Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
18
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17308140
TALABALARNING O‘QUV FAOLIYATINI NAZORAT QILISH VA
BAHOLASH
Ku bano Mi zaahmad
Oʻzbekis on Milliy uni e si e i p o esso i
E-mail: ku bano 1[email p o ec ed]
Ibadullaye Samanda bek Bax iyo o‘g‘li
Oʻzbekis on Milliy Uni e si e i 1-ku s Magis an i
E-mail: Ubodullaye samanda [email protected]
ANNOTATSIYA
Talabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash zamona iy a’lim
ja ayonining asosiy a kibiy qismi hisoblanadi. Ushbu ja ayon alabala ning egallagan
bilim, shakllangan ko‘nikma a kasbiy malakala ini aniqlash, ula ning i ojlanish
da ajasini baholash imkonini be adi.
Nazo a qilishning asosiy azi asi- a’lim ja ayonida aniqlangan na ijala ni ahlil
qilish a o‘qu chi- alabala ning yu uq hamda kamchilikla ini ko‘ sa ishdan ibo a di .
Baholash esa nazo a na ijala iga ayangan holda amalga oshi iladi hamda
alabala ning in ellek ual salohiya ini o‘sishiga xizma qiladi. Shu bilan bi ga, nazo a
a baholash alabala da mas’uliya , in izom a mus aqil ishlash ko‘nikmala ini
i ojlan i adi. Pedagogik nuq ayi naza dan, baholashning adola li, sha o a
di e ensial bo‘lishi a’lim si a ini oshi ishning muhim omilidi . Zamona iy a’lim
izimida ey ing, es , elek on baholash a moni o ing kabi usulla keng
qo‘llanilmoqda. Bu usulla alabala ning bilimini ob’ek i a izimli baholashga
yo dam be adi. Na ijada, a’lim ja ayonining sama ado ligi o adi a alabala ning
kelgusidagi kasbiy aoliya iga ijobiy a’si ko‘ sa adi.
Kali so‘zla : nazo a , baholash, a’lim si a i, pedagogik ja ayon, bilim, ko‘nikma,
malaka, ey ing izimi, moni o ing.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
19
CONTROL AND ASSESSMENT OF STUDENTS’ LEARNING ACTIVITIES
Ku bano Mi zaahmad
Oʻzbekis on Milliy uni e si e i p o esso i
E-mail: ku bano [email p o ec ed]u
Ibadullaye Samanda bek Bax iyo o‘g‘li
Oʻzbekis on Milliy Uni e si e i 1-ku s Magis an i
E-mail: Ubodullaye samanda [email protected]
ABSTRACT
Con ol and assessmen o s uden s’ lea ning ac i i ies a e conside ed essen ial
componen s o he mode n educa ional p ocess. This p ocess makes i possible o
de e mine he knowledge acqui ed by s uden s, he skills hey ha e de eloped, and he
p o essional compe encies hey ha e o med, while also e alua ing hei le el o
de elopmen .
The main unc ion o con ol is o analyze he esul s iden i ied du ing he
educa ional p ocess and o e eal he achie emen s as well as sho comings o s uden s.
Assessmen , in u n, is ca ied ou on he basis o con ol esul s and se es o os e
he in ellec ual po en ial o lea ne s. A he same ime, con ol and assessmen
con ibu e o he de elopmen o esponsibili y, discipline, and independen wo king
skills among s uden s. F om a pedagogical pe spec i e, ai , anspa en , and
di e en ia ed assessmen is a c ucial ac o in imp o ing he quali y o educa ion.
In he mode n educa ion sys em, me hods such as a ing, es ing, elec onic
assessmen , and moni o ing a e widely applied. These me hods help o e alua e
s uden s’ knowledge in an objec i e and sys ema ic manne . As a esul , he
e ec i eness o he educa ional p ocess inc eases and posi i ely in luences s uden s’
u u e p o essional ac i i ies.
Keywo ds: con ol, assessmen , quali y o educa ion, pedagogical p ocess,
knowledge, skill, compe ence, a ing sys em, moni o ing.
KIRISH (ВВЕДЕНИЕ / INTRODUCTION)
Talabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash a’lim ja ayonining
aj almas qismi hisoblanadi. Ha bi a’lim ja ayoni ma’lum maqsad a na ijaga
qa a ilgan bo‘lib, bu na ijani aniq ko‘ sa ib be u chi osi a nazo a a baholashdi .
Nazo a ja ayonida alabala ning bilim, ko‘nikma a malakala i sino dan o‘ kazilib,
ula ning qaysi da ajada o‘zlash i ganlikla i aniqlanadi. Baholash esa olingan na ijala ni
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
20
ahlil qilish, xolisona mezon asosida baho qo‘yish a shu o qali alabaning o‘z us ida
ishlashiga u ki be ish azi asini baja adi.
Hozi gi kunda a’lim izimida nazo a a baholashning u li shaklla i ma jud:
og‘zaki sa ol-ja ob, yozma ishlanmala , es sino la i, amaliy mashg‘ulo la , loyiha
ishla i a elek on baholash izimla i. Ushbu shaklla alabaning bilimini u li
yo‘nalishla da aniqlash imkonini be adi. Masalan, og‘zaki nazo a alabaning ik lash
ezligi a nu q madaniya ini i ojlan i sa, yozma ishlanmala uning man iqiy a akku i
a mus aqil ik lash qobiliya ini ko‘ sa adi. Tes la esa qisqa aq ichida ko‘p
alabaning bilimini ekshi ish imkonini be adi. Baholash ja ayonining asosiy
maqsadi alabaning bilimini aqa gina aqam bilan i odalash emas, balki uni
ag‘ba lan i ish, mus aqil izlanishga yo‘nal i ish a o‘z bilimini yanada
chuqu lash i ishga undashdi . Shu sababli baholash ja ayonida adola , sha o lik a
aniq mezonla ga amal qilish juda muhimdi . O‘qi u chi ha bi alabaning indi idual
qobiliya ini inoba ga olib, bilimini baholashi a’lim sama ado ligini yanada oshi adi.
Zamona iy a’lim izimida nazo a a baholash usulla i obo a akomillashib
bo moqda. Elek on pla o mala o qali a oma ik baholash, onlayn es izimla i a
ey ing asosida baholash kabi usulla alabala ga qulaylik ya a moqda. Bu esa a’lim
ja ayonini yanada sama ali, sha o a na ijado qiladi. Umuman olganda,
alabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash a’lim ja ayonining si a ini
oshi ish, alabala ni bilimli, aol a mus aqil shaxs si a ida shakllan i ishda eng asosiy
osi ala dan bi idi . Shu sababli ushbu ma zu a’lim izimida juda ka a naza iy a
amaliy ahamiya ga ega bo‘lib, uni chuqu o‘ ganish dolza b masala hisoblanadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
(ЛИТЕРАТУРА И МЕТОДОЛОГИЯ / METHODS)
Talabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash masalasi a’lim
sohasida ko‘plab olimla , me odis la a pedagogla omonidan keng o‘ ganilgan. Tu li
da la da ya a ilgan ilmiy manbala , da slikla a maqolala da baholashning naza iy
asosla i, amaliy mexanizmla i hamda uning a’lim ja ayonidagi o‘ ni ba a sil
yo i ilgan.
Pedagogika anida nazo a a baholashning eng das labki shaklla i an’ana iy
og‘zaki a yozma usulla o qali amalga oshi ilgan. Masalan, A. A loniy,
K. Usmono kabi o‘zbek pedagog olimla i baholashning aqa na ijani aniqlash
emas, balki a biya iy ahamiya ini ham alohida a’kidlaganla . Ula ning ik icha,
baholash ja ayoni alabani aqa gina bilim da ajasi bilan emas, balki uning in ilishi,
aol ish i oki a mus aqil izlanishla i bilan ham o‘lchanishi ke ak.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
21
Che el pedagogikasida ham baholash muammosi keng adqiq qilingan. Masalan,
B. Blum (Bloom) aksonomiyasi a’limda bilimni da ajala ga aj a ib baholash izimini
ishlab chiqqan. Bu naza iya bo‘yicha bilim olish ja ayoni oddiy eslab qolishdan o ib,
ahlil qilish, sin ez qilish a ijodiy ik lashgacha bo‘lgan bosqichla ni qam ab oladi.
Keyinchalik ushbu model asosida es izimla i a ey ing baholash mexanizmla i keng
jo iy qilindi.
So‘nggi yilla da o‘zbek olimla i ham baholash izimini zamona iy alabla ga
moslash i ish us ida adqiqo la olib bo moqdala . Jumladan, O‘zbekis on Respublikasi
Ta’lim azi ligi omonidan ishlab chiqilgan da la a’lim s anda la ida baholashning
mezonla i aniq belgilangan bo‘lib, unda an’ana iy baholashdan ashqa i ey ing izimi,
kompe ensiyaga asoslangan baholash usulla i ham akli qilingan. Bu izim alabani
aqa bilim emas, balki amaliy ko‘nikmala , kommunika i qobiliya a ijodko lik
jiha idan ham baholash imkonini be adi.
Elek on a’lim a aqamli exnologiyala i ojlanishi na ijasida baholashning
yangi shaklla i — onlayn es la , elek on ju nal a ey ing izimla i keng
qo‘llanilmoqda. A. Abduqodi o , Sh. Toshpo‘la o kabi olimla o‘z izlanishla ida
elek on baholashning a zallikla i, xususan, sha o lik, ezko lik a omma iylik
jiha la iga e’ ibo qa a ganla .
Shu bilan bi ga, ay im adabiyo la da elek on baholashda insoniy omilning
kamayishi, alabaning shaxsiy xususiya la ini inoba ga olmaslik kabi muammola ham
ilga olingan.
Umuman olganda, adabiyo la ni ahlil qilish shuni ko‘ sa adiki, nazo a a
baholashning sama ali izimini ya a ish a’lim si a ini oshi ishning eng muhim
omilla idan bi idi . Tu li manbala da ilga i su ilgan naza iy qa ashla a amaliy
a siyala bugungi kunda ham dolza bligini saqlab qolmoqda. Demak, zamona iy
baholash izimi an’ana iy usulla ni ham, inno a sion yondashu la ni ham
uyg‘unlash i gan holda amalga oshi ilishi lozim.
NATIJALAR (РЕЗУЛЬТАТЫ / RESULTS)
Ushbu maqolada alabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash
ja ayonini o‘ ganish uchun kuza u , suhba a es sino la i asosiy me od si a ida
qo‘llanildi. Da s ja ayonida alabala bilimini ekshi ish uchun uch xil usuldan
oydalanildi:
1. Og‘zaki nazo a – da s da omida be ilgan sa olla o qali alabaning ma zuni
qay da ajada ushunganini aniqlash.
2. Yozma ishla – alabala ga qisqa opshi iqla , masalala a ochiq sa olla
be ilib, ula ning man iqiy ik lash a mus aqil yozish qobiliya i ekshi ildi.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
22
3. Tes sino la i – qisqa aq ichida ko‘p sonli alabala bilimini ezko baholash
imkonini be di.
Shuningdek, alabala aoliya ini baholashda ey ing izimi qo‘llanildi. Rey ing
mezonla i uch asosiy ko‘ sa kichga ayandi: audi o iya mashg‘ulo la ida aollik,
mus aqil ishla si a i, yakuniy nazo a na ijala i.
Olingan na ijala ni ahlil qilish uchun oiz hisobla i, aqqoslash usulla i a g a ik
ko‘ inishla qo‘llanildi. Me odikaning a zalligi shundaki, u alabaning aqa naza iy
bilimla ini emas, balki amaliy ko‘nikma a mus aqil ishlash qobiliya ini ham ochib
be di.
Tadqiqo da omida olingan na ijala shuni ko‘ sa diki, nazo a a baholash
usulla i o‘g‘ i anlansa, alabala bilim da ajasi a mo i a siyasi sezila li da ajada
o adi. Jumladan: Og‘zaki nazo a ja ayonida alabala ma zuni qay da ajada
anglaganini ko‘ sa di, ammo ula ning hammasi bi xil da ajada aol bo‘lmadi. Faollik
da ajasi o‘ acha 65% ni ashkil e di.
Yozma opshi iqla alabala ning man iqiy ik lashi a masalala ni mus aqil
yechish qobiliya ini yaxshilashga yo dam be di.
O‘ acha na ija 72% bo‘ldi. Tes sino la i esa qisqa aq ichida ko‘plab alabala
bilimini aniqlash imkonini be di. Bu usulda na ijala o‘ acha 80% ga ye di.
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Ta'limdagi nazo a ja ayoninig o'zga ishi
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
23
MUHOKAMA (ОБСУЖДЕНИЕ / DISCUSSION)
Umuman olganda, ey ing izimi o qali yig‘ilgan umumiy baholash
ko‘ sa kichla i 75% ni ashkil e di. Bu shuni angla adiki, nazo a ning u li shaklla ini
uyg‘unlash i ish alabala ning bilimini yanada adola li a sama ali baholash imkonini
be adi.
Na ijala dan ko‘ inib u ibdiki, baholash ja ayoni na aqa bilim da ajasini
aniqlash, balki alabala ni o‘z us ida mun azam ishlashga undashda ham muhim
ahamiya kasb e adi. Eng muhim jiha i shundaki, adola li a sha o baholash
alabala ning mo i a siyasini oshi adi, ula ni izlanishga a aol bo‘lishga cho laydi.
XULOSA (ЗАКЛЮЧЕНИЕ / CONCLUSION)
Talabala ning o‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash a’lim ja ayonining
aj almas qismi bo‘lib, uning sama ado ligi o‘g‘ idan- o‘g‘ i a’lim si a iga a’si
ko‘ sa adi. Nazo a ja ayoni alabaning bilim, ko‘nikma a malakala ini aniqlashga,
baholash esa ula ni ag‘ba lan i ish a yanada aol o‘qishga undashga xizma qiladi.
Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, baholashning og‘zaki, yozma, es a amaliy
shaklla ini uyg‘unlash i ish na ijala ning adola li a xolis bo‘lishini a’minlaydi.
Me odik yondashu la asosida olingan na ijala shuni isbo ladiki, adola li a
sha o baholash alabala mo i a siyasini oshi adi, ula ni mus aqil ik lashga,
izlanishga a bilimla ini yanada mus ahkamlashga undaydi. Zamona iy sha oi da esa
an’ana iy usulla ni inno a sion exnologiyala bilan qo‘shib olib bo ish yanada yuqo i
sama ado lik be adi.
Umuman olganda, a’lim izimida nazo a a baholashning o‘g‘ i yo‘lga
qo‘yilishi na aqa alabala ning bilim da ajasini oshi adi, balki ula ni kasbiy aoliya ga
pux a ayyo laydi, mus aqil, bilimli a aol shaxs si a ida shakllanishla iga zamin
ya a adi. Shu sababli ushbu masalani yanada chuqu o‘ ganish a amaliyo ga jo iy e ish
bugungi kun a’limi uchun dolza b azi ala dan bi idi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
[1] «Milla , R. (2004) The Role o P ac ical Wo k in he Teaching and Lea ning
o Science, High School Science Labo a o ies Role and Vision Na ional Academy o
Sciences, Washing on DC. - Re e ences - Scien i ic Resea ch Publishing».
h ps://www.sci p.o g/ e e ence/ e e encespape s? e e enceid=3327211
[2] «Compa ison o laba o ials and adi ional labs: The impac s o ins uc ional
sca olding on he s uden expe ience and concep ual unde s anding | Phys. Re . Phys.
Educ. Res.»
h ps://jou nals.aps.o g/p pe /abs ac /10.1103/PhysRe PhysEducRes.17.010131
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
24
[3] E. E kina, A. Van Heu elen, D. T. B ookes, и D. Mills, «Role o Expe imen s
in Physics Ins uc ion — A P ocess App oach», Phys. Teach., т. 40, вып. 6, сс. 351–
355, сен. 2002, doi: 10.1119/1.1511592.
[4] A. R. A h hibby, H. Kuswan o, M. Mundila o, и E. P ihandono, «Imp o ing
mo i a ion and science p ocess skills h ough a mobile labo a o y-based lea ning
model», Cyp io J. Educ. Sci., т. 16, вып. 5, сс. 2292–2299, окт. 2021, doi:
10.18844/cjes. 16i5.6333.
[5] «E ec s o an In-se ice P og am on Biology and Chemis y Teache s’
Pe cep ion o he Role o Labo a o y Wo k - ScienceDi ec ».
h ps://www.sciencedi ec .com/science/a icle/pii/S1877042814068037
[6] R. E. Maye , Mul imedia Lea ning. Second Edi ion. Camb idge Uni e si y
P ess, 2009.
[7] «Cogni i e Load Du ing P oblem Sol ing: E ec s on Lea ning - Swelle -
1988 - Cogni i e Science - Wiley Online Lib a y».
h ps://onlinelib a y.wiley.com/doi/abs/10.1207/s15516709cog1202_4
[8] F. Bouque , C. Dauphin, F. Be na d, и J. Bob o , «Low-cos expe imen s
wi h e e yday objec s o homewo k assignmen s», Phys. Educ., т. 54, вып. 2, с.
025001, мар. 2019, doi: 10.1088/1361-6552/aa 6d6.
[9] C. Tsihou idis и D. (Denis) Va ougios, «Expe imen al En i onmen s in PER:
A C i ical and Compa a i e E alua ion o he In e na ional Li e a u e—T ends», мар.
2023, doi: 10.1063/9780735425712_004.
[10] «(PDF) The eaching o Na u al Sciences in kinde ga en based on he
p inciples o STEM and STEAM app oach».
h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/366025568_The_ eaching_o _Na u al_
Sciences_in_kinde ga en_based_on_ he_p inciples_o _STEM_and_STEAM_a
pp oach
[11] «(PDF) Mo i a ional E ec i eness o Expe imen s in Physics Educa ion».
h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/267372219_Mo i a ional_E ec i enes
s_o _Expe imen s_in_Physics_Educa ion
[12] «Wha Is Mo i a ion and Why Does I Ma e ?» Cen e on Educa ion
Policy.The Geo ge Washing on Uni e si y, G adua e School o Educa ion and Human
De elopmen ., 2012 г. h ps:// iles.e ic.ed.go / ull ex /ED532670.pd
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 12 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe ,
2025
25
[13] Poppe, N. e al, Low-cos expe imen al echniques o science educa ion – A
guide o science eache s.
h ps://p ojek e.chemiedidak ik.unib emen.de/salis_zusa z/ma e ial_pd /lab_gui
de_low_cos _expe imen s_englisch.pd
[14] An onella Bachio i e al., E e yday Objec s: Linking IBSE and ESD. 2009.
[15] «Enhanced s uden lea ning in he in oduc o y physics labo a o y | Reques
PDF», Resea chGa e,
h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/230915351_Enhanced_s uden _lea nin
g_in_ he_in oduc o y_physics_labo a o y
[16] «T ansduc ion and Science Lea ning: Mul imodali y in he Physics
Labo a o y | Designs o Lea ning».
h ps://designs o lea ning.nu/a icles/10.16993/d l.118
[17] Uni e si y o Johannesbu g и B. Madlela, «An explo a ion on applied
expe imen s in na u al science educa ion», In . J. Educ. Manag. De . S ud., т. 6, вып.
2, сс. 188–209, июн. 2025, doi: 10.53378/ijemds.353210.
[18] A loniy A. Tu kiy gulis on yoxud axloq. – Toshken : O‘zbekis on Milliy
ensiklopediyasi, 1992.
[19] Usmono K. Pedagogika naza iyasi asosla i. – Toshken : O‘qi u chi, 2005.
[20] Bloom B. S. Taxonomy o Educa ional Objec i es: The Classi ica ion o
Educa ional Goals. – New Yo k: Longmans, G een, 1956.
[21] Abduqodi o A. A. Pedagogik exnologiyala a pedagogik maho a . – Toshken :
Fan, 2008.
[22] Toshpo‘la o Sh. Zamona iy a’lim exnologiyala i. – Toshken : Yangi as a lodi,
2014.
[23] O‘zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi. Oliy a’lim muassasala i uchun
da la a’lim s anda la i. – Toshken , 2020.
[24] Ka imo U. Ta’limda ey ing izimi: naza iya a amaliyo . – Toshken :
Inno a siya nash iyo i, 2021.
[25] UNESCO. Assessmen in Educa ion: P inciples, Policy & P ac ice. – Pa is:
UNESCO Publishing, 2017.
[26] Ande son L. W., K a hwohl D. R. (Eds.). A Taxonomy o Lea ning, Teaching,
and Assessing. – New Yo k: Addison Wesley Longman, 2001.
[27] Rasulo R. O‘qu aoliya ini nazo a qilish a baholash me odikasi. – Toshken :
TDPU nash iyo i, 2019.
