131
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
AYOLLARDA UCHRAYDIGAN KASALLIKLAR. TUXUMDON OʻSMALARI.
Choʻliye a Dildo a E kinjono na
Baza o a Gulno a Rus amo na
Toʻlqino Hamidullo Xamdam oʻgʻli
ALFRAGANUS UNIVERSITY noda la oliy a’lim ashkilo i,
Tashken ,Uzbekis an
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308220
Anno a siya. Ayolla jinsiy a’zola ining yallig‘lanish kasallikla i ginekologik kasal
likla o asida bi inchi o‘ inni egallaydi. Ayolla jinsiy a’zola ining yallig‘lanish kasallikla i
asni iga uch a amoyil asos qilib olingan.
E iologik omil kasallik qo‘zg‘a u chisi in ek sion, mexanik, e mik, kimyo iy, omboz,
qon quyilishi, o‘qimala ning nek ozga uch ashi kabi omilla . In ek siyaning a qalishi lim agen
yo‘l bilan, gema ogen yo‘l bilan, kanalikulya yo‘l bilan. Klinik o‘ ishi o‘ ki , ya im o‘ ki ,
su unkali a kasallikning qay a qo‘zg‘alish da i.
Kali so’zla : uxumdon o‘smasi, o a iya o‘smasi, uxumdon sa a oni, ginekologik
o‘sma, ayolla ep oduk i izimi kasallikla i, uxumdon kis asi, benign o‘sma, malign o‘sma,
o‘sma belgila , ayolla da shishla , go monal buzilish, onkologik kasallikla .
ЗАБОЛЕВАНИЯ У ЖЕНЩИН. ОПУХОЛИ ЯИЧНИКОВ.
Аннотация. Воспалительные заболевания женских половых органов занимают
первое место среди гинекологических заболеваний. Классификация воспалительных
заболеваний женских половых органов основана на трех принципах.
Этиологический фактор - возбудителем заболевания является инфекционный,
механический, термический, химический, такие факторы как тромбоз, кровоизлияние,
некроз тканей. Распространение инфекции происходит лимфогенным, гематогенным,
каналикулярным путем. Клиническое течение - острое, подострое, хроническое и период
рецидива заболевания.
Ключевые слова: опухоль яичника, опухоль яичника, рак яичника, гинекологическая
опухоль, заболевания женской репродуктивной системы, киста яичника,
доброкачественная опухоль, злокачественная опухоль, симптомы опухоли, опухоли у
женщин, гормональные нарушения, онкологические заболевания.
DISEASES IN WOMEN. OVARIAN TUMORS.
Abs ac . In lamma o y diseases o he emale geni al o gans occupy he i s place
among gynecological diseases. The classi ica ion o in lamma o y diseases o he emale geni al
o gans is based on h ee p inciples.
E iological ac o - he causa i e agen o he disease is in ec ious, mechanical, he mal,
chemical, ac o s such as h ombosis, hemo hage, issue nec osis. The sp ead o in ec ion is by
lympha ic, hema ogenous, canalicula ou e. The clinical cou se is acu e, subacu e, ch onic and
he pe iod o elapse o he disease.
Keywo ds: o a ian umo , o a ian umo , o a ian cance , gynecological umo , diseases
o he emale ep oduc i e sys em, o a ian cys , benign umo , malignan umo , umo
symp oms, umo s in women, ho monal diso de s, oncological diseases.
Kasallik chaqi u chi mik obla ning gu uhla i sep ik yallig‘lanish kasallikla i,
spese ik yallig‘lanish kasallikla i. Kasallik qam ab olgan joyiga qa ab ashqi jinsiy a’zola
yallig‘lanishi, ichki jinsiy a’zola yallig‘lanishi.
132
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
In ek siya ekzogen a endogen yo‘l bilan yuqadi. Kasallikning klinik o‘ ishi
qo‘zg‘a u chisining i ulen ligiga, hamda o ganizm himoya kuchining xususiya la iga bog‘liq.
Tashqi jinsiy a’zola ning yallig‘lanishi
Vul i – asosan jinsiy labla yallig‘lanishi. Ayol qinga ki ish sohasi achishib, og‘ ib
u ganidan, qichishu dan noliydi. Ko‘zdan kechi ilganda o‘qimala qiza ib, shishgani,
yi ingsimon aj almala kelayo gani ko‘ inadi, ya ala ham opilishi mumkin.
Da osi: 2% li bo a kislo a e i masi, moychechak damlamasi, bilan yu ib ozalab
sin omisin yoki s ep osidli emulsiya su iladi yoki p imochka qilinadi ya’ni e i masi
shimdi ilgan sal e ka bilan yopib qo‘yiladi.
Ba olini – ka a es ibulya bezla ning yallig‘lanishi. Ka a jinsiy lab sohasi qa iq
og‘ ib, shishib ke ishi a in il a siya paydo bo‘lishi bilan xa ak e lanadi. Yallig‘lanish yi ingli
bo‘lsa, ana ha o a i ko‘ a iladi. O‘ ki bosqichda bemo ga o‘ nidan u may yo ishi, za a langan
bez sohasiga muzli xal a qo‘yish an ibio ikla a sul anilamid p epa a la i buyu iladi.
Yi ingli yallig‘lanishda xi u gik yo‘l bilan da o qilinadi. Yi inglagan joyni yo ib,
bo‘shlig‘iga 10% gigipe onik na iy xlo e i masiga ho‘llangan undala , so‘ng a Vishne skiy
mazi su ilgan undala qo‘yiladi. So‘ ilish bosqichida izio e ape ik da o UVCh qo‘llaniladi.
Ichki jinsiy a’zola ning yallig‘lanishi
Kolpi – qinning yallig‘lanishi. Oqchil kelishi, qinning qichishib og‘ ib u ishi. Ko‘zdan
kechi ilganda qin de o i qiza gan, shishgan, ba’zan och qizil usli mayda oshmala a yi ing
g‘ubo la i bo ligi ko‘ inadi. T ixomonadali kolpi da aj almala sa g‘ish yashil ko‘pikli,
zambu ug‘li kolpi da, suzmasimon, oq massa ko‘ inishida. Kasallikni kel i ib chiqa u chi
qo‘zg‘a u chini hisobga olib da o qilinadi. Qiz bolala da ul o agini ko‘p oq uch aydi.
Sababi – os isala , yo jismla qinga ki ib qolganda paydo bo‘ladi. Da o yo‘li e iologik
ak o ga bog‘liq.
Endo se i si – bachadon bo‘yni kanali shilliq pa dasining yallig‘l anishi. Klinikasi.
Oqchil kelib u ishi, dumg‘aza sohasida o ib cho‘za yo gandek bo‘lib seziladigan
og‘ iqla u ib u ishi. Qin ko‘zgula i yo damida ko‘zdan kechi ib qa alsa, bachadon bo‘yni
kanali qiza gan, bachadon bo‘yni kanalidan shilimshiq yi ingli aj almala kelib u gani opiladi.
Da osi. An ibio ikli, sul anilamidli do i da monla . Qinni chayib, mazli amponla
qo‘yish. Bachadon bo‘yni kanaliga p o o gol yoki lyugol e i masi su ib qo‘yiladi.
Bachadon bo‘yni e oziyasi – Bachadon bo‘yni ashqi eshik a o idagi ko‘p qa a li
yassi epi eliyning za a lanishi, ya a bo‘lishi. Bachadon bo‘yni qin qismi ko‘p qa a li yassi
epi eliyla ning de ek i chin e oziya deyiladi. Bachadon bo‘yni kanalidan chiqadigan pa ologik
aj almala dan a’si lanib, e oziya paydo bo‘ladi. Chin e oziya och qizil angda, no o‘g‘ i
shaklda, sal eginganda qonaydi. Bachadon bo‘yni qin qismi epi eliyala ining de ek i ya alangan
sohasiga silind ik epi eliyla o‘sib qoplab, go‘yoki ya a uzalayo gan hola ga keladi. Aslida bu
hola uzalish emas – sox a (pse do) e oziya hola i hisoblanadi. Silind ik epi eliyala
e oziyalangan sohadagi aoliya ko‘ sa ib, sek e aj a ib u gan bezla ning yo‘lini beki ib qo‘yadi
a sek e o‘plangan joyda mayda-mayda pu akchala paydo bo‘ladi, ula ni Nabo o
uxumchala i (o uli Nabo ici) deb ay iladi. Pse do e oziyada- silindi simon epi eliy bilan
o‘lishib, e oziya yuzasi och qizil bo‘lib ko‘ i nadi. E oziyala bachadon bo‘yni kanalining
yi ilib ke gan joyla idagi shilliq pa dasi ag‘da ilib qolganda ham hosil bo‘ladi (e oziya
ek opioni).
Da osi: Shi obaxsh annachala , mik obga qa shi p epa a la , am ponla qo‘yiladi.
133
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Biopsiyadan keyin elek okoagulyasiya. K io e apiya. Laze bilan da olash yangi usul
hisoblanadi.
Endome i – Bachadon shilliq qa a ining yallig‘lanishi. Klinika- si qo inning pas ki a
dumg‘aza sohasida simillab og‘ ib u ishi. O‘ ki shaklida ana ha o a ining ko‘ a ilishi,
axika diya, e u ishishi ko‘zga ashlanadi. Bimanual ekshi ishda bachadon bezillab og‘ ishi,
qisman ka alashu i, bachadondan yi ingli chiqindi kelishi kuza iladi.
Salpingoo a i – (adneksi ) Bachadon o iqla ining yallig‘lanishi. Yallig‘l anish
ja ayonla i zo‘ ayib bo sa, bachadon o iqla i sohasida xal as imon yi ingli o‘sma – ubo a ial
o‘sma (pio – sak osalpinks) paydo bo‘ladi. Bachadon o iqla ining yallig‘lanishi a zandsizlikka,
bachadondan ashqa i homilado likka, hayz unk siyasining buzilishiga olib keladi.
Pa ame i – Bachadon a o i kle cha kasining yallig‘lanishi. Qo in pas ida, oyoqla a
dumba sohasida og‘ iq, zo‘ og‘ iqla u ayli siyish a hoja ga bo ishning qiyinlashib qolishi,
umumiy ah ol yomonlashu i, ana ha o a ining ko‘ a ilishi kuza iladi. Pa ame al in il a
yi inglaganida qo uq yoki o‘g‘ i ichakka yo ib chiqishi mumkin.
Pel iope i oni – Kichik chanoqdagi qo in pa dasining yallig‘lanishi bo‘lib, qo inning
pas ida qa iq og‘ iq. Bemo ning umumiy ah oli yomon lashadi, ana ha o a i ko‘ a iladi.
Qusish, qabziya a qo in damlash holla i kuza iladi. In oksika siya belgila i: pulsning
ezlashishi, a e ial bosimning pasayishi, og‘izning qu ib qolishi, holsizlanishi bilan
xa ak e lanadi.
Pe i oni – qo in pa dasining a qoq yallig‘lanishi bo‘lib, yi ingli pel iope i oni ning
zo‘ ayishi yoki bachadon o iqla idagi yi inglagan joyla ning yo ilishi na ijasida yuzaga keladi.
Bunda in oksika siya zo‘ ayib bo ib, ana ha o a ining yuqo i da ajasigacha ko‘ a ilib
ke ishi, qo inn ing ba cha bo‘limla ida qo in pa dasi a’si lanishiga xos aloma la ning o‘y os
sezilishi bilan xa ak e lanadi. Ope a i yo‘l bilan da olanadi.
Jinsiy a’zola yallig‘lanish kasallikla ini da olash
Umumiy qu a ni oshi u chi do ila , bachadonni qisqa i u chi p e pa a la ,
an ibak e ial e apiya, sul anilamid p epa a la i, dezin oksikasion e apiya, disensebillo chi
e apiya, simp oma ik da o, mahalliy da o, izio e ape ik da o muolajala ini qo‘llash a siya
e iladi. Kasallikning o‘ ki da ida yo oq ejimi, inchlik, qo inning pas ki qismiga muz xal a
qo‘yiladi. Ayolla jinsiy a’zola ining yallig‘lanish kasallikla ining p o ilak ikasi: hayz pay ida,
ug‘ uq, abo dan keyin, shaxsiy gigiyena qoidala iga ioya qilib bo ish. Jinsiy hayo
gigiyenasiga amal qilish. Abo la ni oldini olish. O ganizmdagi ba cha su unkali kasallikla ning
o‘choqla ini ba a a e ish.
Qiz bolala da ko‘p oq uch aydigan ginekologik kasallikla
Vul i – ashqi jinsiy a’zola ning yallig‘lanishi.
Sababla i: 1. To‘g‘ i ichakdan o‘ adigan gijjala u ayli jinsiy a’zola da qichishish
yuzaga keladi a ja oha langan e idan in ek siya ki ishi; 2. Semi ib ke gan qizla ning ko‘p
e lashi na ijasida qichishib, e la o qali ashqi jinsiy a’zoga in ek siya ki ishi; 3. Follikuli ,
piode mi , chipqonla ham in ek siya manbai bo‘lib xizma qiladi; 4. Siydik a’si ida bichilib,
ul i paydo bo‘ladi; 5. Qin a bachadondan u li kasallikla na ijasida aj aladigan chiqindila
sababli ul i paydo bo‘lishi mumkin.
Da osi: Tashqi jinsiy soha ukla ini olib ashlab, gigiyenik omilla dan oydalanish,
an isep ik e i madla bilan yu ish. Bemo o‘ inda yo ishi, o qa lanish ejimiga ioya qilish,
umumiy qu a ni oshi adigan do ila a siya e ish. ul o agini – ashqi jinsiy a’zo a qinning
yallig‘lanishi. Spese ik a nospese ik yallig‘lanishga bo‘linadi.
134
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Vul o agini la ni kel i ib chiqa adigan sababla asosan yosh qizla da qinga yo
jismla ning ki ib qolishi (o‘yinchoqla ning mayda qismla i a shunga o‘xshash na sala ),
ko‘pincha gijja kasallikla i (os isa), shikas lanishla hisoblanadi. Diagnos ikasida bemo qiz
bolala ni ko‘zdan kechi ish, o‘zidan a onasidan anamnez yig‘ish, quloq o on kasi o qali
aginoskopiya qilish, sis oskopni qizlik pa dasidan ohis a ki i ib, aginoskopiya qilish e a li
sama a be adi. Qo‘shimcha ekshi ish usulla idan bazal ha o a ni aniqlash muhim ahamiya ga
ega. Labo a o iya ekshi ish usulla ida keskin kamqonlik aniqlanishi mumkin.
Da olash: Ingichka ka e e yo damida dezin ek siya qiladigan e i mala i anol
(1:5000), Fu a silin (1:10000), odo od pe oksidi 3% li e i masi bilan qinni chayiladi. Qinga
ekmalin (10MLN), penisillin30000 bi likda, dizosin 4 ml 0,25% li bolon yo damida pu kab
u iladi. Polimiksin, u azolidon, neomi sin 100000 bi . Og‘ iqni kamay i ish a yallig‘lanish
ja ayoniga qa shi do i osi ala ini qo‘llash a siya e iladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ya.N. Allayo o . Rep oduk i saloma lik a kon a sep i exnologiya.– T.: «Is iqlol»
nash iyo i, 2005.
2. Я.Н. Аллаёров, М.И. Расулова, Д.У. Юсупова. Патологик акушерлик.– Самарқанд,
2007.
3. Ya.N. Allayo o . Akushe lik.– T.: «O‘zbekis on Milliy en siklopediyasi» Da la ilmiy
nash iyo i, 2008.
4. Ya.N. Allayo o , N. I. Zoki o a, A. T. Sa a o , F. Q. Asqa o a. Akushe likda shoshilinch
yo dam.– Sama qand, 2009.
5. Р.У. Арзиқулов. Репродуктив саломатлик асослари. – T.: «Ўзбекистон миллий
энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2010.
6. Ю.А. Гуркин, В.И. Грицюк. Гинекология. Справочник семейного врача. Москва –
Санкт-Петербург, 2005.
7. В.И. Дуда, В.И. Дуда, И.В. Дуда. Акушерство.– Минск: «Вышэйшая школа», 2004.
8. M.F. Ziyaye a, G.X. Ma lyano a. Ginekologiya. – T.: «O‘qi u chi» nash iyo ma baa
ijodiy uyi, 2007.
9. Н.Е. Кретова, Л.М. Смирнова. Акушерлик ва гинекология. – T.: «Ибн Сино»
номидаги нашриёт, 1991.
