9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
XUSUSIY OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INVESTITSIYALARINI
BOSHQARISH VA ULARNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mualli : Alimo Ja lon Sab iddin o‘g‘li 1
A iliya siya: Xalqa o No dik uni e si e i magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17310599
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada xususiy oliy a’lim muassasala ida a’limga jalb qilinayo gan
in es i siyala ni boshqa ish mexanizmla i a ula ning sama ado ligini oshi ish yo‘lla i ahlil
qilinadi. In es i siya esu sla idan oqilona oydalanish, aqamli ans o ma siya, o‘qi u chila
salohiya ini i ojlan i ish hamda a’lim in a uzilmasini mode niza siya qilish asosiy us u o
yo‘nalishla si a ida ko‘ ib chiqiladi. Shuningdek, ilg‘o xo ijiy aj ibala bilan qiyosiy ahlil ham
be iladi.
Kali so‘zla : in es i siya, xususiy oliy a’lim, sama ado lik, a’lim si a i, boshqa u , aqamli
exnologiyala , inson kapi ali.
KIRISH
O‘zbekis on Respublikasida a’lim sohasini mode niza siya qilish a
di e si ika siya qilish doi asida xususiy oliy a’lim muassasala i (XOTM) aoliya i jadal
i ojlanmoqda. XOTMla o‘z aoliya ini asosan o‘z mablag‘la i yoki xususiy
in es i siyala e aziga yu i adi. Shu sababli in es i siyala ni oqilona boshqa ish a
ula ning na ijado ligini a’minlash a’lim si a i a aqoba ba dosh inson kapi alini
shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi.
In es i siya – bu oyda olish yoki ma'lum bi ijobiy na ijaga e ishish maqsadida
pul, moddiy yoki nomoddiy esu sla ni ma’lum bi loyihaga, aoliya ga yoki sohaga
ki i ishdi . U uzoq yoki qisqa mudda li bo‘lishi mumkin. In es i siya iq isodiyo ning
eng muhim osi ala idan bi i hisoblanadi, chunki u o qali ishlab chiqa ish i ojlanadi,
yangi ish o‘ inla i ya a iladi a inson kapi ali shakllanadi.
1
bu hozi gi aq da ma jud bo‘lgan esu sla (pul, mehna , aq , a’lim a bilim)ni
ma'lum bi aoliya ga yo‘nal i ib, kelajakda undan oyda yoki oydali na ija olishga
qa a ilgan aoliya di . Bu oyda moliya iy (pul), ij imoiy (aholi a o onligi), iq isodiy
(ishlab chiqa ish sama ado ligi), yoki in ellek ual (bilim a ko‘nikma o i ish) shaklida
bo‘lishi mumkin.
In es i siyaning asosiy u la i bi nech a bo‘lib:
Moliya iy in es i siya – bu pul mablag‘la ini obliga siyala , aksiyala , bank
omona la i yoki boshqa moliya iy osi ala ga ki i ish o qali oyda olish maqsadida
qilinadigan sa moyadi .
Real in es i siya – bu ishlab chiqa ish osi ala i (uskunala , binola ,
exnologiyala )ga yo‘nal i ilgan sa moya bo‘lib, ula o qali moddiy mahsulo la
ya a iladi.
1
Shuls T. V. (1961).
In es i sii chelo echeskiy kapi al
. – M.: Ekonomika
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Inson kapi aliga in es i siya – bu a’lim, sog‘liqni saqlash, kasbiy malaka a
ko‘nikmala ni i ojlan i ishga qa a ilgan sa moya bo‘lib, uzoq mudda li oyda
kel i adi.
Inno a sion in es i siya – yangi exnologiyala , ilmiy adqiqo la , inno a sion
mahsulo la ya a ish uchun ki i iladigan sa moyadi .
Ushbu adqiqo da bilim olish, kasbiy ko‘nikmala egallash, sog‘liqni saqlash,
ij imoiy aol ish i okni ag‘ba lan i ish, madaniy a axloqiy a biya kabi aoliya la ga
yo‘nal i iladigan ha qanday sa moyani angla adi. Ushbu in es i siyala insonning
mehna bozo idagi aqoba ba doshligini oshi adi, jamiya a o onligini a’minlaydi
a mamlaka ning ij imoiy-iq isodiy
2
i ojlanishiga be osi a a’si ko‘ sa adi.
Boshqacha qilib ay ganda, inson kapi aliga sa moya bu – bugun bilim a
ko‘nikmaga sa lanayo gan esu sla , kelajakda yuqo i da omad, mehna
unumdo ligi, inno a sion aoliya a ij imoiy ba qa o likni a’minlash uchun
qilinadigan uzoq mudda li in es i siyadi .
3
Xozi gi kunda a’lim sohasiga ki i ilayo gan in es i siyala son jiha dan o ib
bo ayo gan bo‘lsa-da, ula ni sama ali boshqa ish masalasi hanuz dolza b bo‘lib
qolmoqda. In es i siya aqa mablag‘ aj a ish emas, balki uning oqilona, maqsadli a
na ijado sa lanishini a’minlaydigan boshqa u izimining ma judligi bilan ham
be osi a bog‘liqdi . A suski, O‘zbekis on a boshqa i ojlanayo gan mamlaka la
misolida a’lim in es i siyala ini boshqa ishda bi qa o izimli, ashkiliy a amaliy
muammola ma jud.
Xususiy OTMla da in es i siya boshqa ishning global aj ibala i
Bugungi kunda a’lim sohasining ba qa o i ojlanishi a xalqa o
aqoba ba doshligini a’minlashda in es i siyala muhim o‘ in u adi. Ayniqsa,
xususiy oliy a’lim muassasala i (XOTM) o‘zining moliya iy mus aqilligi, inno a sion
yondashu i a ez moslashu chanligi bilan a’lim izimidagi sa moya oqimini jalb
qilish a ula ni sama ali boshqa ish bo asida ilg‘o aj ibala ni shakllan i moqda.
4
Dunyodagi bi qa o da la la da xususiy sek o ning a’limga ki i gan in es i siyala i
2
ekke G. (1993).
Chelo echeskiy kapi al: Teo e icheskiy i empi icheskiy analiz
. – M.: INFRA-M.
4
Xususiy OTMla da in es i siya boshqa u i bo‘yicha ahlilla Tojiye A.J. omonidan o‘ ganilgan
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
a ula ni boshqa ish mexanizmla i o‘ziga xos yondashu la asosida shakllangan
bo‘lib, ula muhim ijobiy na ijala ni be gan.
5
Masalan, Singapu aj ibasida da la a xususiy sek o o‘ asidagi she iklik (PPP
– Public-P i a e Pa ne ship) asosida g an la a moliyalash i ish mexanizmla i jo iy
e ilgan. Bu o qali xususiy OTMla zamona iy exnologiyala , ilmiy adqiqo la a a’lim
inno a siyala iga sa moya ki i moqda. Raqoba muhi i a na ijado lik amoyilla i
asosida shakllangan ushbu yondashu , a’lim si a i a bi i u chila ning ishga
joylashish ko‘ sa kichla ini yuqo i da ajaga olib chiqdi. Bugungi kunda Singapu dagi
bi qa o xususiy uni e si e la global ey ingla da ye akchi o‘ inla ni egallamoqda.
Janubiy Ko eya aj ibasi esa xususiy a’lim muassasala iga be iladigan soliq
im iyozla i a yillik sama ado lik hisobo la iga asoslanadi. Da la omonidan aqdim
e iladigan moliya iy ag‘ba la , ula ning oqilona a na ijado sa lanishini alab qiladi.
Xususiy OTMla aoliya i ha yili ochiq hisobo la o qali baholanadi, bu esa sa moya
ja ayonining sha o ligini a’minlaydi a in es o la ishonchini mus ahkamlaydi.
Na ijada, xususiy OTMla o‘z aoliya ini inno a sion exnologiyala , s a apla ni
i ojlan i ish, malakali kad la ayyo lash yo‘nalishida kengay i gan.
Tu kiyada esa a’lim sa moyala ini boshqa ish ja ayonida alabala ni jalb qilish
mexanizmla i keng qo‘llaniladi. Xususan, a’lim k edi la i o qali alabala ga xususiy
OTMla da o‘qish imkoniya i ya a ilgan. Bundan ashqa i, ko‘plab xususiy OTMla
huzu ida alabala uchun s a ap inkuba o la , biznes-aksele a o la aoliya
yu i moqda. Bu esa yoshla ning inno a sion a adbi ko lik salohiya ini ochish, ula ni
mus aqil iq isodiy subyek ga aylan i ishda muhim omil bo‘lib xizma qilmoqda.
Finlyandiya esa a’lim izimiga sa moyani boshqa ishda o‘zining ba qa o lik,
ishonch a englik p insipla i bilan aj alib u adi. Bu mamlaka da a’lim — da la
siyosa ining ma kazida u adi a ba cha a’lim muassasala i, jumladan xususiy sek o
ham, si a , eng imkoniya la a a’limning insonpa a lik amoyilla iga asoslangan
boshqa u izimi o qali moliyalash i iladi. Finlyandiyada a’limga in es i siyala
na aqa moddiy in a uzilmaga, balki o‘qi u chila ni ayyo lash, o‘qu das u la ini
yangilash a o‘qu muhi ini demok a lash i ishga qa a ilgan. Xususiy sek o ko‘p oq
a’lim exnologiyala i a me odikala i bilan inno a sion hamko lik qiladi.
Finlyandiya aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, aga in es i siyala inson kapi ali i oji a
a’lim si a ini oshi ishga yo‘nal i ilsa, bu uzoq mudda da iq isodiy yuksalish a ij imoiy
ba qa o likni a’minlaydi. Mamlaka da o‘qi u chilik kasbi eng nu uzli kasbla dan bi i
bo‘lib, bu ham in es i siyaning na ijasidi .
Shunday qilib, global aj iba shuni ko‘ sa moqdaki, xususiy oliy a’lim
muassasala ida in es i siyala ni boshqa ish mu a aqiya li bo‘lishi uchun quyidagi
asosiy omilla muhim hisoblanadi: g an la a subsidiyala izimi, soliq yengillikla i,
na ijado likka asoslangan baholash, inno a sion in a uzilmani i ojlan i ish, aqamli
exnologiyala ni keng jo iy e ish, shuningdek, a’lim a biznes o‘ asidagi uz iy
hamko lik.
5
UNESCO hisobo ida esa noda la sek o a’limdagi ish i okiga alohida e’ ibo qa a ilgan
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
O‘zbekis onda a’lim sohasini mode niza siya qilish a aqoba ba dosh kad la
ayyo lashda da la a xususiy oliy a’lim muassasala i (OTMla ) bi galikda aoliya
yu i moqda. Ha ikki u dagi a’lim muassasala i o‘z o‘ niga ega bo‘lsa-da, ula ning
o‘za o in eg a siyasi, si a yondashu la i a moliya iy imkoniya la ida jiddiy a o u la
ma jud. Ayniqsa, xususiy OTMla soni o gani sa i ula ni da la OTMla i bilan
solish i gan holda ko‘plab kamchilik a izimli muammola ko‘zga ashlanmoqda.
Amaliyo da eng ka a kamchilikla dan bi i huquqiy a eglamen a i
nomu anosiblikdi . Da la OTMla i nisba an keng oq im iyozla ga ega bo‘lib, ula
da la byudje i hisobidan moliyalanadi, g an la aj a iladi, hamda o‘qu ja ayonla ini
a ibga solu chi huquqiy bazala ula ga moslash i ilgan. Aksincha, xususiy OTMla
ko‘plab asmiylash i ish, akk edi a siya a li senziyalash ja ayonla ida mu akkab
byu ok a ik o‘siqla ga duch keladila . Bu esa a’lim si a ining ka ola sizligi a
in es i siya xa ini kuchay i adi.
Ta’lim si a i a o‘qi u chila salohiya i masalasida ham sezila li
nomu anosiblikla ma jud. Da la OTMla i uzoq yilla da omida shakllangan ilmiy
mak abla ga, aj ibali p o esso -o‘qi u chila ko pusiga ega. Xususiy OTMla da esa bu
salohiya hali ye a licha shakllanmagan. Taj ibasiz pedagogla , malaka oshi ish
mexanizmla ining sus ligi a ilmiy- adqiqo aoliya ining deya li yo‘qligi a’lim si a ini
pasay i u chi omilga aylanmoqda. Shu bilan bi ga, o‘qu ejala ining amaliyo dan
uzilganligi, inno a sion yondashu la ning kamligi aqoba ba dosh bi i u chila
ye ish i ishga o‘liq xizma qilmaydi.
Ma e ial- exnik a’mino da ham jiddiy a o u la ma jud. Da la OTMla ining
in a uzilmasi — ku ubxonala , labo a o iyala , yo oqxonala , spo inshoo la i — ko‘p
yillik i ojlanish na ijasida shakllangan. Xususiy OTMla esa ko‘pincha aq inchalik
yoki ija aga olingan binola da aoliya yu i adi, ula ning o‘qu bazasi, ayniqsa, exnik
yo‘nalishla da ye a li emas. Bu hola a’lim si a iga be osi a salbiy a’si ko‘ sa adi.
Bundan ashqa i, xususiy OTMla aoliya ida ichki si a moni o ingi izimining
ye ishmasligi, baholash a a’lim na ijala ini nazo a qilishda yagona s anda la ning
ma jud emasligi ham muammoli jiha la si asiga ki adi. Ko‘plab xususiy a’lim
muassasala i aqa da omad olishga yo‘nal i ilgan yondashu ni anlaydi a bu hola
a’lim si a i, ilmiy izlanishla , alabala salohiya i a mehna bozo idagi
moslashu chanlikka salbiy a’si qiladi.
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Shuningdek, da la OTMla i diplomla iga nisba an xususiy OTMla diplomi
jamiya da kam oq ishonchga ega. Ish be u chila o asida xususiy OTMla
bi i u chila ining bilim da ajasi a ayyo ga ligiga nisba an eh iyo ko lik kay iya i
ma jud. Bu esa mehna bozo ida bi i u chila ning joylashu iga salbiy a’si ko‘ sa adi,
ha o ay im holla da disk imina siyaga olib keladi.Moliya iy engsizlik ham o‘z a’si ini
ko‘ sa may qolmaydi. Da la OTMla i da la byudje idan moliyalanadi, g an asosida
o‘qi ish imkoniya la iga ega. Xususiy OTMla esa o‘z aoliya ini aqa o‘lo -kon ak
hisobidan yu i adi. Da la omonidan xususiy sek o ga yo‘nal i ilgan g an la ,
subsidiyala , yoki k edi im iyozla ining ye ishmasligi xususiy OTMla ning
i ojlanishini cheklaydi. Bu esa a’lim na xining oshib bo ishiga, shuningdek, aqa
iq isodiy imkoniya i bo qa lam uchun ochiqligiga sabab bo‘ladi. Demak shuni
hisobga olgandaa, da la a xususiy oliy a’lim muassasala i o‘ asidagi bu
nomu anosiblikla a izimli kamchilikla mamlaka da si a li a adola li a’lim izimini
shakllan i ishga salbiy a’si ko‘ sa adi. Ta’lim izimining ba qa o i oji uchun ushbu
muammola ni ba a a e ish, huquqiy, moliya iy a akademik englikka asoslangan
muhi ya a ish za u . Aks holda, xususiy a’lim sohasi jamiya da ishonchsiz, si a siz a
eli aga yo‘nal i ilgan izim si a ida shakllanib qolishi mumkin.
O‘zbekis on oliy a’lim izimida da la a xususiy OTMla o‘ asidagi ma jud
a o u la , kamchilikla a izimli nomu anosiblikla be osi a a’lim
in es i siyala ining sama ali boshqa ilishiga sezila li da ajada a’si ko‘ sa moqda.
In es i siya — bu moliya iy yoki nomoliya iy esu sla ni kelajakdagi oyda, ijobiy na ija
yoki a’lim si a i e aziga yo‘nal i ish demakdi . Ammo aga a’lim izimining a kibiy
qismla ida — ya’ni da la a xususiy sek o o‘ asida — ba qa o lik, ishonch, qonuniy
englik a in a uzilma jiha dan izchillik bo‘lmasa, bu in es i siyala ning o‘z aq ida,
oqilona a sama ali boshqa ilishiga jiddiy o‘siq bo‘lib qoladi.
XULOSA
Ta’lim in es i siyala ining sama ado ligi — bu aqa moliya iy ko‘ sa kichla
bilan emas, balki a’lim si a i, inson kapi alining o‘sishi, bi i u chila ning bandlik
da ajasi a a’limning ij imoiy oydasi bilan o‘lchanadi. O‘zbekis onda da la a
xususiy oliy a’lim muassasala i o‘ asida ma jud a qla , esu sla no engligi,
izimdagi nomu anosiblikla a boshqa u dagi kamchilikla ga qa amay, a’lim
in es i siyala idan sama ali na ijala ga e ishish mumkin. Buning uchun kompleks
yondashu , izimli isloho la a hamko likka asoslangan s a egiyala za u . A alo,
in es i siyala ning maqsadli a aniq yo‘nalgan bo‘lishi a’minlanishi ke ak. Ha bi
in es i siya loyihasi aniqlik, sha o lik a na ija iylik mezonla iga asoslanishi za u .
Ta’limga yo‘nal i ilgan mablag‘la o‘qu in a uzilmasidan ashqa i, ayniqsa inson
kapi aliga – o‘qi u chila salohiya ini oshi ish, aqamli kompe ensiyala ni
i ojlan i ish, yangi pedagogik me odikala ni jo iy e ishga sa lanishi lozim. Bu esa
a’lim si a ini oshi ish o qali sa moyaning eal ij imoiy a iq isodiy oydasini
ka ola laydi.
Ikkinchi muhim yo‘nalish — bu a’lim sohasida in es i siya moni o ingi a
baholash izimla ini kuchay i ish. Ha bi sa moya e aziga qanday na ijala qo‘lga
kelingani bo‘yicha izimli hisobo la , KPI (asosiy sama ado lik ko‘ sa kichla i), ochiq
s a is ikala ishlab chiqilishi za u . Ayniqsa, xususiy OTMla ushbu amaliyo ni jo iy
qilsa, bu ula ning sa moyado la oldidagi ishonchliligini oshi adi a yangi
in es i siyala uchun yo‘l ochadi.
14
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Sama ado likka e ishish uchun da la a xususiy sek o o‘ asida she iklik a
mu o iqlik muhim ahamiya ga ega. Da la omonidan xususiy OTMla ga g an la ,
ilmiy loyihala uchun subsidiyala , soliq yengillikla i kabi qo‘llab-qu a lash cho ala i
yo‘lga qo‘yilishi, bu sohaga sa moya jalb qilishni ag‘ba lan i adi. Xususiy OTMla esa
o‘z na ba ida inno a sion a’lim modella ini, amaliyo ga yo‘nal i ilgan o‘qu
das u la ini akli qilib, a’lim xizma la ini di e si ika siya qilishi ke ak. Shuningdek,
sama ado likka e ishishda aqamli exnologiyala a a’limdagi inno a siyala ni keng
jo iy e ish hal qilu chi ol o‘ynaydi. Sun’iy in ellek ga asoslangan a’lim pla o mala i,
maso a iy a’lim imkoniya la i, onlayn baholash izimla i in es i siyala ning ha
omonlama, shu jumladan maso a iy a qam o li oyda be ishini a’minlaydi. Bu
yondashu , ayniqsa, in a uzilmasi zai xususiy OTMla uchun ka a imkoniya di .
Nihoya , in es i siyala ning sama ado ligi — bu na aqa izim ichidagi
boshqa u a ejalash i ish, balki ij imoiy ishonch a a’limga bo‘lgan munosaba
bilan ham chamba chas bog‘liqdi . Aga jamiya da a’lim si a i, diplomla a
bi i u chila salohiya iga ishonch bo‘lsa, bu o‘z na ba ida in es o la ishonchini
oshi adi, alabala ni ko‘p oq jalb qiladi a a’lim muassasala ining iq isodiy
ba qa o ligiga xizma qiladi.
Tadqiqo la na ijala i shuni ma’lum qiladi, ma jud muammola onida ham
a’lim in es i siyala idan sama ado likka e ishish mumkin, aga quyidagi sha la
baja ilsa:
Aga a’limga yo‘nal i ilayo gan in es i siyala aniq ahlilla ga, eal eh iyojla ga
a us u o yo‘nalishla ga asoslangan holda ejalash i ilsa, boshqa u ochiq a
na ijado likka yo‘nal i ilgan bo‘lsa, shuningdek da la a xususiy sek o o‘ asida
hamko lik mus ahkam bo‘lsa, bu hola in es i siyala ning haqiqiy sama ado ligini
a’minlaydi.Bunday yondashu , a alo, a’lim si a ining oshishiga xizma qiladi.
Resu sla ning o‘qi u chila malakasini oshi ish, zamona iy in a uzilma a
inno a sion exnologiyala ni jo iy e ishga sa lanishi na ijasida mehna bozo iga mos,
amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lgan bi i u chila ye ish i iladi. Boshqa u da sha o lik a
na ijado lik amoyilla ining us u o ligi sa moyado la ishonchini mus ahkamlaydi.
Bu esa ko upsiyaning oldini olib, a’lim izimida moliya iy ba qa o likni a’minlaydi
a yangi sa moyala ni jalb e ish uchun qulay muhi ya a adi. Da la a xususiy sek o
in es i siyala aniq a
eh iyojga asoslangan
yo'nalishla ga
sa lansa
boshqa u ochiq a
na ija iylikka
asoslangan bo'lsa
da la a xususiy
sek o o' asida
hamko lik kuchaysa
inno a siyala a
aqamli exnologiyala
a'lim izimiga chuqu
in eg a siya qilinsa
a'lim si a i a inson
kapi ali i ojiga
us u o e' ibo
qa a ilsa
15
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
o‘ asidagi aol hamko lik esu sla dan oqilona oydalanish imkonini be adi. Xususiy
OTMla inno a sion model a exnologiyala ni jo iy e sa, da la OTMla o‘z ilmiy a
kad salohiya ini ulashadi. Bu esa a’lim izimi aqoba ba doshligini oshi adi. Raqamli
exnologiyala a onlayn pla o mala ning keng jo iy e ilishi a’lim xizma la ini
geog a ik a ij imoiy jiha dan ochiq a hamma uchun eng qiladi. Bu inson kapi alini
milliy da ajada kuchay i adi. Inson kapi ali i ojiga us u o e’ ibo a’lim izimini aqa
diplom be u chi izim emas, balki iq isodiy a ij imoiy a aqqiyo ning muhim omiliga
aylan i adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining qa o i "Taʻlim si a ini oshi ish a ilm- an
sohasini i ojlan i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida" PQ–3775-son qa o i, 2018-yil.
h ps://lex.uz/ u/docs/3774516
2. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining a moni “Ilm- an a inno a siyala ni
i ojlan i ish s a egiyasi oʻgʻ isida” PF–131-son, 2022-yil.
h ps://lex.uz/docs/5841063
3. Shuls T. V. (1961). In es i sii chelo echeskiy kapi al. – M.: Ekonomika.
4. Bekke G. (1993). Chelo echeskiy kapi al: Teo e icheskiy i empi icheskiy analiz. –
M.: INFRA-M.
5. Tojiye A.J. (2020). Xususiy oliy aʻlim muassasala i i ojlanishining muammola i
a is iqbolla i. // TDIU ilmiy axbo o nomasi, №1.
6. Joʻ aye N. R. (2021). Taʻlimga in es i siyala ni boshqa ishning zamona iy
mexanizmla i. // Iq isodiyo a inno a sion exnologiyala , №6.
7. Global Educa ion Moni o ing Repo (UNESCO, 2022). Non-s a e ac o s in
educa ion: Who chooses? Who loses? h ps://unesdoc.unesco.o g
8. Finland Minis y o Educa ion and Cul u e Finnish educa ion sys em: In es men
in equali y and quali y. h ps://okm. i/en/ on page
9. S a is ika agen ligi huzu idagi maʻlumo la – Oʻzbekis onda OTMla soni,
moliyalash i ish shaklla i a kad la salohiya i s a is ikasi, h ps://s a .uz
