Ok ab , 2025-Yil
53
INTERNET VA IJTIMOIY TARMOQLARNING MADANIYATGA TAʼSIRI
Sha ipo a Dildo a Mansu qizi
Be doq nomidagi Qo aqalpoq Da la uni e si e i a ix akul e i
bakala so siologiya yoʻnalishi alabasi 2- ku s
Tel: + 998 97 190 85 84
E-mail: [email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17311051
Anno a siya: In e ne a ij imoiy a moqla ning madaniya ga a'si i ma zusidagi maqola,
exnologiyala ning jamiya dagi u li sohala ga, xususan madaniy i odala ga qanday a'si
ko' sa ishini o' ganadi. Ushbu maqolada ij imoiy a moqla , ayniqsa, yoshla o asida
madaniya ni shakllan i ishdagi oli, axbo o a qa ish a yangi kommunika siya shaklla ining
paydo bo'lishi kabi jiha la ahlil qilinadi. In e ne madaniya ining global xa ak e i, uning
indi idual a kollek i iden i ika siyala ga a'si i, shuningdek, ij imoiy a moqla o qali madaniy
aloqala o'zga ishi ham muhokama qilinadi.
Kali so’zla : In e ne , ij imoiy a moqla , madaniya , axbo o exnologiyala i,
kommunika siya, globaliza siya, iden i ika siya, yoshla madaniya i, axbo o a qa ish, salbiy
a'si .
Bugungi kunda in e ne a ij imoiy a moqla jamiya da a madaniya da muhim o‘ in
egallaydi. Ula ning i ojlanishi a keng a qalishi dunyo bo‘ylab madaniy almashinu ni
ezlash i ib, u li milla la a xalqla ning o‘za o aloqala ini mus ahkamlashga yo dam be moqda.
In e ne a ij imoiy a moqla na aqa axbo o olishni, balki madaniya ni shakllan i ishni ham o‘z
ichiga olgan yangi imkoniya la ni aqdim e moqda. Shu bilan bi ga, bu exnologiyala ning
madaniya ga a'si i salbiy a ijobiy omonla ga ega bo‘lishi mumkin.
In e ne a ij imoiy a moqla axbo o ni a qa ishning yangi a ezko usulla ini aqdim
e di. Boshqa mamlaka la a madaniya la bilan bog‘lanish osonlashdi, bu esa global
madaniya ning shakllanishiga yo dam be di. Masalan, musiqala , ilmla , ki obla , san'a a
boshqa madaniy elemen la in e ne o qali keng a qaldi a odamla bi -bi ining madaniya ini
osonlik bilan o‘ ganish imkoniga ega bo‘ldi.
1
In e ne a ij imoiy a moqla yangi madaniy enden siyala ni ezda a qa ishga yo dam
be adi. Yoshla o asida global madaniya ga bo‘lgan qiziqish oshdi, bu esa ula ning
dunyoqa ashini kengay i adi. Masalan, moda, musiqa yoki san'a kabi sohala da u li xil madaniy
a’si la bi -bi ini o‘ldi adi, na ijada yangi ijodiy enden siyala paydo bo‘ladi.
Ij imoiy a moqla o qali odamla u li xalqla ning u -oda la ini, an’anala i a madaniy
me osini o‘ ganish imkoniga ega bo‘lishadi. Bu esa madaniya la a o muhokamala ni i ojlan i adi
a ushunishni yaxshilaydi. Shuningdek, ij imoiy a moqla madaniya la o‘ asida muloqo a
hamko likni mus ahkamlaydi.
Ij imoiy a moqla a in e ne globaliza siyani kuchay i ishi bilan bi ga, ba'zi milliy a
lokal madaniya la ning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Yoshla o asida xo ijiy
1
Cas ells, M. The Rise o he Ne wo k Socie y. Ox o d: Blackwell Publishe s, 2000.
2.Manuel, J. Social Media and Cul u al In luence. Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess, 2018.
Ok ab , 2025-Yil
54
madaniya la ning a'si i o ib bo ishi, ba'zan o‘z milliy madaniya i a an'anala ini unu ishga olib
keladi. Bu hola , ayniqsa, kichik xalqla a jamiya la uchun xa ug‘di adi.
2
Ij imoiy a moqla da yolg‘on axbo o la a manipulya siya qilish hola la i ez- ez uch ab
u adi. Madaniy yoki siyosiy qa ashla ga nisba an yolg‘on ma'lumo la a qa ilishi jamiya da
noaniqlik a ushunmo chilikka olib kelishi mumkin. Shuningdek, ba'zi holla da in e ne da
madaniy s e eo ipla a disk imina siya kuchayishi mumkin.
Ij imoiy a moqla da insonla o‘z ik la ini i odalashda ko‘p oq e kinlikka ega bo‘lsa-da,
ba'zan bu aqa yuzaki muloqo la ga olib keladi. Insonla i ual dunyoda o‘za o bog‘lanib,
haqiqiy madaniy a ij imoiy aloqala ni kamay i ishi mumkin. Na ijada, eal hayo dagi madaniy
an'anala a qad iya la yengil-yeshik bo‘lishi mumkin.
3
In e ne a ij imoiy a moqla jamiya a madaniya ga ka a a'si ko‘ sa moqda. Ula
axbo o a madaniya ning ez a qalishiga imkon ya a moqda, lekin shu bilan bi ga, ba'zi salbiy
oqiba la ga ham olib kelmoqda. Ij imoiy a moqla ning madaniya ga a'si ini ushunish a ula dan
sama ali oydalanish muhimdi . Bunda milliy a global madaniya o‘ asida uyg‘unlikni saqlash,
salbiy a'si la dan qochish a madaniy aloqala ni i ojlan i ish ke ak.
Bugungi kunda in e ne a ij imoiy a moqla jamiya da obo a kuchayib bo ayo gan
a'si ga ega. Ushbu exnologiyala kommunika siya ja ayonini soddalash i ib, ma'lumo
almashishni osonlash i gan bo‘lsa, madaniya ga a'si i ham cheksiz kengaygan. In e ne ning a
ij imoiy a moqla ning a'si i global madaniya ni ya a ishda, milliy madaniya la ni saqlashda a
indi idual iden i ika siyala ni shakllan i ishda muhim ol o‘ynamoqda. Bi oq, bula ning ba chasi
ijobiy emas, chunki exnologiyala na aqa ijobiy, balki salbiy o‘zga ishla ga ham olib kelmoqda.
In e ne a ij imoiy a moqla globaliza siyaning kuchayishiga ka a u ki bo‘lmoqda.
Boshqa madaniya la bilan o‘za o aloqala endi ilga igi kabi cheklangan emas, balki ko‘plab
madaniya la bi -bi i bilan ez a oson muloqo qilish imkoniya iga ega. Aksa iya odamla
in e ne o qali boshqa xalqla ning san'a i, u -oda la i, musiqasi a boshqa madaniy o‘ziga
xoslikla ini o‘ ganadila . Bu hola jamiya la o‘ asida o‘za o ushunishni oshi ishga yo dam
be adi. Misol uchun, ij imoiy a moqla da u li xil madaniy adbi la a es i alla ni ko‘ ish a
ula ga qo‘shilish osonlashdi.
Ij imoiy a moqla a in e ne madaniya ning yangi o ma la ini ya a moqda. "Memla ",
" i al" ideola a onlayn endla , xususan, yoshla o asida madaniya ning yangi u la ini kel i ib
chiqa moqda. Masalan, YouTube a Ins ag am kabi pla o mala o qali insonla o‘z madaniy
g‘oyala ini a ya a u chanlikla ini dunyoga namoyish qiladila . Ushbu a moqla san'a chila
uchun yangi audi o iyala ni opish imkonini be adi, shuningdek, omma iy madaniya ni yangi
shaklla da a g‘ib qilish imkonini ya a adi. Bu ja ayon madaniya ni aqa bi mamlaka yoki hudud
bilan bog‘lamay, balki global miqyosda shakllan i adi.
4
In e ne a ij imoiy a moqla , shuningdek, indi idual a kollek i iden i ika siyaning
shakllanishida muhim ol o‘ynaydi. Ba cha yoshdagi odamla o‘zla ini i ual dunyoda ani ish,
shuningdek, boshqa insonla bilan o‘z madaniy a shaxsiy aj ibala ini bo‘lishish imkoniya iga
3
Shi ky, C. He e Comes E e ybody: The Powe o O ganizing Wi hou O ganiza ions. New Yo k: Penguin P ess, 2008.
4
Jenkins, H. Con e gence Cul u e: Whe e Old and New Media Collide. New Yo k: New Yo k Uni e si y P ess, 2006.
Ok ab , 2025-Yil
55
ega. Shu bilan bi ga, bu ja ayon shaxsiy a milliy iden i ika siyala ga qanday a'si qilishini
o‘ ganish za u . Yoshla o asida global madaniya ga bo‘lgan qiziqish o gan sa i, o‘z milliy
an'anala i a qad iya la iga e' ibo kamayishi mumkin. Bu ja ayon, bi omondan, yangilikla ga
ochiqlikni ko‘ sa ishi, ikkinchi omondan esa madaniy an'anala ning yo‘qolishiga olib kelishi
mumkin.
In e ne a ij imoiy a moqla ning madaniya ga a'si ida ba'zi salbiy oqiba la ham ma jud.
Masalan, axbo o ning ez a qalishi a omma iy axbo o osi ala ining yad oda no o‘g‘ i yoki
manipulya siyalangan ma'lumo la ni a qa ishi, ij imoiy a madaniy muammola ni kuchay i ishi
mumkin. Ba'zi holla da, madaniy s e eo ipla a disk imina siya in e ne da qo‘llaniladi, bu esa
jamiya da ni oq a aj alishni kel i ib chiqa ishi mumkin.
Shuningdek, in e ne da a ij imoiy a moqla da muloqo ning yuzaki bo‘lishi, odamla ning
eal hayo dagi madaniy an'anala ga bo‘lgan munosaba ini zai lash i ishi mumkin. Ko‘plab
odamla i ual dunyoda ma jud bo‘lishni a zal ko‘ ishadi, bu esa haqiqiy madaniy muhi da bi -
bi la ini ushunishni a o‘za o bog‘lanishni qiyinlash i adi. Yuzaki muloqo la a
iden i ika siyala insonla ni o‘zla ining haqiqiy madaniy o‘zga i ishla iga moslash i ishga olib
keladi.
Bundan ashqa i, ij imoiy a moqla u li xil madaniy qa ashla ga a'si qilishda, ba'zida
ula ning no o‘g‘ i alqin qilinishiga olib keladi. Aksa iya odamla ij imoiy a moqla da o‘z
ik la ini e kin i odalashsa-da, bu ha doim ham ij imoiy, madaniy yoki ma'na iy qiyinchilikla ga
olib kelmasdan amalga oshi ilmaydi. Keng a qalgan yomon axbo o la a yolg‘onla jamiya da
noaniqlik a qa ama-qa shilikla ya a ishi mumkin. Omma iy ik ni shakllan i u chi omil si a ida
ij imoiy a moqla , ay im holla da, madaniy qad iya la ni buzish yoki manipulya siya qilishni
qo‘llab-qu a lashi mumkin. In e ne a ij imoiy a moqla , alba a, madaniya ga ijobiy a salbiy
a'si ko‘ sa moqda.
5
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Cas ells, M. The Rise o he Ne wo k Socie y. Ox o d: Blackwell Publishe s, 2000.
2. Manuel, J. Social Media and Cul u al In luence. Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess,
2018.
3. Shi ky, C. He e Comes E e ybody: The Powe o O ganizing Wi hou O ganiza ions. New
Yo k: Penguin P ess, 2008.
4. Jenkins, H. Con e gence Cul u e: Whe e Old and New Media Collide. New Yo k: New
Yo k Uni e si y P ess, 2006.
5. Van Dijck, J. The Cul u e o Connec i i y: A C i ical His o y o Social Media. Ox o d:
Ox o d Uni e si y P ess, 2013.
5
Van Dijck, J. The Cul u e o Connec i i y: A C i ical His o y o Social Media. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess, 2013.
