ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 27
YER OSTI SUVLARI REJIMINI O‘ZGARTIRUVCHI OMILLAR VA
ULARNING HARAKATI
Gulis on Da la Uni e si e i
Axa o Samanda An a o’g’li
ANNOTATSIYA: Ye os i su la i ejimi abiiy a an opogen omilla a’si ida
doimiy o‘zga ib bo adi. Ushbu maqolada ye os i su la i ejimini o‘zga i u chi
asosiy omilla , jumladan, iqlim sha oi i, geologik uzilish, gid ogeologik sha oi la
hamda inson aoliya i a’si i ahlil qilinadi. Shuningdek, ye os i su la i ha aka ining
yo‘nalishi a ezligini aniqlash usulla i ham yo i iladi.
KALIT SO‘ZLAR: ye os i su la i, gid ogeologiya, an opogen omilla , iqlim
o‘zga ishi, su ejimi, su ha aka i.
KIRISH
Ye os i su la i – abiiy su aylanishining muhim qismi bo‘lib, su
esu sla ining ba qa o ligini a’minlashda ka a ahamiya ga ega. Ye os i su la i
ejimi abiiy sha oi la a inson aoliya i a’si ida o‘zga ib bo adi. Ushbu ezisda ye
os i su la i ejimini o‘zga i u chi asosiy omilla a ula ning ha aka yo‘nalishi a
ezligini aniqlash usulla i ahlil qilinadi.
TADQIQOT USULLARI
1. Tabiiy omilla Ye os i su la i ejimiga a’si e u chi abiiy omilla
quyidagila dan ibo a : Iqlim sha oi i: Yog‘inga chilik miqdo i, ha o a a bug‘lanish
ja ayonla i ye os i su la i zaxi asini shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi. Geologik
uzilish: Tog‘ jinsla ining a kibi a yo iqliligi su ning in il a siya a ha aka lanish
imkoniya ini belgilaydi. Gid ogeologik sha oi la : Su qa lamla ining chuqu ligi,
il lash xususiya la i a gid a lik bog‘lanishla i ye os i su la i ejimini
shakllan i adi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 28
2. An opogen omilla Inson aoliya i na ijasida ye os i su la i ejimi sezila li
da ajada o‘zga ishi mumkin: Sug‘o ish a d enaj izimla i: Qishloq xo‘jaligida
oydalaniladigan sug‘o ish exnologiyala i a d enaj izimla i ye os i su la ining
miqdo iy a si a jiha dan o‘zga ishiga olib keladi. Sanoa a u baniza siya: Sanoa
chiqindila i, qu ilish ishla i a in a uzilma i oji ye os i su la i i loslanishiga
hamda ula ning sa hining pasayishiga sabab bo‘ladi. Chuqu quduqla dan
oydalanish: Ichimlik su i a sanoa eh iyojla i uchun o iqcha su olish na ijasida
su zaxi ala i kamayishi a ye os i su la ining ejimi buzilishi mumkin.
3. Ye os i su la i ha aka ining yo‘nalishi a ezligini aniqlash Ye os i su la i
ha aka ining yo‘nalishi a ezligi quyidagi usulla o qali aniqlanadi: Gid os a ik a
gid odinamik ahlil: Su bosimi a g a i a sion g adien la asosida su oqimining
yo‘nalishi aniqlanadi. T ace (izo op) usulla i: Maxsus izo opla yoki ma ke
moddala yo damida su oqimi ezligi a yo‘nalishini aniqlash mumkin. Ma ema ik
modellash i ish: Gid ogeologik modella yo damida su oqimi pa ame la ini
p ognoz qilish a o‘ ganish. Moni o ing izimla i: Quduqla a gid ogeologik
kuza u la o qali su ning ha aka lanish ezligi a yo‘nalishini mun azam nazo a
qilish.
XULOSA
Ye os i su la i ejimi u li abiiy a an opogen omilla a’si ida doimiy
o‘zga ishda bo‘ladi. Iqlim sha oi i, geologik uzilish a gid ogeologik omilla abiiy
sha oi da su ejimini belgilasa, inson aoliya i na ijasida uning mu ozana i
buzilishi mumkin. Bundan ashqa i, ye os i su la i ha aka ining yo‘nalishi a
ezligini aniqlash zamona iy usulla o qali amalga oshi iladi. Shuning uchun ye os i
su la ini sama ali boshqa ish a muho aza qilish s a egiyala ini ishlab chiqish
muhim azi ala dan bi idi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 29
1. XXX, Rakhma o No qabil, and Japako No boy Bu iboe ich. "The S a us
o he S udy o he In e ac ion o he Adjus men S uc u es wi h he Wa e Flow in
he Ri e ." Web o Ag icul u e: Jou nal o Ag icul u e and Biological Sciences 2.2
(2024): 11-19.
2. Beg‘Am Nabibullaye na, Xudaybe diye a, Axa o Samanda An a
O‘G‘Li, and Kud a o Xoyi jan Asa O‘G‘Li. "SHO‘RTOBLI TUPROQLARNING
MELIORATIV HOLATINI KIMYOVIY USULLAR BILAN
YAXSHILASH." Science and inno a ion 3.Special Issue 39 (2024): 240-241.
3. No kulo U., She alie X. Qishloq xo‘jalik mclio a siyasi. Da shk, T., 2003.
240 be .
4. Hamido M., Raximboe F. Qishloq xo‘jalik melio a siyasi. Da slik, T.,
1996. 320 be .
5. To‘x ashe B., Azimboe S., Qa abae a T., Be diboe E., Nu ma o B.
Qishloq xo‘jalik melio a siyasi a ye uzish anidan amaliy a aj iba iy
mashg‘ulo la . Toshken -2012. 187 b.
6. T. Da ie. Fundamen als o hyd ology. Second edi ion. Madison A enue,
New Yo k, 2008 y.
7. И.A.Сафанов. Буровое дело. – Москва: Колос, 1987. – 207 б.
8. Yusupo G.U., Xolbae B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. – T.:
YAngi as a lodi, 2003. – 301 b.
9. Yusupo G.U., Holboe B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. 2 –
nash . – T.: Yangi as a lodi, 2005. – 380 b.
10. Zoxido S. Injene lik geologiyasi–Toshken : O‘qi uchi, 1988–280 b.
