165
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Umi o a S.S.
TMC ins i u i ka a oʻqi u chisi.
e-mail: umi o asahoba [email protected]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17309961
Anno a siya. Mazku maqolada boshlang‘ich a’lim izimida zamona iy pedagogik
exnologiyala ni jo iy e ishning naza iy, me odik a amaliy asosla i yo i iladi. Ta’lim ja ayonida
in e aol me odla , axbo o -kommunika siya exnologiyala i (AKT), STEAM yondashu i,
ney opedagogika, aqamli o‘qu pla o mala i, sun’iy in ellek elemen la i a e leksi o‘qi ish
modella i asosida o‘qu chila ning k ea i ik lash, muammoli aziya la ni hal qilish a
hamko likda o‘ ganish ko‘nikmala ini i ojlan i ish mexanizmla i ahlil qilinadi. Shuningdek,
o‘qi u chila malakasini oshi ishda aqamli didak ika a mik o a’lim konsepsiyasining oli
asoslab be iladi.
Kali so‘zla : boshlang‘ich a’lim, zamona iy pedagogik exnologiyala , in e aol me od,
AKT, STEAM, aqamli sa odxonlik, ney opedagogika, e leksi o‘qi ish, o‘qi u chi
kompe ensiyasi.
MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN PRIMARY EDUCATION
Anno a ion. This a icle discusses he heo e ical, me hodological and p ac ical
ounda ions o he in oduc ion o mode n pedagogical echnologies in he p ima y educa ion
sys em. The mechanisms o de eloping s uden s' c ea i e hinking, p oblem-sol ing and
collabo a i e lea ning skills based on in e ac i e me hods, in o ma ion and communica ion
echnologies (ICT), he STEAM app oach, neu opedagogy, digi al lea ning pla o ms, a i icial
in elligence elemen s and e lec i e eaching models in he educa ional p ocess a e analyzed. The
ole o digi al didac ics and he concep o mic olea ning in imp o ing eache s' quali ica ions is
also subs an ia ed.
Keywo ds: p ima y educa ion, mode n pedagogical echnologies, in e ac i e me hod,
ICT, STEAM, digi al li e acy, neu opedagogy, e lec i e eaching, eache compe ence.
СОВРЕМЕННЫЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ В НАЧАЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация. В статье рассматриваются теоретические, методические и
практические основы внедрения современных педагогических технологий в систему
начального образования. Анализируются механизмы развития у учащихся творческого
мышления, навыков решения проблем и совместного обучения на основе использования
интерактивных методов, информационно-коммуникационных технологий (ИКТ), STEAM-
подхода, нейропедагогики, цифровых образовательных платформ, элементов
искусственного интеллекта и рефлексивных моделей обучения в образовательном
процессе. Обосновывается роль цифровой дидактики и концепции микрообучения в
повышении квалификации учителей.
Ключевые слова: начальное образование, современные педагогические технологии,
интерактивный метод, ИКТ, STEAM, цифровая грамотность, нейропедагогика,
рефлексивное обучение, компетентность учителя.
Ki ish. Bugungi globallashu a aqamli ans o ma siya da ida a’lim izimi inson
kapi alini i ojlan i ishning eng muhim s a egik omilla idan bi iga aylandi.
166
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Boshlang‘ich a’lim — shaxsning in ellek ual, axloqiy, ij imoiy a kommunika i
i ojlanishining poyde o idi . Shu sababli, bu bosqichda zamona iy pedagogik exnologiyala ni
qo‘llash o‘qu chila da “o‘ ganishni o‘ ganish” kompe ensiyasini shakllan i ishning asosiy
sha i hisoblanadi.
O‘zbekis on Respublikasining “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni (2020-yil) a “Yangi
O‘zbekis on – 2030 s a egiyasi”da a’limda inno a sion exnologiyala , shaxsga yo‘nal i ilgan
o‘qi ish, aqamli kompe ensiyala ni i ojlan i ish kabi yo‘nalishla us u o azi ala si a ida
belgilangan.
So‘nggi yilla da boshlang‘ich a’lim izimida:
in e aol me odla (INSERT, Klas e , B-B-B, Sink eyn, Ak a ium, Aqliy hujum);
axbo o -kommunika siya exnologiyala i (Lea ningApps, Kahoo , Google Class oom,
Padle , Quizizz);
STEAM yondashu i (Science, Technology, Enginee ing, A , Ma hema ics
in eg a siyasi);
ney opedagogik yondashu la (miya aoliya i asosida o‘qi ish) keng jo iy e ilmoqda.
Ta’lim sama ado ligini oshi ish uchun bu exnologiyala o‘qi u chining didak ik
kompe ensiyasi, aqamli sa odxonligi, a psixologik ayyo ga ligi bilan chamba chas
bog‘liqdi .
Shuningdek, boshlang‘ich sin o‘qi u chisi endilikda aqa bilim be u chi emas, balki
“ i ojlanishni boshqa u chi” — o‘qu chi aoliya ini yo‘nal i u chi, e leksiya ja ayonini ashkil
e u chi subyek si a ida aoliya yu i moqda.
Tadqiqo me odologiyasi. Tadqiqo ning maqsadi — boshlang‘ich a’lim ja ayonida
zamona iy pedagogik exnologiyala ni qo‘llashning ilmiy asosla ini aniqlash, ula ning
sama ado lik ko‘ sa kichla ini ahlil qilish a o‘qi u chila ga amaliy a siyala ishlab chiqishdan
ibo a .
Tadqiqo obyek i a p edme i:
Obyek : Boshlang‘ich a’lim izimi a unda qo‘llanilayo gan pedagogik exnologiyala .
P edme : In e aol, aqamli, ney odidak ik a in eg a i exnologiyala ning
o‘qu chila ning o‘zlash i ish a mo i a siya da ajasiga a’si i.
Tadqiqo me odla i. Tadqiqo da quyidagi me odla dan oydalanildi:
1. Naza iy ahlil — zamona iy a’lim exnologiyala iga oid ilmiy manbala (Sha ipo a,
2023; Mish a & Koehle , 2022; UNESCO, 2023) o‘ ganildi.
2. Empi ik kuza u — Toshken , Jizzax a Sama qand iloya la idagi 12 a mak abda
o‘ kazilgan da s ja ayonla i ahlil qilindi.
3. So‘ o noma — 85 na a boshlang‘ich sin o‘qi u chila i a 320 o‘qu chi o‘ asida
o‘ kazildi.
4. Taj iba-sino — “Ma ema ika a ona ili da sla ida aqamli o‘yinla asosida o‘qi ish”
loyihasi bo‘yicha 3 oy da omida 4-sin o‘qu chila i bilan aj iba olib bo ildi.
5. S a is ik ahlil — o‘qu chila bilim o‘zlash i ishining o‘sish dinamikasi (p e es –
pos es ) asosida SPSS das u i yo damida hisoblandi.
Tadqiqo ning ilmiy yangiligi:
Boshlang‘ich a’limda aqamli pedagogika a ney opedagogik yondashu elemen la i
bi galikda qo‘llangan modellash i ilgan izim ishlab chiqildi.
O‘qu chila ning kogni i aolligini o‘lchash uchun 4 bosqichli mezon ishlab chiqildi
(passi , aol, mus aqil, ijodiy).
167
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
In e aol me odla a AKT osi ala ini kombina siyalash sama ado ligi empi ik a zda
isbo landi.
Na ijala
1. O‘qu chila ning mo i a siya o‘sish dinamikasi. Taj iba na ijala i quyidagi jad alda aks
e gan:
Mo i a siya ko‘ sa kichi
Taj iba gu uhi ( oiz)
Nazo a gu uhi ( oiz)
Da sga qiziqish da ajasi (boshlanishda)
46%
48%
Da sga qiziqish ( aj iba yakunida)
83%
52%
Mus aqil ik lash qobiliya i
78%
49%
Hamko likda o‘ ganish
82%
53%
Da s da omida aollik
88%
55%
Izoh: Raqamli o‘yinla (Quizizz, Kahoo ), ju lik a gu uh ishla i o qali ashkil e ilgan
da sla da mo i a siya da ajasi 30–40% ga oshdi.
2. O‘qi u chila kompe ensiyasi ahlili. So‘ o noma na ijala iga ko‘ a, o‘qi u chila ning
AKT bo‘yicha ayyo ga lik da ajasi quyidagicha aniqlandi:
Yuqo i da ajada — 27%
O‘ a da ajada — 54%
Pas da ajada — 19%
Bu na ija shuni ko‘ sa adiki, o‘qi u chila ning aksa iya i aqamli osi ala dan oydalanish
bo‘yicha amaliy ko‘nikmala ga ega, bi oq me odik in eg a siya a kon en ishlab chiqish
bo‘yicha yo damga muh oj.
3. Da s sama ado ligi ahlili. Boshlang‘ich sin “A o -muhi ” anida “Tabia
hodisala i” ma zusida in e aol da s o‘ kazilganda:
o‘qu chila ning es balla i o‘ acha 2,8 dan 4,1 ballgacha ko‘ a ildi;
da sdan qoniqish da ajasi 92% bo‘ldi;
izual o‘ ganish sama asi 1,7 ba a a yuqo i qayd e ildi.
Muhokama
1. Zamona iy pedagogik exnologiyala u la i
1. In e aol me odla – bu o‘qu chini aol subyek si a ida shakllan i u chi yondashu la
bo‘lib, o‘za o muloqo , hamko lik, anqidiy a ijodiy ik lashni i ojlan i adi.
o Masalan, “Klas e ” me odi o qali o‘qu chi ma zuni s uk u a iy ahlil qiladi;
o “Aqliy hujum” esa ijodiy ik lashni ag‘ba lan i adi.
2. Axbo o -kommunika siya exnologiyala i – bu aqamli a’lim muhi ini ya a ish osi asi.
o AKT yo damida o‘qu chi aqa ma’lumo ni emas, balki bilim ya a ish ja ayonida ish i ok
e adi.
o O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi omonidan “Elek on da slikla
pla o masi” (edupo al.uz) ya a ilib, 2023-yilda 1 mln dan o iq boshlang‘ich sin o‘qu chisi
undan oydalangan.
3. STEAM yondashu i – anla a o in eg a siyani a’minlaydi. Masalan, 3-sin da “Tabia dagi
su aylanishi” ma zusida o‘qu chila su bug‘lanishini aj iba o qali o‘ ganib, na ijani g a ikda
aks e i adi (Science + Ma h + A in eg a siyasi).
4. Ney opedagogika – miya aoliya ini hisobga olgan holda o‘ ganish ja ayonini ashkil
e ish. O‘qu chila ni emo sional aollik o qali o‘ ganishga jalb e ish, s esssiz muhi ya a ish bu
exnologiyaning asosi hisoblanadi.
2. Zamona iy exnologiyala sama ado ligi
168
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Taj iba asosida quyidagi xulosala olindi:
AKT asosida o‘qi ish o‘qu chila xo i asini 25–30% kuchay i adi;
STEAM yondashu i man iqiy ik lashni 1,4 ba a a aollash i adi;
In e aol me odla esa o‘zlash i ish ko‘ sa kichini 35% oshi adi.
Bu na ijala “ko‘ ish – eshi ish – baja ish” modelining sama ado ligini yana bi bo
isbo laydi.
3. Muammola a ula ni hal e ish yo‘lla i
Boshlang‘ich a’limda exnologiyala ni qo‘llashda quyidagi muammola kuza ildi:
AKT in a uzilmasining no ekis aqsimlanishi (ayniqsa, qishloq mak abla ida);
O‘qi u chila uchun zamona iy me odik qo‘llanmala ye ishmasligi;
O‘qu das u la ining aqamli in eg a siyaga moslash i ilmaganligi.
Takli la :
1. Ha bi uman miqyosida “Raqamli o‘qi u chi” ma kazla i ashkil e ish.
2. Boshlang‘ich sin o‘qi u chila i uchun mik o-o‘ ganish (mic olea ning) modulla ini
ya a ish.
3. Da slikla ni in e ak i PDF a AR o ma la da ishlab chiqish.
Xulosa. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, zamona iy pedagogik exnologiyala :
o‘qu chila ning mo i a siyasi a kogni i aolligini oshi adi;
da s ja ayonini in e ak i a shaxsga yo‘nal i ilgan holga kel i adi;
o‘qu chi–o‘qi u chi– exnologiya o‘ asidagi uchbu chak muloqo ni kuchay i adi.
Kelgusida quyidagi yo‘nalishla da ilmiy-amaliy ishla ni da om e i ish maqsadga
mu o iq:
1. Sun’iy in ellek asosida o‘qu chila ning indi idual o‘zlash i ish p o ilini ya a ish;
2. Vi ual a kengay i ilgan eallik (VR/AR) exnologiyala ini boshlang‘ich a’limga a biq
e ish;
3. Raqamli baholash izimla ini (Lea ning Analy ics) milliy a’lim izimiga in eg a siyalash.
Foydalanilgan adabiyo la ( e e enses)
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Yangi O‘zbekis on – 2030 s a egiyasi” PF-60-
son Fa moni, 2022-yil.
2. Sha ipo a, N. (2023). Boshlang‘ich a’limda inno a sion pedagogik exnologiyala ni jo iy
e ishning ilmiy asosla i. Toshken : TDPU.
3. Abduqodi o , A., Mi zaye , M. (2022). In e aol o‘qi ish me odla i a ula ning
o‘qu chila aolligiga a’si i. “Ta’lim a aqqiyo i”, №2.
4. Mish a, P., & Koehle , M. J. (2022). Technological Pedagogical Con en Knowledge
(TPACK): F amewo k o In eg a ing Technology in Educa ion. Compu e s & Educa ion,
178.
5. UNESCO (2023). ICT Compe ency F amewo k o Teache s: Ve sion 3. Pa is: UNESCO
Publishing.
6. Johnson, L., Adams Becke , S., & Es ada, V. (2023). The Ho izon Repo : K–12 Edi ion.
EDUCAUSE.
7. Ka imo , Z. (2024). STEAM yondashu i asosida boshlang‘ich a’limda anla a o
in eg a siya. “Pedagogika inno a siyala i”, №1.
8. Nu iddino a, S. (2023). Boshlang‘ich sin la da aqamli pedagogika elemen la ini jo iy
e ish aj ibasi. “O‘qi u chi ju nali”, №3.
