9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARINING MUSTAQIL ISHLASH
KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNI O‘RNI
Mualli : A iko Fa xod Say iddino ich 1
A iliya siya: Sama qand iq isodiyo a se is ins i u i akademik li seyi
in o ma ika a axbo o exnologiyala i ani o’qi u chisi 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17311076
ANNOTATSIYA
Zamona iy a'lim izimi aqamli exnologiyala ning i ojlanishi bilan yanada
akomillashmoqda. Yangi exnologiyala a'lim ja ayoniga ki i ilganida, o‘qu chila ning
mus aqil ishlash kompe ensiyala ini i ojlan i ishda muhim ol o‘ynaydi. Raqamli
exnologiyala , o‘qu chila ga o‘z bilimla ini kengay i ish, ula ga yangi ma'lumo la ni izlash a
o‘ ganish imkoniya la ini ya a adi. Xususan, li sey o‘qu chila ining mus aqil ishlash
ko‘nikmala ini i ojlan i ishda aqamli exnologiyala ning o‘ ni alohida ahamiya ga ega.
Ushbu maqolada, aqamli exnologiyala ni li sey a'limida qanday qo‘llash a ula yo damida
mus aqil ishlash kompe ensiyala ini qanday i ojlan i ish mumkinligi haqida so‘z yu i iladi.
Kali so‘zla : mus aqil ishlash, kompe ensiya, aqamli exnologiyala , pla o mala i, baholash
osi ala i, a'lim ma e ialla i.
Ta'lim uchun yangi axbo o exnologiyala i muhim ij imoiy inno a siya
hisoblanadi. Texnologiyala ning ij imoiy-madaniy mohiya i shundan ibo a ki,
ula ning paydo bo‘lishi a i ojlanishi jamiya omonidan belgilanadi a ula jamiya
xa ak e i, i ojlanish yo‘nalishi a uning po en sial imkoniya la i bilan belgilanadigan
u li ij imoiy-madaniy unksiyala ni baja adi.
Mus aqil ishlash kompe ensiyasi — o‘qu chining o‘z o‘ ganish ja ayonini
boshqa ish, bilimla ni izlash, mus aqil ik lash a o‘z-o‘zini baholash ko‘nikmala ini o‘z
ichiga oladi. Bunday kompe ensiyala ni i ojlan i ish, o‘qu chila ga o‘z bilimla ini
amaliyo da qo‘llash, u li aziya la da hal qilinishi ke ak bo‘lgan muammola ni
mus aqil a ishda ahlil qilish a hal qilish imkonini be adi.
Raqamli exnologiyala , o‘qu chila ga mus aqil ishlashda yo dam be u chi u li
osi ala a imkoniya la aqdim e adi. Bula o qali o‘qu chila o‘qu ja ayonida o‘z-
o‘zini baholash, o‘qish a izlanishla ni amalga oshi ish, jamoa bilan ishlash a a'lim
ma e ialla ini mus aqil a ishda o‘ ganish imkoniya iga ega bo‘ladi. In e ne ning
i ojlanishi, o‘qu chila ga yangi bilimla ni izlash a mus aqil o‘ ganish imkoniya la ini
ya a adi.
Raqamli a'lim pla o mala i, masalan, Moodle, Google Class oom, Khan
Academy, Cou se a kabi onlayn esu sla , o‘qu chila ga o‘z bilimla ini mus aqil
a ishda kengay i ishga yo dam be adi. Bu pla o mala da o‘qu ma e ialla i, ideo
da sla , es la , azi ala a masalala ma jud bo‘lib, o‘qu chila o‘z-o‘zini baholash
o qali a'lim ja ayonini boshqa ishla i mumkin. O‘qu chila onlayn es la yo damida
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
o‘z bilimla ini ekshi ishla i a shu o qali mus aqil ishlash ko‘nikmala ini oshi ishla i
mumkin.
Hozi gi kunda s a is ika bo‘yicha bu un dunyo bo‘ylab online pla o mala dan
oydalanish da ajasini quyidagi jad aldan ham ko‘ ish mumkin.
1-jad al
Raqamli pla o mala dan oydalanish da ajasi
Pla o ma
Foydalanish da ajasi (%)
Moodle
65
Google Class oom
70
Khan Academy
55
Cou se a
40
Quizle
60
Kahoo
50
Raqamli exnologiyala yo damida o‘qu chila na aqa ko‘ ish, balki inglash,
amaliy aoliya ni baja ish o qali o‘ ganadila . Masalan, izikadagi aj iba yoki kimyo
labo a o iyasidagi aj ibala ni aqamli simulya siyala o qali o‘ ganish o‘qu chila ga
amaliyo a naza iyani bi lash i ish imkoniya ini ya a adi. Bunday in e ak i
ma e ialla , o‘qu chila ning mus aqil ishlashiga yo dam be ib, ula ni aollash i adi a
o‘qish ja ayonini qiziqa li oq qiladi. O‘qu chila o‘zla ining qiziqishla iga mos a ishda
ma e ialla ni opish, o‘ ganish a o‘z bilimla ini mus ahkamlash imkoniya iga ega
bo‘ladila . Misol uchun, Google Schola , JSTOR, Resea chGa e kabi pla o mala da
ilmiy maqolala ni o‘ ganish, o‘qu chila ga mus aqil ilmiy aoliya ni olib bo ish uchun
za u osi ala ni aqdim e adi. Raqamli exnologiyala , o‘qu chila ga maso a iy
ishlash a gu uhli ishla ni amalga oshi ish imkoniya ini ya a adi. Masalan, Google
Docs, Mic oso OneNo e kabi pla o mala o qali o‘qu chila jamoa iy ishlash a
loyihala us ida bi galikda ishlash imkoniya iga ega bo‘ladila . Bunday pla o mala ,
o‘qu chila ga o‘za o ik almashish, ma e ialla ni bi galikda ishlab chiqish a
baholash imkoniya ini ya a adi. Bu esa, ula ning kommunika siya a hamko lik
ko‘nikmala ini i ojlan i adi. Raqamli exnologiyala yo damida o‘qu chila o‘z-o‘zini
baholash a p og essini kuza ish imkoniya iga ega bo‘ladila . Onlayn baholash
osi ala i, masalan, Quizle , Kahoo , Soc a i e kabi pla o mala o qali o‘qu chila
es la o‘ kazish, o‘z bilimla ini mus ahkamlash a na ijala ni baholash imkoniya iga
ega bo‘ladila . O‘qu chila o‘zla ining mu a aqiya la ini kuza ish, xa ola ni aniqlash
a ula ni uza ish o qali o‘z-o‘zini yaxshilash imkoniya iga ega bo‘ladila . Bu ja ayon,
mus aqil o‘ ganish a o‘z bilimla ini baholash ko‘nikmala ini i ojlan i adi.
O‘qu chila da aqamli exnologiyala o qali i ojlanadigan ko‘nikmala ni
quyidagi jad al asosida ahlil qilish mumkin bo‘ladi.
2-jad al
Ko‘nikma
Ri ojlanish da ajasi (%)
Mus aqil o‘qish
80
Tahliliy ik lash
75
Hamko lik
70
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
O‘zini baholash
65
Muammola ni hal qilish
72
2-jad aldan ko‘ inib u ibdiki, aqamli exnologiyala eng a alo o‘qu chila da
mus aqil o‘qish (80%) a ahliliy ik lash (75%) ko‘nikmala ini kuchli i ojlan i adi.
Shuningdek, hamko lik (70%) a muammola ni hal qilish (72%) ko‘nikmala i ham
sezila li da ajada shakllanadi. O‘zini baholash (65%) esa nisba an pas oq ko‘ sa kichni
ashkil e adi.
Aga da exnologiyala o qali i ojlanadigan ko‘nikmala ni 100 % deb oladigan
bo‘lsak, mus aqil o‘qish, ahlily iki lash, hamko lik, o‘zini baholash a muammola ni
hal qilish bosqichla i aqsimlanishini quyidagi diag ammada ko‘ ishimiz mumkin.
1- asm
XULOSA
Raqamli exnologiyala , li sey o‘qu chila ining mus aqil ishlash
kompe ensiyala ini i ojlan i ishda muhim ol o‘ynaydi. Ula o‘qu chila ga o‘z
bilimla ini mus aqil a ishda kengay i ish, izlanishla olib bo ish, onlayn pla o mala
o qali o‘qish a ahlil qilish imkoniya la ini aqdim e adi. Bundan ashqa i, aqamli
exnologiyala o‘qu chila ning gu uhli ishla qilish, in e ak i ma e ialla o qali bilim
olish a o‘z-o‘zini baholash kabi ko‘nikmala ini i ojlan i ishga yo dam be adi.
Raqamli osi ala a pla o mala , o‘qu chila ni mus aqil ishlashga undaydi, a'lim
ja ayonini sama ali a qiziqa li qiladi. Shuning uchun, a'lim izimida aqamli
exnologiyala ni qo‘llashning sama ali a keng oq yo‘lla ini izlash, o‘qu chila ning
kompe ensiyala ini i ojlan i ishga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Abdullae a, M. (2020). Raqamli exnologiyala a ula ning a'lim ja ayonidagi
o‘ ni. Pedagogika a a'lim exnologiyala i ju nal, 12(3), 45-56.
2. Asimo , S., & Ka imo , A. (2021). Akademik a'limda inno a sion yondashu la a
aqamli exnologiyala . Ta'lim naza iyasi a amaliyo i ju nali, 9(2), 78-85.
3. Khan Academy. (2023). O‘qu chila uchun o‘z-o‘zini o‘ ganish pla o masi. Khan
Academy. URL: h ps://www.khanacademy.o g/
4. Alimo , R., & Mahmudo , I. (2019). Mus aqil ishlash a aqamli exnologiyala :
Ta'limda yangi imkoniya la . O‘zbekis on pedagogikasi ju nali, 5(2), 112-118.
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
5. Shayxo , B. (2022). O‘qi ishda aqamli exnologiyala a ula ning sama ado ligi.
O‘qu ja ayonini aqamlash i ish kon e ensiya ma' uzasi, Toshken , 213-220.
6. Google Educa ion. (2023). Onlayn o‘qish a a'lim pla o mala i. Google
Educa ion. URL: h ps://edu.google.com/
7. Sodiko , D. (2021). Raqamli exnologiyala yo damida a'lim ja ayonini
akomillash i ish. Inno a sion pedagogika ju nali, 8(4), 40-46.
