9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
MUSIQA PEDAGOGIKASI TA’LIMINING SHAKL VA METODLARI
Mualli : Abdujalilo a Ma jona Abdu ahmon qizi 1
A ilia siya: Xalqa o No dik uni e si e i 2-bosqich magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17310366
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada musiqa pedagogikasida qo‘llaniladigan a’lim shaklla i a me odla i ahlil
qilinadi. Musiqa a’limining sama ado ligini oshi ishda zamona iy a an’ana iy
yondashu la ning o‘za o uyg‘unligi, o‘qu chila ning es e ik didini shakllan i ish, ijodiy
qobiliya la ini i ojlan i ishdagi o‘qi u chining oli yo i iladi. Shuningdek, in e aol me odla ,
amaliy mashg‘ulo la a indi idual yondashu la o qali musiqiy a’limni akomillash i ish
yo‘lla i ko‘ ib chiqiladi. Maqola musiqa o‘qi u chila i, pedagogla hamda san’a a’limi
sohasidagi adqiqo chila uchun oydali bo‘lishi mumkin.
Kali soʻzla : musiqa pedagogikasi, a’lim shaklla i, a’lim me odla i, in e aol me odla , ijodiy
i ojlanish, musiqa a’limi, es e ik a biya, amaliy mashg‘ulo la .
Bugungi kunda da sla imiz zamona iy yondashu asosida ilg‘o pedagogik a
axbo o exnologiyala i osi asida ashkil e ilmoqda. Bu da sla mazmu nini
boyi ishga xizma qilishi, ammo musiqa madaniya ining asosiy aoliya u la i
baja ilishida si a a sama ado likning kamayishiga olib kelmasligi za u . Shuni
a’kidlash o‘ inliki, ay im o‘qi u chila ning da s ja ayonida o‘ ga iladigan bi ma zu
yoki musiqiy aoliya u i uchun ikki a undan ko‘p pedagogik exnologiyala dan
o‘ insiz oydalanish hola la i ham kuza iladi. Bu esa musiqa a’limidagi jamoa iy
ay im, inglash a ahlil qilish, sa odxonlik, musiqiy ijodko lik kabi malakala ini
shakllan i ish a i ojlan i ishga e’ ibo ni kamayishiga olib kelmoqda. Musiqa
madaniya i mashg‘ulo la ining o‘zi ba cha aoliya u la i bilan yaxli bi exnologiyani
ashkil e adi. Shuning uchun da sla ning o‘g‘ i ashkil e ilishi, a’limning shakli
mazmuni a me odla i o‘qu chila da anga qiziqishni oshi ishga xizma qiladi.
Mak abda musiqa madaniya i anini o‘qi ish muayyan o‘qu ma zu eja a das u la
asosida amalga oshi ilsa-da, a’lim maz muni be osi a a’lim be u chi omonidan
ashkil e ilib, peda gogik boshqa iladigan quyidagi musiqiy aoliya la da amalga
oshi iladi. Bula :
1. Musiqa inglash a ahlil e ish .
2. Jamoa iy ay im .
3. Musiqiy sa odxonlik .
4. Bolala cholg‘u asbobla ida jo‘ bo‘lish a musiqiy- i mik ha aka la ni baja ish.
5. Musiqa ijodko ligi .
Musiqa inglash a ahlil e ish - muhim aoliya si a ida a’lim mazmunining
asosini ashkil e adi. Da sla da o‘qu chila o‘zbek xalq musiqasi, bas ako a
kompozi o la ning musiqiy asa la i bilan bi ga Sha q xalqla i a Ye opa mum oz
musiqasi san’a idan eng sa a namunala ini ham inglashadi. Shuningdek, musiqa
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
inglash yakkana ozlik a jo‘ na ozlikni aj a a bilish, ansambl a o kes ij osini a qlay
bilish, sozla , ula ning emb ini bi -bi idan aj a a olish musiqiy did a id okni
i ojlan i ish, a’lim mazmunini ashkil e adi.
Da s mashg‘ulo la i aoliya la i ichida musiqa id oki ye akchi bosqich
si a ida muhim o‘ in egallaydi. Tinglash musiqiy a’limning muhim osi ala idan bi i
bo‘lib, da sning ba cha aoliya u la ini baja ish ja ayonida amalga oshi iladi. Bunda
musiqa ili, i oda osi ala i, jan a shaklla ini o‘ ganish musiqa ni badiiy-g‘oya iy
jiha dan o‘g‘ i id ok e ishga a badiiy es e ik za qlanishga imkon be adi. Bu da sning
ba cha aoliya la ida, ayniqsa, musiqa ing lash a ahlil qilish, jamoa bo‘lib kuylash,
no a yo damida kuylash ja ayonida amalga oshi ilib bo iladi. Musiqa inglash aoliya i
me odla i:
1.Og‘zaki me od.
2.Ko‘ gazmali me od .
3.Amaliy me od.
O‘qi u chi ha bi musiqa asa ida ma’lum oqelik, his- uyg‘u a mazmun
bo‘lishi haqida o‘qu chila ga hayo iy misolla ga ayangan holda ushuncha be ib
bo adi. Bu esa sekin-as a o‘qu chila da musiqiy aassu o hamda inglash
aj ibala ini i ojlan i adi. Musiqa madaniya i da sla ida inglanadigan asa musiqiy
uzilishi, badiiy-g‘oya iy mazmuniga ko‘ a o‘qu chila ning yosh xususiya la iga a
o‘qu das u iga mos bo‘lishi alab e iladi. Tinglash ja ayonini quyidagi a ibda
amalga oshi ish mumkin:
1. O‘qi u chining asa haqidagi ki ish so‘zi .
2. Asa ni o‘qi u chi ij osida yoki CD yozu ida inglash .
3. Asa ahlili, o‘qu chila ning musiqiy- badiiy assu o i .
4. Asa ni ak o , o‘liq holda inglash.
Musiqa sa odi mashg‘ulo la ida a al milliy cholg‘ula bilan anish i gan
holda keyinchalik no ala haqida naza iy bilimini boyi ib bo ishla i maqsadga
mu o iqdi . Tu li ka ochkala , kichik musiqiy mashqla , mashq da a i bilan ishlash
ko‘nikmala ini o‘s i ish o‘qu chila ning musiqiy sa odxonligini shakllanishiga
yo dam be adi. Musiqa sa odining asosiy negizi - be ilgan ma zula ni kuylash a
inglashga doi asa la ni sa odli ahlil qilish o qali amalga oshi ila di. Ula
o‘qu chila ni kundalik hayo idan olayo gan aassu o la i hamda musiqiy aj ibala i
asosida singdi iladi. O‘qu chila ning musiqiy bilimi boyib bo ishi as a-sekin ula da
musiqiy sa odxonlik a madaniya asosla ining shakllanishi, i ojlanishiga omil
bo‘ladi. Zamona iy musiqa madaniya i da sla ida axbo o kommunika siya
exnologiyala , jumladan, kompyu e ning sibelius das u idan oydalangan holda
musiqa sa odxonligi aoliya ini sama ali amalga oshi ish mumkin. Bu
o‘qu chila ning no a sa odxonligi malakala ini mus ahkam o‘zlash i ishda sama ali
yo dam be adi. Shuningdek, ma zuga oid slaydla , mul imedia osi ala i, ko‘ gazmali,
a qa ma ma e ialla dan unumli oydalanish lozim.
Musiqiy a’lim ja ayonida o‘qu chila ning ba cha muammola i yechishga
ko‘maklashish ke ak. Ta’lim- a biya mak ab, o a-onala , mahalla a o‘qu chila
jamoasi hamko ligi, demok a iya a bag‘ ikenglik amoyilla i asosida amalga
oshi iladi. Bu ja ayonda o‘qu chila oddiy a’lim olu chila emas, a’lim- a biya
ja ayonining eng huquqli, hamko lik asosida jipslashgan ish i okchila i bo‘lishla iga
e ishiladi. Sin dagi ba cha o‘qu chila ga bi xil muomala a munosaba ,
hamko likdagi a’lim, o‘qu chi, o‘qi u chi a ma’mu iya o asida do‘s ona munosaba
us u o ligi asosida si a li a’lim be ish ja ayoni ujudga keladi. O‘qu chila ga nisba an
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
do‘s ona munosaba muhi i o‘za o adola li munosaba la asosida o‘za o hu ma
muhi i ya a iladi. O‘qu chi a o‘qi u chi o asida o‘za o hu ma shakllangan musiqiy
a’lim ja ayonida esa do‘s ona munosaba , meh -mu u a uyg‘ula i shakllanadi.
Shuni alohida a’kidlash lozimki, o‘qi u chi musiqiy o‘qu -bilu ja ayonini ashkil e a
ekan, ha bi o‘qu chi ning san’a a uning ij ochiligi sohasida iq ido ini u yoki bu
qobili ya i ma jud ekanligi, uning a’lim- a biyasi, uhiy kechinma la i a kay iya iga
ko‘p jiha dan bog‘liq bo‘lishini unu masligi lozim.
Musiqa pedagogikasi – bu na aqa musiqiy bilimla ni o‘ ga ish, balki
o‘qu chila ning es e ik didini, ijodiy a akku ini, hissiy-emo sional dunyosini
shakllan i ishga qa a ilgan mu akkab a ko‘p qi ali ja ayondi . Mazku maqolada
musiqa a’limi ja ayonida qo‘llaniladigan u li shakl a me odla ahlil qilinib, ula ning
ha bi i o‘ziga xos didak ik imkoniya la ga ega ekani a’kidlandi. An’ana iy a’lim
shaklla i (ma’ uza, suhba , amaliy mashg‘ulo la ) bilan bi qa o da, zamona iy
in e aol me odla (klas e , b ains o ming, loyiha iy ishla , olli o‘yinla )ni qo‘llash
musiqiy a’lim sama ado ligini oshi ishda muhim ol o‘ynaydi.
Shuningdek, musiqa da sla ida indi idual a gu uhiy yondashu la , zamona iy
axbo o exnologiyala idan oydalanish o qali o‘qu chila da musiqa san’a iga
nisba an chuqu qiziqish uyg‘o ish mumkinligi isbo landi. Ta’lim ja ayonining
mazmuni, me odikasi a shaklla i o‘za o uyg‘unlashgan holda olib bo ilgandagina
ku ilgan na ijala ga e ishish mumkin. Musiqa o‘qi u chisi na aqa bilim be u chi,
balki a biyachi, ilhomlan i u chi a ijodiy ja ayonni boshqa u chi shaxs si a ida
aoliya yu i ishi za u . Xulosa qilib ay ganda, musiqa pedagogikasining shakl a
me odla ini o‘g‘ i anlash a ula ni didak ik maqsadla ga mos holda qo‘llash,
zamona iy a’lim alabla iga ja ob be a oladigan ba kamol, musiqiy-es e ik jiha dan
i ojlangan shaxsni a biyalashning muhim omilla idan bi idi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Ashu o B. Sh. XV1- XV11 as la da milliy musiqiy a akku i ojining zamona iy
alqini. San’a shunoslik anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PnD) disse a siyasi. –T.,
2019
2.
Begma o S. Musiqa. Da slik. 6-sin . –T., 2017. Buxo o ma jla i // - Buxo o 2004 №
3. – B. 29. 26. “Buxo o haqiqa i” gaze asi. 1993. 18 e al.
3.
,,E’ ibo za u ” // “O‘zbekis on adabiyo i a san’a i” gaze asi. 1989. 30 iyun
4.
,,Fayzie O., Rahimo Q. Bo bad - Sha q san’a i asoschila idan bi i // San’a
yo‘nalishla idagi yoshla ni ma’na iy-axloqiy a biyalash: izlanish, yechim a
is iqbolla . Respublika il miy amaliy kon e ensiya ma e ialla i o‘plami. - Buxo o.
2013. –B.
5.
Shodmono , B. (2017). O‘qu ja ayonida in e aol me odla dan oydalanish.
Toshken : Ma’na iya .
6.
Назарова, Д. (2022). San’a a’limida k ea i me odla dan oydalanish.
“Pedagogik izlanishla ” ju nali, №4.
7.
O , C. (1991). The Schulwe k App oach o Music Educa ion. London: Scho Music.
