INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
749
TIJORAT BANKLARI KAPITALI
SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO’LLARI
Sa’dullaye a Mohinu
TDIU ayanch dok a an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17307481
Anno a siya. Mazku maqolada O‘zbekis on ijo a bankla ining kapi ali
sama ado ligini oshi ish yo‘lla i ilmiy jiha dan ahlil qilingan. Us a kapi alining o‘sish
dinamikasi, so oyda a kapi al en abelligi (ROE) ko‘ sa kichla i asosida bankla ning
moliya iy ba qa o ligi yo i ilgan. Maqolada bank kapi ali sama ado ligini oshi ishning asosiy
yo‘nalishla i si a ida: kapi allash i ish ja ayonini kuchay i ish, iskla ni boshqa ish
mexanizmla ini akomillash i ish, inno a sion bank xizma la ini i ojlan i ish a xalqa o
moliya iy s anda la ga moslashish masalala i ko‘ ib chiqiladi.
Kali so‘zla : ijo a bankla i, kapi al sama ado ligi, us a kapi ali, so oyda, ROE,
iskla ni boshqa ish, bank izimi.
Abs ac . This a icle scien i ically analyzes ways o imp o e he capi al e iciency o
comme cial banks in Uzbekis an. The inancial s abili y o banks is highligh ed based on he
dynamics o au ho ized capi al g ow h, ne p o i and e u n on equi y (ROE). The a icle
conside s he ollowing as he main a eas o imp o ing he e iciency o bank capi al:
s eng hening he capi aliza ion p ocess, imp o ing isk managemen mechanisms, de eloping
inno a i e banking se ices, and adap ing o in e na ional inancial s anda ds.
Key wo ds: comme cial banks, capi al e iciency, au ho ized capi al, ne p o i , ROE, isk
managemen , banking sys em.
Ki ish
Tijo a bankla i mamlaka moliya izimining asosiy bo‘g‘ini hisoblanadi. Ula ning kapi al
bazasi na aqa ba qa o likni, balki iq isodiy i ojlanish su ’a la ini ham belgilab be adi. So‘nggi
yilla da O‘zbekis onda bank izimini isloh qilish, da la ulushini kamay i ish a kapi allash i ish
ja ayonla ini chuqu lash i ish bo‘yicha qa o cho a- adbi la amalga oshi ilmoqda. Shu sababli
ijo a bankla i kapi ali sama ado ligini oshi ish dolza b masalala dan bi i hisoblanadi.
Adabiyo la ahlili. Bank kapi alining sama ado ligi masalasi jahon moliya iy ilmiy
adabiyo ida keng o‘ ganilgan. Masalan, F.Mishkin a S.Ross singa i olimla kapi al ye a liligi
bankla ning moliya iy ba qa o ligini belgilo chi eng muhim omil ekanligini a’kidlaydila .
O‘zbekis onda esa Ma kaziy bank a mahalliy olimla (A.Vahobo , Sh.Xolmu odo a b.)
ijo a bankla i kapi allash i ishning iq isodiyo dagi in es i sion ja ayonla ga a’si ini o‘ ganib
kelmoqda. Shuningdek, Xalqa o Valyu a Fondi (IMF) a Jahon banki hisobo la ida bank kapi ali
sama ado ligini oshi ish bo‘yicha ilg‘o aj ibala a siya e iladi.
Tadqiqo me odologiyasi. Ushbu adqiqo da ijo a bankla i kapi alini sama ado ligini
oshi ish masalasi ko‘p bosqichli yondashu asosida o‘ ganildi.
Bi inchidan, naza iy-me odologik asosla klassik a zamona iy bank naza iyala i,
shuningdek, xalqa o moliya iy ins i u la ning (Bazel qo‘mi asi, Jahon banki, Xalqa o alyu a
jamg‘a masi) me’yo iy hujja la i asosida ahlil qilindi. Bu yondashu O‘zbekis on sha oi ida
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
750
bank kapi ali sama ado ligini baholash mezonla ini xalqa o s anda la bilan solish i ish
imkonini be di.
Ikkinchidan, empi ik ahlil ja ayonida O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining
yillik hisobo la i, ijo a bankla ining moliya iy ko‘ sa kichla i hamda Da la s a is ika qo‘mi asi
ma’lumo la i asos qilib olindi. Ma’lumo la 2019–2023 yilla o alig‘ini qam ab oldi a ula
asosida us a kapi ali hajmi, so oyda, kapi al ye a liligi a en abellik koe i sien la i hisoblab
chiqildi.
Uchinchidan, solish i ma ahlil me odi o qali O‘zbekis on ijo a bankla i ko‘ sa kichla i
AQSh, Ye opa a Rossiya kabi da la la bank izimi aj ibasi bilan qiyoslandi. Bunda
kapi alning ye a lilik da ajasi a uning sama ado ligi jiha idan o‘xshash a a qli omonla i
aniqlab be ildi.
To‘ inchidan, s a is ik ahlil usuli qo‘llanilib, ijo a bankla i kapi alining o‘sish
dinamikasi jad al a g a ikla da aks e i ildi. Bu usul adqiqo na ijala ini izual ko‘ inishda
aqdim e ish a muhokama qilish imkonini be di.
Beshinchidan, ssena iy ahlili asosida bank kapi alini oshi ishning uch a asosiy yo‘nalishi
ishlab chiqildi:
1. us a kapi alini qo‘shimcha aksiyala emissiyasi o qali ko‘pay i ish;
2. xo ijiy in es o la a xalqa o moliya iy ins i u la esu sla ini jalb qilish;
3. so oydani ein es i siya qilish a moliya iy inno a siyala ni keng a biq e ish.
Shuningdek, me odologiyada si a ahlili ham qo‘llanildi. Ya’ni, bank kapi alining
iq isodiyo dagi o‘ ni, ishonchlilik da ajasi a mijozla uchun ko‘ sa iladigan xizma la si a iga
a’si i izohlandi.
Umuman olganda, adqiqo me odologiyasi izimli yondashu ga asoslangan bo‘lib,
naza iy a amaliy na ijala ni uyg‘unlash i ish, s a is ik a si a ahlilla ini bi lash i ish o qali
ilmiy xulosala chiqa ishga yo dam be di.
Tadqiqo na ijala i a muhokama
1-jad al
Tijo a bankla i kapi alining o’sishi a sama ado lik ko’ sa kichla i
(2020-2024 yilla misolida)
Yil
Us a kapi ali ( ln so‘m)
So oyda ( ln so‘m)
ROE (%)
2019
41,2
4,5
9,6
2020
47,8
5,2
9,8
2021
56,3
6,8
10,5
2022
65,7
8,1
11,0
2023
78,4
9,9
11,4
2024
(p ognoz)
90,0
11,2
12,0
(Manba: O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki yillik hisobo la i (2019–2023). 2024
yil qiyma la i Ma kaziy bank a IMF p ognozla i asosida uzilgan.)
Jad al ma’lumo la idan shuni ko‘ sa adiki, 2019–2023 yilla o alig‘ida bankla ning us a
kapi ali a so oydasi ba qa o o‘sib bo gan. P ognoz ma’lumo la ga ko‘ a, 2024 yilda bu
ko‘ sa kichla yanada oshishi ku ilmoqda.
Muhokama. Tahlil shuni ko‘ sa adiki, ijo a bankla i kapi alini sama ali boshqa ish
uchun quyidagi cho ala za u :
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
751
- Kapi allash i ishni kuchay i ish: qo‘shimcha aksiyala emissiyasi a qay a in es i siya
siyosa ini kengay i ish.
- Riskla ni boshqa ish: k edi po elini di e si ika siya qilish, Basel III alabla iga
moslashish.
- Inno a sion xizma la : aqamli bank xizma la ini kengay i ish o qali da omad
manbala ini oshi ish.
- Xalqa o in eg a siya: xo ijiy in es i siyala ni jalb qilish a xalqa o moliya ins i u la i
bilan hamko likni kengay i ish.
Xulosa. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, O‘zbekis on ijo a bankla ining kapi ali a so
oydasi yildan-yilga o‘sib bo moqda. Kapi al sama ado ligini yanada oshi ish uchun bankla
kapi allash i ish siyosa ini kuchay i ishi, iskla ni boshqa ishni akomillash i ishi a aqamli
ans o ma siyani jadallash i ishi za u . Shuningdek, Ma kaziy bank omonidan belgilangan
p udensial no ma i la xalqa o alabla ga mos a ishda akomillash i ib bo ilishi muhim
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mishkin F.S. The Economics o Money, Banking, and Financial Ma ke s. Pea son, 2019.
2. Ross S. Co po a e Finance. McG aw-Hill, 2020.
3. Vahobo A. a boshqala . Bank ishi. Toshken : Iq isodiyo , 2021.
4. Jahon banki hisobo la i – www.wo ldbank.o g
5. Xalqa o Valyu a Fondi (IMF) hisobo la i – www.im .o g O‘zbekis on Respublikasi
Ma kaziy banki asmiy
