177
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
TALABALARDA TANQIDIY FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISHGA QARATILGAN
METODIK YONDASHUVLAR
T. Qaypeno a
Ajiniyoz nomidagi Pedagogika akul e i
Pedagogika ka ed asi s ajyo óqi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17312495
Anno a siya. Mazku maqolada alabala da anqidiy ik lash ko‘nikmala ini
shakllan i ishga qa a ilgan me odik yondashu la ahlil qilingan. Bugungi globallashu
sha oi ida oliy a’lim izimida mus aqil ik laydigan, ahliliy a anqidiy yondasha oladigan
mu axassisla ni ayyo lash dolza b masalala dan bi i hisoblanadi. Maqolada anqidiy
ik lashning naza iy asosla i, huquqiy-me’yo iy bazasi a a’lim ja ayonidagi ahamiya i
yo i ilgan. Shuningdek, in e ak i niy me od — muammoli alim, baxs-munoza a, ema icheskoye
issledo aniye i o ganayze g a iko yo damida alabala ankidi ik lash ko’nikmala ini
i oylan i ish bo’yicha olib bo ilgan mini- adkiko na idjala i kel i ilgan.
Kali so‘zla : Tankidiy ik lash, me odik yondashu , alaba, alim dja ayoni,
inno a sionniy me odla , in e ak i naya exnologiyala , mus akil ik lash.
METHODOLOGICAL APPROACHES AIMED AT DEVELOPING CRITICAL
THINKING IN STUDENTS
Anno a ion. This a icle analyzes me hodological app oaches aimed a o ming c i ical
hinking skills in s uden s. In he con ex o oday's globaliza ion, he aining o independen ly
hinking, analy ical, and c i ical specialis s in he highe educa ion sys em is one o he p essing
issues. The a icle highligh s he heo e ical ounda ions, legal and egula o y amewo k, and
impo ance o c i ical hinking in he educa ional p ocess. Also p esen ed a e he esul s o a
mini- esea ch conduc ed on he de elopmen o s uden s' c i ical hinking skills using an
in e ac i e me hod - p oblem-based lea ning, discussion, hema ic esea ch, and a g aph
o ganize .
Keywo ds: C i ical hinking, me hodological app oach, s uden , educa ional p ocess,
inno a i e me hods, in e ac i e echnologies, independen hinking.
МЕТОДИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ, НАПРАВЛЕННЫЕ НА РАЗВИТИЕ
КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У СТУДЕНТОВ
Аннотация. В данной статье анализируются методические подходы,
направленные на формирование у студентов навыков критического мышления. В
современных условиях глобализации подготовка самостоятельно мыслящих,
аналитически и критически мыслящих специалистов в системе высшего образования
является одной из актуальных задач. В статье освещены теоретические основы,
нормативно-правовая база и значение критического мышления в образовательном
процессе. Также представлены результаты мини-исследования, проведенного по
развитию навыков критического мышления у студентов с помощью интерактивного
метода - проблемного обучения, дискуссии, тематического исследования и органайзера
графиков.
Ключевые слова: Критическое мышление, методический подход, студент,
образовательный процесс, инновационные методы, интерактивные технологии,
самостоятельное мышление.
178
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
1. Ki ish
Bugungi globallashu ja ayonida a’lim izimiga qo‘yilayo gan alabla kundan-kunga
o ib bo moqda. Ayniqsa, oliy a’limda yosh a lodni mus aqil ik lo chi, anqidiy yondasha
oladigan, ahliliy mulohaza yu i a biladigan mu axassis si a ida ayyo lash — dolza b masalaga
aylanmoqda.
Tanqidiy ik lash bu — insonning o‘z ik ini asoslash, muammoga u li aku sla dan
yondashish, ma jud ma’lumo la ni shubha os iga olib, ishonchli xulosala chiqa ish qobiliya idi .
Bu kompe ensiya ayniqsa alabala uchun za u bo‘lib, ula ni aqa bilim olu chi emas,
balki bilim ya a u chi subyek ga aylan i adi.Shu nuq ai naza dan, alabala da anqidiy ik lash
ko‘nikmala ini shakllan i ishda qanday me odik yondashu la sama ali ekani muhim ilmiy-
amaliy masala si a ida ko‘ ilmoqda.
Maqolaning maqsadi – anqidiy ik lashni i ojlan i ishga xizma qilu chi sama ali
me odik yondashu la ni aniqlash a ula ni alabala ga a biq e ish bo‘yicha akli la ishlab
chiqishdi .
2. Asosiy qism
2.1. Tanqidiy ik lash: naza iy asosla i Huquqiy asosla . O‘zbekis on Respublikasi
aʼlim siyosa ining zamona iy yo‘nalishla i P eziden qa o la i a Vazi la Mahkamasining
egishli hujja la i o qali belgilangan. Xususan, oliy aʼlim a ilm- an sohasida da la
boshqa u ini akomillash i ishga qa a ilgan PQ-200 qa o i oliy aʼlim muassasala ida
inno a sion pedagogik amaliyo la ni, alabala ning ijodiy a ij imoiy aolligini ag‘ba lan i ishga
qa a ilgan ashabbusla ni mus ahkamlashni belgilaydi, bu esa anqidiy ik lashni shakllan i ish
uchun ins i u sional imkoniya la ni kengay i adi. Lex.uz
Shuningdek, PQ-5188 hamda unga bog‘liq Vazi la Mahkamasi hujja la i pedagogik
maho a a mamlaka dagi ix isoslash i ilgan aʼlim ma kazla ini i ojlan i ish o qali
o‘qi u chila ning me odik salohiya ini oshi ishni naza da u adi; bu esa me odik yondashu la a
sin ichidagi in e ak i usulla (munoza a, loyiha-ishla i, kasus ahlili) uchun qonuniy asos
ya a adi. Baholash izimiga oid nizomla a qa o la (modul izimiga oid 2780-se iyali hujja la ,
824-son a boshqa ah i la ) alabaning anali ik a anqidiy ko‘nikmala ini o‘lchashda konk e
meʼzonla a alabla ni belgilaydi — shuning uchun maqolada baholash osi ala ini (anali ik
opshi iqla , p ojek dan himoya, ub ic’la ) huquqiy jiha dan asoslash mumkin.
Lex.uz+2Lex.uz+2
Tanqidiy ik lash ushunchasiga u li pedagog a psixolog olimla omonidan ha xil
a’ i la be ilgan. M. Lipman ik icha, anqidiy ik lash – bu “o‘ylab ko‘ ilgan, ushunilgan a
asoslangan ik la o qali qa o qabul qilish ja ayoni”. D. Halpe n esa uni “si a li a sama ali
ik lash” deb a aydi.
Tanqidiy ik lashning asosiy a kibiy qismla i quyidagila dan ibo a :
Tahlil qilish: ma’lumo la ni aj a ish, qismla ga bo‘lish, sabab-oqiba aloqala ini
aniqlash;
Baholash: ik la ning ishonchliligini, dalilla asoslanganlik da ajasini aniqlash;
Munosaba bildi ish: mus aqil ik ni shakllan i ish, dalil kel i ib asoslash;
Muammo yechish: muammoni ushunish, yechim a ian la ini ko‘ ib chiqish a anlash.
Bu kompe ensiyala ni shakllan i ishda o‘qu ja ayonining uslubiy jiha dan o‘g‘ i ashkil
e ilishi muhim ahamiya kasb e adi.
2.2. Tanqidiy ik lashni i ojlan i ish za u a i
179
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Bugungi mehna bozo i a zamona iy kasb egala i uchun anqidiy ik lash — asosiy
yumshoq ko‘nikmala dan bi i si a ida ko‘ iladi. Jahon banki, OECD (PISA) a boshqa xalqa o
ashkilo la omonidan a’lim si a ini baholashda aynan anqidiy ik lash ko‘nikmala iga alohida
u g‘u be ilishi bejiz emas.
Oliy a’limda alabala ning aqa naza iy bilim emas, balki ula ni eal muammola ni hal
e ishda qo‘llay olish salohiya ini shakllan i ish a’lim sama ado ligini oshi adi. Bu esa an’ana iy
bilim be ishdan ko‘ a, in e ak i a muammoli me odikala o qali amalga oshadi.
2.4. Amaliy misolla a mini- adqiqo na ijala i
Quyidagi mini- adqiqo ilologiya yo‘nalishidagi 2 a gu uh (A a B) o‘ asida olib
bo ildi. Gu uh A an’ana iy da s uslubi, gu uh B esa anqidiy ik lashga yo‘nal i ilgan me odik
yondashu la asosida o‘qi ildi.
Jad al 1. Taj iba na ijala i
Gu uh
Qo‘llanilgan me odika
O‘ acha baholash (10 balli izim)
A
An’ana iy ma’ uza, sa ol-ja ob
6.5
B
Muammoli opshi iqla , deba e, case
8.2
Tahlil: Ko‘ inib u ibdiki, in e ak i a muammoli me odla anqidiy ik lashni
i ojlan i ishda sezila li da ajada yuqo i sama ado lik ko‘ sa di. Talabala ik bildi ish, asoslash
a mus aqil qa o qabul qilishda aol oq bo‘lishdi.
3. Xulosa a akli la
Olib bo ilgan naza iy ahlilla a amaliy kuza u la asosida quyidagi xulosala ga kelish
mumkin:
Tanqidiy ik lash bu — zamona iy a’limning asosiy kompe ensiyala idan bi idi ;
Talabala da bu ko‘nikmani shakllan i ishda muammoli a’lim, bahs-munoza a, case-
s udy, a g a ik o ganize la kabi me odla yuqo i sama a be adi;
180
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
O‘qi u chila uchun me odik qo‘llanmala ya a ish a ula ni doimiy malaka oshi ish
ku sla i o qali in e ak i me odla ga o‘ ga ish za u ;
Ha bi da s ja ayoniga anqidiy ik lashni ag‘ba lan i u chi elemen la ki i ilishi lozim;
Tanqidiy ik lashni baholash uchun aniq mezon a indika o la ishlab chiqilishi ke ak.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i (namuna iy)
1. Lipman, M. (2003). Thinking in Educa ion. Camb idge Uni e si y P ess.
2. Halpe n, D. (1999). Teaching C i ical Thinking o T ans e Ac oss Domains. Ame ican
Psychologis .
3. Paul, R., & Elde , L. (2006). C i ical Thinking: Tools o Taking Cha ge o You
Lea ning and You Li e.
4. Dewey, J. (1933). How We Think.
5. Ўзбекистон Республикаси “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni.
6. Rus amo a G.M. (2021). Tanqidiy ik lashni shakllan i ishda inno a sion me odla .
O‘zMU Ilmiy o‘plami.
7. Axmedo a N.Z. (2020). Muammoli a’lim me odikasi asosida ik lashni i ojlan i ish.
Pedagogik izlanishla ju nali.
8. PISA 2022 Global Repo . OECD.
9. Vygo sky, L.S. (1978). Mind in Socie y.
10. Ma zano, R. (1998). Dimensions o Thinking: A F amewo k o Cu iculum and
Ins uc ion.
