159
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
JINOYAT PROTSESSIDA DALILLAR VA ISBOTLASH INSTITUTINING NAZARIY
VA AMALIY JIHATLARI
No mama Ramazono ich Mallaye
Yu idik anla nomzodi, do sen .
Qayumo a E ibo Hayda qizi
Te miz da la uni e si e i Ad oka lik aoliya i mu axasisligi inglo chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17308563
Anno a siya. Ushbu maqolada jinoya p o sessida dalilla a isbo qilishning mazmuni,
huquqiy asosla i hamda amaliy ahamiya i ahlil qilinib, dalil ushunchasi, mu axasissla ning
konsepsiyala i a uning u la i O’zbekis on Respublikasi Jinoya -p o sessual kodeksiga
ayangan holda yo i ib, gu oh ko’ sa u la i, ekspe xulosasi, ashyo iy dalilla , yozma a
elek on hujja la kabi isbo osi ala i o’ ganiladi. Shuningdek, isbo lash ja ayonining
boqichla i – dalilla ni o’lash, mus ahkamlash, ekshi ish a baholash a ibi izohlanadi.
Maqolada dalilla ning qonuniyligi a ichonchliligi amoyilla i, ula ning sud qa o la i
qabul qilishdagi oli a xo ijiy da la la aj ibasidagi elek on dalilla ni isbo lash amaliyo ini
ham yu imizda qo’llash bo’yicha ahlil qilingan. Tadqiqo na ijala i jinoya ishla ini ko’ ib
chiqishda adola a haqqoniylikni a’minlashda dalila a isbo qilish in i u ini shakllan i ish
beqiyos o’ in u adi.
Kali so’zla : dalil, isbo lash, jinoya p o sessi, gu oh ko’ sa u i, ekspe iza, ashyo iy
dalil, elek on dalil, sud amaliyo i.
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ИНСТИТУТА
ДОКАЗАТЕЛЬСТВ И ДОКАЗЫВАНИЯ В УГОЛОВНОМ СУДОПРОИЗВОДСТВЕ
Аннотация. В статье анализируются содержание, правовые основы и
практическое значение доказательств и доказывания в уголовном судопроизводстве,
освещаются понятие доказательств, понятия экспертов и их виды на основе Уголовно-
процессуального кодекса Республики Узбекистан, изучаются такие средства
доказывания, как показания свидетеля, заключение эксперта, вещественные
доказательства, письменные и электронные документы. Также раскрываются стадии
процесса доказывания - порядок представления, закрепления, проверки и оценки
доказательств. В статье анализируются принципы законности и достоверности
доказательств, их роль в принятии судебных решений, а также практика доказывания
электронными доказательствами по опыту зарубежных стран и в нашей стране.
Результаты исследования свидетельствуют о том, что становление института
доказательств и доказывания играет неоценимую роль в обеспечении правосудия и
справедливости при рассмотрении уголовных дел.
Ключевые слова: доказательства, доказывание, уголовное судопроизводство,
показания свидетелей, экспертиза, вещественные доказательства, электронные
доказательства, судебная практика.
THEORETICAL AND PRACTICAL ASPECTS OF THE INSTITUTION OF EVIDENCE
AND PROOF IN CRIMINAL PROCEEDINGS
Anno a ion. This a icle analyzes he con en , legal ounda ions and p ac ical
signi icance o e idence and p oo in c iminal p oceedings, sheds ligh on he concep o
e idence, he concep s o expe s and i s ypes based on he C iminal P ocedu e Code o he
Republic o Uzbekis an, and s udies such means o p oo as wi ness es imony, expe opinion,
ma e ial e idence, w i en and elec onic documen s. I also explains he s ages o he p oo
160
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
p ocess - he p ocedu e o p esen ing, s eng hening, e i ying and e alua ing e idence. The
a icle analyzes he p inciples o legali y and eliabili y o e idence, hei ole in making cou
decisions, and he p ac ice o p o ing elec onic e idence in he expe ience o o eign coun ies
in ou coun y. The esul s o he s udy indica e ha he o ma ion o he ins i u e o e idence and
p oo plays an in aluable ole in ensu ing jus ice and ai ness in he conside a ion o c iminal
cases.
Keywo ds: e idence, subs an ia ion, c iminal p oceedings, wi ness es imony,
examina ion, physical e idence, elec onic e idence, judicial p ac ice.
Dalil ushunchasi dalil a isbo qilishning asosiy ushunchasi hisoblanadi. Ba’zi olimla
bu ikki a ushunchani bi a ushuncha si a ida qa ashadi, lekin bu ikkisi alohida ushuncha
hisoblanib quyidagi olimla ning konsepsiyala ida bilib olishingiz mumkin. Dalilla ni a xaik
konsepsiyasi. {A.Y.Vishinskiy a L.Y.Vladimi o la }. Sud dallila iga oda iy ak la ,
hayo dagi hodisala , na sala , odamla , odamla ning ha aka la i deb qa algan. Dalilla ning
man iqiy modeli. {S.A.Golunskiy, S.M.Kaz a M.A. Chelso la }. Real oqelikda ma jud
bo’lgan ma’lumo la ni jinoya ishla i bo’yicha dalillla deb qa aydi. Dalilla ning “ikki
yoqlamalik” konsepsiyasi. {A.I.T uso , V.D. A seno }. Dalil deb ak la ga ula olingan
manbala ga ay iladi. Dalilla ning in o ma ion modeli. {V.Y.Do oxo , L.M. Ka neye a A.A.
Xmi o la }. Dalil deb ma’lumo [axbo o ] a uning ashu chisi bi ligiga ay iladi. Dalilla ning
a alash (sin ezlashgan) konsepsiyasi. {Y.K.O lo , I.I. Muxin a F.N. Fa kulinla }. Dalil deb
ak la ga ham ula o’ isdagi ma’lumo la ga ham, shuningdek, ula ning manbala iga ham
ay iladi. JPKda esa dalil a isbo qilish ushunchasiga alohida a’ i be ilib ikkalasi alohida
ins i u ekanligi kel i ib o’ ilgan. Das a al dalil ushunchasiga ij imoiy xa li qilmishning yuz
be gan-be maganligini, shu qilmishni sodi e gan shaxsning aybli-aybsizligini a ishni oʻgʻ i hal
qilish uchun ahamiya ga molik boshqa hola la ni su ish i u chining, e go chining a sudning
qonunda belgilangan a ibda aniqlashiga asos boʻladigan ha qanday ak ik maʼlumo la jinoya
ishi boʻyicha dalil hisoblanadi (81-m 1-q), isbo lash ushunchasi esa bu maʼlumo la gu ohning,
jab lanu chining, gumon qilinu chining, ayblanu chining, sudlanu chining koʻ sa u la i,
ekspe ning xulosasi, ashyo iy, yozma a aqamli dalilla , o ozli yozu la , ideoyozu la ,
kino as i a o osu a la dan ibo a ma e ialla , e go a sud ha aka la ining bayonnomala i a
boshqa hujja la bilan aniqlanadi (81-m 2-qism). Bundan shunday ik ga kelish ke akki, jinoya
ishi uchun ha qanday ak ik ma’lumo dalil si a ida e’ ibo e ila e maydi, qachonki ula ezko -
qidi u adbi la ining na ijala i aqa qonun alabla iga mu o iq olingan boʻlsa, JPK no mala iga
mu o iq ekshi ilgan a baholanganidan keyin hamda huquqni muho aza qilu chi o ganla
xodimla ining yoki ezko -qidi u adbi ida ish i ok e gan boshqa shaxsla ning ha aka la iga
bogʻliq boʻlmagan holda shaxsda jinoya sodi e ish uchun shakllangan qasd ma jud
boʻlganligidan dalola be sa, ushbu na ijala dalil si a ida an olinishi mumkin. Dalilla ning
xususiya i shunday za u belgila ki, ula siz dalilla dan dalil si a ida oydalanish mumkin emas.
Bula ;
1. Aloqodo lik.
2. Ishonchlilik.
3. Maqbullik.
4. Ye a lilik.
5. Ahamiya lilik.
161
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Aloqodo lik – dalilning ishga aloqodo ligi aynan ishga ke akli, mazmunan ya oqli,
isbo lanayo gan hola la ga be osi a yoki bil osi a aloqodo bo’lgan dalilla . Masalan, jinoya
aga o’g’i lik bo’lsa, o’g’i langan ele on ayblanu chining uyidan chiqda bu ish uchun be osi a
aloqodo dalil hisoblanadi, lekin ele on ayblanu chining qo’shnisini uyidan chiqsa bu ish uchun
aloqado bo’lmagan dalil hisoblanadi. Ishonchlilik – haqqoniy dalilla su ish i u chi, e go chi,
p oku o a sudda shubha ug’di maydigan ya’ni sox alash i ilmagan, no o’g’ i alqin
qilinmagan a ishonchli manbadan olingan bo’lishidi . Gu oh jinoya sodi bo’lgan joydan o’z
ko’zi bilan ko’ gan oqeani aniq, izchil, a boshqa dalilla (masalan, ideoyozu , ba moq izi,
o osu a ) bilan mos a zda bayon qilsa, uning ko’ sa u i ishonchli dalil bo’ladi. Maqbullik – bu
dalilning shakl jiha dan qonuniy bo’lishidi ya’ni dalilning qonun yo’li bilan jinoya -p o sessual
qonun alabla i asosida uxsa be ilgan shaxsla omonidan uxsa be ilgan usulla o qali olingan
dalilla ga ay iladi. Aga e go chi in u ni sud sanksiyasiga asosan o’ kazib, o’g’i langan
buyumni opgan bo’lsa – bu ashyo iy dalil maqbul (qonuniy) hisoblanadi. Qonun alabla i
asosida olinmagan dalil uni nomaqbul dalil deb opish uchun asos bo’ladi. Ye a lilik – deb
dalilla jamlanmasi asosida, xulosa chiqa ish mumkin bo’lgan ish bo’yicha ula asosida ayblo
a oqlo xulosasini chiqa ish uchun ye a li da ajada o’planganini bildi adi. Masalan, o’g’i lik
ishida:
gu oh oqeani ko’ gan,
ideoyozu da ayblanu chi aks e gan,
o’g’i langan buyum uning uyidan opilgan,
Aga bi a dalil gumonlanu chining an olinmagan iq o ligi ma jud bo’lsa, bu ye a li
dalil hisoblanmaydi. Ahamiya lilik – uning daliliy qimma i, jinoya ishini hal qilishda muhim
ahamiya ga ega bo’lishi, ya’ni isbo lanayo gan hola la ga be osi a a’si ko’ sa ishini angla adi.
Aga jinoya – qo illik bo’lib jinoya joyidan opilgan ba moq izla i yoki ayblanu chining
kiyimidagi qon izi jinoya uchun ahamiya li dalildi , ammo, jinoya joyidan opilgan u li xil
buyumla (begona siga e qu isi) jinoya ishi uchun ahamiya siz hisoblanadi. O’z na ba ida
dalilla ni asni lash ya’ni gu uhla a ka ego iyala ga bo’lib o’ ganish ula ni yanada chuqu oq
ushunish imkoniya ini be adi. Dalilla ayblo p edme iga ko’ a, ayblo a oqlo dalilla ga
bo’linadi. Ayblo dalilla ayblanu chini aybini asdiqlo chi, jazoni og’i lash i u chi dalilla .
Oqlo dalilla ayblanu chini aybini inko qilu chi, jazodan ozod qilu chi yoki jazoni
yengillash i u chi, ayblanu chiga qo’yilgan aybni shubha os iga olu chi dalilla . Olinish
manbasiga ko’ a dalilla das labki a hosila dalilla ga bo’linadi. Das labki dalilla – be osi a
gu ohla omonidan o’plangan axbo o la a ma’lumo la . Hosila dalilla – jinoya shohidi
bo’lgan gu ohning axbo o i qabul qilish bosqichi bilan bu axbo o ning e go chi omonidan
olinishi o’ asidagi yana bi manba eshi gan gu oh ki ishidi . Bu ikki dalilni qabul qilish
bosqichida eh iyo ko lik alab e iladi, chunki axbo o bi inchidan ikkinchisiga o’ ganda buzilish
a o’zga ishla ga uch ashi abiiy. Hosila dalilla dan das labki dalilla ni opish, ula ni ekshi ish
a ula yo’qolganda oydalaniladi. Isbo qilinayo gan ezisga nisba an dalilla o’g’ i a eg i
dalilla ga bo’linadi. To’g’ i dalilda xulosa bi a eg i dalilda esa bi nech a xulosaga kelish
mumkin. Masalan, Adan opilgan buyumni Bning buyumini A so ib olgan yoki o’g’i lagan
degan xulosaga kelinsa eg i dalil, Adan opilgan na ko ik modda uni A qay yo’l bilan qo’lga
ki i ganidan qa ’i naza jinoya subyek i hisoblanishi o’g’ i dalildi . Jinoya -p o sessual
qonunchliligidadalilla o’z na ba ida ashyo iy, yozma a aqamli dalilla ga bo’linadi (Jpk 203,
204, 204-m 2-q).
162
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Kelib chiqishini, kimga egishliligini, maʼlum maqsadla da oydalanilganligini yoki
oydalanishga ya oqliligini, qoʻldan-qoʻlga oʻ ganligi yoki u gan joyi oʻzga ganligini, u yoki bu
moddala , na sa, ja ayon a hodisala aʼsi e ganligini aniqlash mumkin boʻlgan izika iy
aloma la yoki belgila ga, shuningdek ish hola la ini aniqlashga xizma qiladigan na sa ashyo iy
dalil hisoblanadi. Ashyo iy dalil — bu jinoya ishi uchun moddiy (jismoniy) ahamiya ga ega
bo‘lgan buyum yoki p edme , ya’ni jinoya izla i o‘zida saqlanadigan yoki jinoya osi asi
bo‘lgan na sa a buyumla .
1. Qo illik ishida ishla ilgan pichoq yoki o‘qo a qu ol — bu jinoya qu oli, shuning
uchun ashyo iy dalil hisoblanadi, lekin jinoya qu oli bilan ashyo iy dalil o’ asidagi a q
shundaki jinoya qu oli be osi a dalil si a ida e’ i o e ilgan na sa pichoq, qu ol a o’pponcha
shaklidagi ashyo iy dalil bo’lishi mumkin. Ashyo iy dalil esa jinoya ishi uchun ahamiya li
bo’lgan ha qanday buyum ashyo iy dalil bo’lishi mumkin.
2. O‘g‘i lik ishida opilgan o‘g‘i langan ele on yoki illa buyum — bu ham ashyo iy
dalil.
3. Fi ibga likda oydalanilgan sox a hujja yoki muh — moddiy shaklda bo‘lgani uchun
ashyo iy dalil si a ida qo‘llaniladi.
4. Ayblanu chining kiyimidagi qon dog‘la i yoki jinoya joyidagi ba moq izla ini o‘z
ichiga olgan buyumla ham ashyo iy dalil bo‘lishi mumkin.
Yozma dalil – mansabdo yoki shaxsla omonidan yozilgan ish uchun ahamiya li
bo’lgan hujja la , ilxa la , so’zla a boshqa yozma hujja la shuningdek, e go , sud
bayonnomasi a ula ning ilo ala i ham yozma dalilla di .
Raqamli dalil – jinoya ishi uchun ahamiya ga ega boʻlgan elek on maʼlumo la , shu
jumladan elek on a zdagi aylla , audio, ideoyozu la , In e ne jahon axbo o a mogʻida
saqlanayo gan maʼlumo la , boshqa elek on maʼlumo la aqamli dalilla di . Raqamli dalildan
koʻchi ma nusxa olishga, qachonki uning yaxli ligi a aynan oʻxshashligi a’si qilmasdan
ko’chi ish imkoni ma jud bo’lganda, yoʻl qoʻyiladi. Raqamli dalildan koʻchi ma nusxa olishga
yoʻl qoʻyilganda uning asli saqlanadi. Gu oh, jab lanu chi, gumon qilinu chi, ayblanu chi,
sudlanu chi a boshqa shaxsla aqamli dalilla ning koʻchi ma nusxala ini qogʻozda chop
e ilgan shaklda aqdim e ish huquqiga ega. Bunday hola la da aqamli dalilning qogʻozdagi
shakli yozma dalil si a ida ki i ilishiga yo’l qo’yilmaydi. Te go ga qada ekshi u , su ish i u ,
e go a sud ja ayonida uzilgan e go a sud bayonnomala ga ilo a qilingan, elek on
maʼlumo la a zida shakllan i ilgan audio-, ideoyozu la ham aqamli dalilla hisoblanadi.
Bunda dalilla ning koʻchi ma nusxasi ish ma e ialla i bilan bi ga saqlanadi. Dalilla
e go a sud ha aka la ini yu i ish o qali: gumon qilinu chini, ayblanu chini, sudlanu chini,
gu ohni, jab lanu chini, ekspe ni soʻ oq qilish; yuzlash i ish; anib olish uchun koʻ sa ish;
koʻ sa u ni hodisa oʻy be gan joyda ekshi ish; olib qoʻyish; in u ; koʻzdan kechi ish;
gu ohlan i ish; mu dani eksguma siya qilish; ekspe imen oʻ kazish; ekspe iza adqiqo la ini
oʻ kazish uchun namunala olish; ekspe iza a a ish ayinlash; aqdim e ilgan ashyola ni,
hujja la ni a elek on maʼlumo la ni qabul qilish; ele onla a boshqa elekommunika siya
qu ilmala i o qali olib bo iladigan soʻzlashu la ni eshi ib u ish, ula o qali uza iladigan
axbo o ni olish, shuningdek ezko -qidi u adbi la ini oʻ kazish yoʻli bilan oʻplanadi.
Isbo qilish ishni qonuniy, asoslangan a adola li hal qilish uchun ahamiya ga ega
boʻlgan hola la oʻgʻ isidagi haqiqa ni aniqlash maqsadida dalilla ni oʻplash, ekshi ish a
baholashdan ibo a di . Ha bi sodi bo’lgan ij imoiy xa li qilmish isbo lanishidan a al uni
jinoya aloma la i ekshi ilishi ke ak.
163
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Aga jinoya hodisa yuz be magan bo’lsa, jinoya a kibi bo’lmasa (obyek , obyek i
omon, subyek , subyek i omon) yoki jinoya ga daxli bo’lmasa bu ish Jinoya p o sessual
kodeksining 83-moddasi eabili a siya uchun asosla maj udligi bilan ish yopiladi.
Isbo lash p edme – bu jinoya ishida aniqlashi isbo lanishi ke ak bo’lgan odea hodisala
majmuidi . Oddiy qilib ay ganda, su ish i u chi, e go chi, p oku o a sud omonidan amalga
oshi ilishi ke ak bo’lgan na sa. Bunda gu oh, ekspe , mu axasiss, a jimon, xolisla shuningdek,
boshqa shaxsla ni ham jalb e ish mumkin. Isbo lash p edme iga ki adigan quyidagi asosiy
hola la :
1. Jinoya sodi e ilgan yoki e ilmaganligi;
2. Jinoya ni kim sodi e gani;
3. Ayblanu chining aybi, aybining da ajasi a shakli;
4. Jinoya ning sababla i, maqsadi a oqiba la i;
5. Jab lanu chiga ye kazilgan za a miqdo i;
6. Ayblanu chining shaxsiga doi hola la (yoshi, uhiy hola i, oldingi sudlanganligi a
h.k.);
7. Jinoya ni yengillash i u chi yoki og‘i lash i u chi hola la ;
Xulosa qilib ay ganda, a al ish uchun ahamiya li a ya oqli ma’lumo la yig’iladi a
ula su ish i u chi, e go chi, p oku o a sud omonidan dalilla baholanib ekshi ib isbo lanadi.
Dalil a isbo lash huquq izimining eng muhim bo‘g‘inla idan bi i bo‘lib, adola qa o
opishining asosi hisoblanadi. Ha qanday ish xoh u jinoya bo’lsin, xoh u uqa olik yoki
ma’mu iy bo‘lishidan qa ’i naza dalilla o qali isbo lanadi a haqiqa ni aniqlash aynan
dalilla ning o‘g‘ iligi, qonuniyligi hamda ishonchliligiga aniqlashi bilan bog’liqdi . Dalil bu
ak la ni asdiqlo chi yoki inko e u chi axbo o , isbo lash esa ushbu dalilla ni yig‘ish, ahlil
qilish a ula ning haqiqa ga mosligini aniqlab sodi e gan jinoya ni adola li hal qilish ja ayonidi .
Isbo lashda dalilla ning ishonchliligi, ye a liligi, maqbulligi a ahamiya liligi muhim
o‘ in u adi. Aga xo ijiy aj ibala bilan solish i adigan bo’lsak, i ojlangan da la la da dalilla
bilan ishlash ja ayoni qa ’iy p o sessual qoidala bilan a ibga solinadi.
Masalan, AQShda dalilning qonuniy yo‘l bilan olinganligi a ekspe omonidan
asdiqlanishi sha , Buyuk B i aniyada esa ba cha dalilla oshko a aqdim e iladi a ha ikki a a
ula ni ekshi ish huquqiga ega bo’ladi. Bu aj ibala bizga dalilla bilan ishlashda sha o lik,
aniqlik a qonuniylikni kuchay i ish za u ligini ko‘ sa adi. O‘zbekis on qonunchiligi ham shu
yo‘nalishda akomillashib bo moqda — sud- e go amaliyo ida dalilla ni o‘plash, saqlash a
baholash qoidala i obo a aniq belgilab qo‘yilmoqda.
Eng muhimi, ha bi isbo lash ja ayonida haqiqa ni aniqlash, inson huquq a e kinlikla ini
himoya qilish, adola ni a’minlash asosiy maqsad bo‘lishi ke ak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. O‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken : O‘zbekis on, 2023.
2. O‘zbekis on Respublikasi Jinoya -p o sessual kodeksi. – Toshken : Adola , 2024.
3. O‘zbekis on Respublikasi “Sudla o‘g‘ isida”gi Qonuni. – Toshken : Adola , 2021.
4. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 28-iyuldagi PQ–336-son qa o i “Sud-
huquq izimini yanada isloh qilish o‘g‘ isida”
5. Nema o J.A. Jinoya p o sessida dalilla a ula ni baholashning naza iy asosla i. –
Toshken : TYYuI nash iyo i, 2022.
164
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
6. Ismoilo I.M. O‘zbekis on Respublikasi jinoya -p o sessual huquqi. – Toshken : TDYuU,
2020.
7. Rasulo A.X. Dalilla naza iyasi a isbo lash ja ayoni. – Te miz: Te miz DU nash iyo i,
2023.
8. Tulyagano B.A. Jinoya p o sessida dalilla ning maqbulligi a ishonchliligi
muammola i. // Yu idik anla axbo o nomasi. – 2022, №2.
9. Yo‘ldoshe S., Ka imo A. Sud amaliyo ida dalilla bilan ishlashning zamona iy
yondashu la i. – Toshken : TDYuU, 2021.
10. A chbold, J. C iminal Pleading, E idence and P ac ice. – London: Swee & Maxwell,
2023.
11. Nikolay K eche , E genia Naumchenko. C iminal P ocedu e o Uzbekis an. – Moscow,
2017.
12. Hende son, I. & Dye , A. E idence in C iminal T ials. – Ox o d Uni e si y P ess, 2020.
13. In e na ional Commission o Ju is s (ICJ). In e na ional Fai T ial S anda ds and C iminal
P ocedu e in Uzbekis an. – Gene a, 2022.
14. “On P oo and E idence in C iminal P oceedings (Expe ience o Uzbekis an)”, Neli i
Jou nal, 2023.
15. “Admissibili y o Elec onic E idence in C iminal P oceedings”, Tashken Law Re iew,
2022.16. h ps://lex.uz (h ps://lex.uz/) – O‘zbekis on Respublikasi qonun hujja la i milliy
bazasi.
16. h ps://inlib a y.uz (h ps://inlib a y.uz/) – O‘zbekis on ilmiy maqolala elek on
ku ubxonasi.
17. h ps://icj.o g (h ps://icj.o g/) – Xalqa o sud adola komissiyasi (ICJ) huquqiy
ma e ialla i.
18. h ps://neli i.com (h ps://neli i.com/) – Xo ijiy ilmiy maqolala bazasi.
19. h ps://n m.uz (h ps://n m.uz/) – O‘zbekis on Respublikasi no ma i -huquqiy hujja la i
ma’lumo la bazasi.
