiy bog‘liqlik mus ahkamlanadi [6].
Shuningdek, o‘zini-o‘zi boshqa ish a mas’uliya uyg‘usini shakllan i ish maqsadida o a-onala a o‘qi u -
chila bolala da qa ’iy kun a ibini jo iy e ishi, o‘yin a jamoa iy aoliya da omida qoidala ga ioya qilishni
o‘ ga ishi lozim. Bunday a biya iy usulla bolala da impulsi xa i-ha aka ni kamay i ish a mus aqillikni
oshi ishga yo dam be adi [4].
Ushbu pedagogik a siyala kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning aqliy salohiya ini o‘liq i ojlan i ishga
xizma qiladi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib ay adigan bo‘lsak, kichik mak ab yoshida bolala ning psixologik eh iyojla i a qobiliya xususi-
ya la ini inoba ga olgan holda, da s uslubla i a o‘qu muhi ini moslash i ish za u a i isbo landi.
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning aqliy qobiliya i – mu akkab, bosqichma-bosqich a indi idual
xususiya la ga boy ja ayon. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, 1–4-sin la da diqqa , xo i a, a akku a asa u sezi-
la li da ajada shakllanadi; o‘qish aoliya i esa bu ja ayonning ma kaziga aylanadi. Pedagogik amaliyo da izual-
ko‘ gazmali ma e ialla , o‘yin me odla i, bosqichma-bosqich opshi iqla hamda o a-ona a o‘qi u chi hamko ligi
eng sama ali yondashu hisoblanadi. Bu usulla o‘qu chila da mus aqil ik lash, xo i ani kuchay i ish a ij imoiy-
emo sional ba qa o likni i ojlan i ishga yo dam be adi. Kelgusida amaliy adqiqo la yo damida a siyala ning
sama ado ligini ekspe imen al ekshi ish maqsadga mu o iq sanaladi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. Dos muhamedo a Sh.A., Nishano a Z.T. Yosh da la i a pedagogik psixologiya. Toshken : Fan, 2013. – 364 b.
2. Xayda o a M.D. Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning o‘ziga xos i ojlanish xususiya la i. Ta’lim a inno a sion
adqiqo la , 2022, №8, b.167–170.
3. Imomqulo a F.M. Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila ning psixologik xususiya la i. Ju nal pedagogiki a psixologii
zamona iy a’limda, 2022, 2(6).
4. Vygo skiy L.S. Myshlenie i ech’. Mosk a: Pedagogika, 1963.
5. Piage J. The O igins o In elligence in he Child. New Yo k: In e na ional Uni e si ies P ess, 1952.
6. Bakulina G.A. In ellek ualʹnoe az i ie mladshego shkol’nika na u okakh usskogo yazyka. Mosk a: Vlados, 2010.
7. Osobennos i in ellek ual’nogo az i iya mladshikh shkol’niko [Elek on esu s]. URL: h ps://de ec ologiya.p o/zhu nal/
osobennos i_in ellek ualnogo_ az i iya_mladshix_shkolniko /.