151
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY HIMOYA VA KAMBAG’ALLIKNI QISQARTIRISH
CHORALARI
Kenjaboye Abdusalim E kaboye ich
Te DU p o . .b.
Abdu asulo a Sab ina Sanja qizi
Te miz da la uni e si e i Ad oka lik aoliya i mu axasisligi 1-ku s inglo chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308490
Anno a siya. Ushbu maqolada ij imoiy himoyaning xalq u mush da ajasini
yuksal i ishdagi o‘ ni a uning amalga oshi ilish ja ayoni haqida ik yu i iladi.
Kali so‘zla : ij imoiy, maqsad, a o onlik, kam a’minlanganlik, yuksalish, jamiya .
МЕРЫ СОЦИАЛЬНОЙ ЗАЩИТЫ И СОКРАЩЕНИЯ БЕДНОСТИ В
УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация. В данной статье рассматривается роль социальной защиты в
повышении уровня жизни населения.
Ключевые слова: социальный, цель, благосостояние, малообеспеченность,
повышение, образ жизни.
SOCIAL PROTECTION AND POVERTY REDUCTION MEASURES IN
UZBEKISTAN
Anno a ion. This a icle discusses he ole o social p o ec ion in imp o ing he s anda d
o li ing o he popula ion.
Keywo ds: social, pu pose, well-being, low-income, imp o emen , li es yle.
Ki ish
Mus aqillik qo‘lga ki i ilgach, O‘zbekis onda ij imoiy ish p o essional aoliya u i
si a ida shakllandi a jamiya hayo ining ba cha jabhala iga a’si ko‘ sa adigan ij imoiy
hodisaga aylandi. Bu da mamlaka a ixida haqiqiy o‘zga ishla da i bo‘lib, ij imoiy siyosa
a himoya izimining qay a shakllanishi boshlandi.Ij imoiy ish keng ma’noda ij imoiy
yo damning o‘ziga xos modeli bo‘lsa, o ma’noda kishila ga ij imoiy a shaxsiy qiyinchilikla ni
yengishda ko‘mak be ishga qa a ilgan aoliya di . Bu aoliya O‘zbekis on Respublikasi
Kons i u siyasida belgilangan uqa ola ning ij imoiy-iq isodiy huquqla idan bi i hisoblanadi.
O‘zbekis onda aholining u mush da ajasini oshi ish, kambag‘allikni kamay i ish a
ij imoiy adola ni a’minlash da la siyosa ining eng asosiy yo‘nalishla idan bi idi . Kambag‘allik
masalasi na aqa iq isodiy, balki ij imoiy, ma’na iy a siyosiy ba qa o lik bilan ham uz iy
bog‘liqdi . Shu bois mamlaka imizda ushbu yo‘nalishda keng qam o li isloho la amalga
oshi ilmoqda.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sha ka Mi ziyoye ashabbusi bilan so‘nggi
yilla da aholining ij imoiy himoyasini kuchay i ish a kambag‘allikni qisqa i ish bo asida ub
o‘zga ishla amalga oshi ildi. Jumladan, 2020-yil 26-ma da qabul qilingan “Kambag‘allikni
qisqa i ish a bandlikni a’minlash izimini akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi
Fa mon ushbu yo‘nalishda muhim bu ilish yasadi. Ushbu hujja asosida aholining bandligini
a’minlash, yangi ish o‘ inla i ya a ish, kasb-huna ga o‘qi ish, adbi ko likni i ojlan i ish,
ij imoiy yo dam izimini kengay i ish kabi azi ala belgilandi. 2021-yilda esa “Kambag‘allikni
qisqa i ish s a egiyasi” asdiqlandi.
Unda aholining eh iyojmand qa lamla ini manzilli qo‘llab-qu a lash, “Temi da a ”,
“Ayolla da a i” a “Yoshla da a i” o qali muh ojla ni aniq belgilab olish, ula ga moddiy a
152
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
ma’na iy yo dam ko‘ sa ishning yangi izimi jo iy e ildi. Shu bilan bi ga, mik ok edi la a
subsidiyala o qali oila iy adbi ko likni i ojlan i ish ham ko‘zda u ilgan. Bu kabi isloho la
kambag‘allikka qa shi ku ashishda sama ali na ija be di.
Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi (2022–2026-yilla )da ham kambag‘allikni
qisqa i ish asosiy us u o yo‘nalishla dan bi i si a ida qayd e ilgan. Unda aholining da omadini
oshi ish, qishloq joyla da in a uzilmani i ojlan i ish, yoshla ni kasb-huna ga o‘ ga ish,
ayolla ni adbi ko likka keng jalb qilish cho ala i belgilandi. Su xonda yo iloya i aj ibasi.
Kambag‘allikka qa shi ku ashish bo asida Su xonda yo iloya ida amalga oshi ilgan
ishla ga o‘x aladigan bo‘lsak, Te miz shah ida ashkil e ilgan “Yoshla mehna guza i” loyihasi
yoshla ni ish bilan a’minlashda muhim ahamiya kasb e di. Bu ye da IT ma kaz, xo ijiy il
ku sla i, kichik biznes a sa do maskanla i ashkil e ilib, ko‘plab yoshla kasb-huna egallash
imkoniya iga ega bo‘ldi. 2024-yilgi s a is ik ma’lumo la ga ko‘ a, Su xonda yo iloya ida
minglab yoshla bandlikka jalb e ildi. Ay imla iga doimiy ish o‘ inla i ya a ildi, boshqala i kasb-
huna ga o‘qi ildi, subsidiyala asosida mehna qu olla i aqdim e ildi, ay im yoshla esa
adbi ko lik uchun im iyozli k edi oldila . Bundan ashqa i, 6000 gek a ye maydoni
mig a siyadan qay gan yoshla uchun aj a ildi, 5000 gek a dan o iq ye esa elek on auksion
o qali yoshla omonidan o‘zlash i ildi. Mahallala da issiqxonala ashkil e ilib, aholining
omo qadan sama ali oydalanishiga keng imkoniya ya a ildi. Issiqxonala da sabza o
ye ish i ish o qali na aqa oziq-o qa xa sizligi a’minlandi, balki oila iy da omad manbala i
ham kengaydi. “Yoshla kelajagimiz” jamg‘a masi o qali aj a ilgan k edi la na ijasida ko‘plab
adbi ko lik loyihala i amalga oshi ildi.Yoshla ning u mush a ziga ijobiy a’si .
Su xonda yoda amalga oshi ilayo gan cho a- adbi la na ijasida yoshla ning da omadi
oshdi, u mush a zi yaxshilandi a ij imoiy aolligi kuchaydi. Kasbiy ko‘nikmala ni egallash,
inno a sion loyihala da qa nashish, ij imoiy hayo da aol bo‘lish – bula ning ba chasi
yoshla ning aqoba ba doshligini oshi moqda. Shu bilan bi ga, ma’na iy-ma’ i iy adbi la o qali
yoshla a anpa a lik a huquqiy bilimla ini yanada mus ahkamlashmoqda.
O‘zbekis onda kambag‘allikni qisqa i ish da la siyosa ining eng muhim us u o
yo‘nalishiga aylangan. P eziden a mon a qa o la i asosida amalga oshi ilayo gan isloho la
na ijasida aholining u mush da ajasi yaxshilanmoqda, ij imoiy adola mus ahkamlanmoqda.
Su xonda yo iloya i misolida olib bo ilgan cho a- adbi la boshqa hududla da ham
a biq qilinsa, mamlaka miqyosida kambag‘allikni sezila li da ajada kamay i ish mumkin
bo‘ladi. Ij imoiy himoya xalq a o onligini a’minlashning eng muhim omilla idan bi idi .
Mus aqillik qo‘lga ki i ilgach, O‘zbekis onda ij imoiy ish p o essional aoliya u i
si a ida shakllanib, jamiya hayo ining ba cha jabhala ida o‘z o‘ nini opdi. Ij imoiy himoya
izimining qay a shakllanishi mamlaka da o‘y be ayo gan siyosiy, ij imoiy a iq isodiy
isloho la bilan chamba chas bog‘liq bo‘lib, uning mazmuni keng qam o li a
se qi adi .Ij imoiy himoya keng ma’noda mamlaka aholisini ij imoiy a moddiy muho aza
qilinishini a’minlaydigan huquqiy, iq isodiy a ij imoiy cho a- adbi la majmuini angla adi.
To ma’noda esa, bu – yoshi, saloma ligi yoki ij imoiy ah oli u ayli yo damga muh oj
bo‘lgan uqa ola ga da la a jamiya omonidan ko‘ sa iladigan g‘amxo‘ likdi . Ij imoiy
himoyaning asosiy maqsadi aholining a o onligini yuksal i ish, u mush da ajasini doimiy
a ishda yaxshilab bo ish, a’lim a madaniya sohala idagi a o u la ni kamay i ish, jamiya da
inson sha’ni a qad -qimma iga mos u mush a zini shakllan i ishdan ibo a di .
Bugungi kunda ij imoiy himoya sohasida keng ko‘lamli isloho la amalga oshi ilmoqda.
153
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Ish haqi, pensiya, s ipendiya a na aqala miqdo i mun azam oshi ib bo ilmoqda,
aholining eh iyojmand qa lamla i uchun manzilli yo dam izimi yo‘lga qo‘yilgan. 2024-yilda
kambag‘allik da ajasi 11 oizdan 8,9 oizga ushi ildi, 7 mingdan o iq uqa o qashshoqlikdan
chiqa ildi. Umumiy ishsizlik da ajasi 5 oiz a o ida saqlanib u ibdi. Yoshla ishsizligini
kamay i ish uchun 126 illion so‘mlik das u amalga oshi ilmoqda. Shuningdek, “Yoshla
banki”, kasb-huna a il o‘ ga ish ma kazla i o qali yoshla ni ish bilan a’minlash bo‘yicha
izimli ishla olib bo ilmoqda.2025-yil 17-sen ab da Namanganda “Qashshoqlikdan
a o onlikka” xalqa o o umi bo‘lib o‘ di. Fo umda kambag‘allikni qisqa mudda da sezila li
da ajada kamay i ish a uzoq mudda da bu unlay ba a a e ish, yangi ish o‘ inla ini ya a ish,
yoshla , xo in-qizla a nogi onligi bo‘lgan shaxsla ni qo‘llab-qu a lash masalala i muhokama
qilindi. P eziden Sh.M. Mi ziyoye o‘z nu qida mamlaka da kambag‘allik da ajasi
qisqa ayo ganini alohida a’kidladi.2025-yil 24-sen ab da BMT Bosh Assambleyasining 80-
sessiyasida P eziden imiz “O‘zbekis onda kambag‘allikdan a o onlik sa i” ma zusida nu q
so‘zladi. Nu qda so‘nggi yilla da kambag‘allik da ajasi 35 oizdan 6,6 oizgacha qisqa i ilgani,
mak abgacha a’lim qam o i 27 oizdan 78 oizga oshgani, yoshla ning oliy a’limga qam o i
esa 9 oizdan 42 oizgacha ko‘ a ilgani qayd e ildi. Shuningdek, a’lim a sog‘liqni saqlashni
i ojlan i ish, kichik biznes a inno a sion sanoa ni qo‘llab-qu a lash, “yashil” iq isodiyo ga
o‘ ish, gende siyosa i a ij imoiy himoyani mus ahkamlash asosiy yo‘nalishla si a ida belgilab
be ildi.
Kelgusida amalga oshi ilishi ejalash i ilgan cho a- adbi la o asida o‘qi u chila
maqomini oshi ish, ilm- an a exnologiyala ni a’lim sohasiga keng jo iy e ish, bolala sa a oni
a boshqa og‘i kasallikla ga qa shi xalqa o ashabbusla , inno a sion sanoa ni i ojlan i ish a
millionlab yangi ish o‘ inla ini ya a ish, O olbo‘yi hududida 2 million gek a maydonda yashil
ekinla ba po e ish, su esu sla ini ejash, “Osiyo xo in-qizla o umi”ni mun azam pla o maga
aylan i ish, min aqa iy in es i siya jamg‘a mala i ashkil e ish a xalqa o diploma ik
hamko likni kuchay i ish bo .Shuni a’kidlash ke akki, ushbu keng qam o li a ambi siyali
ejala ning mu a aqiya li amalga oshi ilishi moliya iy esu sla ni o‘g‘ i boshqa ish, xalqa o
sa moyala a hamko likni kengay i ish, hududla a o a o u la ni kamay i ish, moni o ing a
nazo a izimini kuchay i ish kabi omilla ga be osi a bog‘liqdi .
Umuman olganda, O‘zbekis onda ij imoiy himoya sohasida olib bo ilayo gan isloho la
mamlaka a aqqiyo i a xalq a o onligini a’minlashda muhim o‘ in u moqda.Kambag‘allikni
qisqa i ish, yoshla a ij imoiy zai gu uhla ni qo‘llab-qu a lash, a’lim a sog‘liqni saqlashni
i ojlan i ish, “yashil” iq isodiyo a ba qa o likni a’minlash – bula ning ba chasi
O‘zbekis onning kelajakda a o on jamiya si a ida i ojlanishiga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. O‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken : O‘zbekis on, 2023.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M. Mi ziyoye ning “O‘zbekis on 2030
s a egiyasi” o‘g‘ isidagi a moni, 11-sen ab 2023-yil.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Ish haqi, pensiyala , s ipendiyala a na aqala
miqdo ini oshi ish o‘g‘ isida”gi a moni, 3-iyun 2025-yil.
4. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “2024–2026 yilla da ij imoiy a ishlab
chiqa ish in a uzilmasini i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o i.
5. Mi ziyoye Sh.M. “Qashshoqlikdan a o onlikka” xalqa o o umidagi nu q. Namangan,
17-sen ab 2025-yil.
154
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
6. Mi ziyoye Sh.M. BMT Bosh Assambleyasi 80-sessiyasida so‘zlagan nu qi. Nyu-Yo k,
24-sen ab 2025-yil.
7. O‘zbekis on Respublikasi Da la s a is ika qo‘mi asi ma’lumo la i. – Toshken , 2024–
2025.
8. Ka imo , U. a boshq. O‘zbekis onda ij imoiy siyosa a himoya izimi. – Toshken :
Iq isodiyo nash iyo i, 2022.
9. Wo ld Bank. Social P o ec ion and Jobs in Uzbekis an: P og ess and Challenges. –
Washing on, 2024.
10. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2020-yil 26-ma dagi “Kambag‘allikni
qisqa i ish a bandlikni a’minlash izimini akomillash i ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida”gi Fa moni.
11. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2021-yilda asdiqlangan “Kambag‘allikni
qisqa i ish s a egiyasi”.
12. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan “Yangi
O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi” o‘g‘ isidagi Fa moni.
13. Sh. Mi ziyoye . “Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi” asa i. Toshken , 2022.
14. www.lex.uz – O‘zbekis on Respublikasi qonun hujja la i milliy bazasi.
15. www.su xonda yo.uz – Su xonda yo iloya i hokimligi asmiy eb-say i.
16. www.sa iosiyo.uz – Su xonda yo iloya i ij imoiy-iq isodiy yangilikla i.
