ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
178
YASHIL ENERGETIKA SIYOSATI VA O‘ZBEKISTON UCHUN ISTIQBOLLAR
Ahmadjono B oda Nema jon o‘g‘li
Namangan da la exnika Uni e si e i Ene ge ika akul e i alabasi 22-elek muhandisligi
ahmadjono b[email p o ec ed]
Anno a siya. Mazku maqolada O‘zbekis on Respublikasida yashil ene ge ika siyosa ini
shakllan i ish a i ojlan i ish yo‘nalishla i ahlil qilinadi. Ishda qay a iklanu chi ene giya manbala i
(quyosh, shamol, biomassa a gid oene giya)dan oydalanish da ajasi, ma jud huquqiy-me’yo iy
baza, in es i siya muhi ining shakllanishi hamda xalqa o aj ibani milliy sha oi ga moslash i ish
imkoniya la i o‘ ganilgan. Shuningdek, yashil ene ge ika loyihala ining iq isodiy a ekologik
sama ado ligi, ene giya xa sizligini a’minlashdagi oli, hamda mamlaka ning ba qa o i ojlanish
s a egiyasiga qo‘shgan hissasi ahliliy yondashu asosida yo i ilgan.
O‘zbekis on ene ge ika izimini mode niza siya qilishda, ugle od chiqindila ini kamay i ishda a
ekologik oza iq isodiyo ga o‘ ishda ilmiy asoslangan akli la ishlab chiqish uchun amaliy
ahamiya ga ega.
Kali so‘zla : yashil ene ge ika, qay a iklanu chi ene giya manbala i, ene giya siyosa i, ba qa o
i ojlanish, O‘zbekis on, ekologik xa sizlik, ugle od chiqindila i, ene ge ik sama ado lik.
Аннотация. В статье анализируются направления формирования и развития политики в
области зеленой энергетики в Республике Узбекистан. В работе исследуются уровень
использования возобновляемых источников энергии (солнечной, ветровой, биомассы и
гидроэнергии), существующая нормативно-правовая база, формирование инвестиционной
среды и возможности адаптации международного опыта к национальным условиям. Также на
основе аналитического подхода рассматриваются экономическая и экологическая
эффективность проектов в области зеленой энергетики, их роль в обеспечении энергетической
безопасности и вклад в стратегию устойчивого развития страны.
Работа имеет практическое значение для разработки научно обоснованных предложений по
модернизации энергетической системы Узбекистана, сокращению выбросов углерода и
переходу к экологически чистой экономике.
Ключевые слова: зеленая энергетика, возобновляемые источники энергии, энергетическая
политика, устойчивое развитие, Узбекистан, экологическая безопасность, выбросы углерода,
энергоэффективность.
Abs ac . This a icle analyzes he di ec ions o o ma ion and de elopmen o g een ene gy policy
in he Republic o Uzbekis an. The wo k s udies he le el o use o enewable ene gy sou ces (sola ,
wind, biomass and hyd opowe ), he exis ing legal and egula o y amewo k, he o ma ion o he
in es men en i onmen , and he possibili ies o adap ing in e na ional expe ience o na ional
condi ions. Also, he economic and en i onmen al e iciency o g een ene gy p ojec s, hei ole in
ensu ing ene gy secu i y, and hei con ibu ion o he coun y's sus ainable de elopmen s a egy a e
co e ed based on an analy ical app oach.
I is o p ac ical impo ance o de eloping scien i ically based p oposals o mode nizing he ene gy
sys em o Uzbekis an, educing ca bon emissions, and ansi ioning o an en i onmen ally iendly
economy.
Keywo ds: g een ene gy, enewable ene gy sou ces, ene gy policy, sus ainable de elopmen ,
Uzbekis an, en i onmen al sa e y, ca bon emissions, ene gy e iciency.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
179
In oduc ion.
So‘nggi yilla da dunyo miqyosida ene giya xa sizligi, ekologik ba qa o lik a iqlim o‘zga ishiga
qa shi ku ash masalala i global siyosa ning us u o yo‘nalishiga aylandi. Shu jiha dan “yashil
ene ge ika” ushunchasi - ene giya ishlab chiqa ish ja ayonida a o -muhi ga minimal za a
ye kazu chi, qay a iklanu chi manbala ga asoslangan izim si a ida muhim ahamiya kasb e moqda.
Iqlim o‘zga ishi, a o -muhi muho azasi a ene giya xa sizligini a’minlash uchun ko‘plab da la la
qay a iklanu chi ene giya manbala iga o‘ ish, ugle od chiqindila ini kamay i ish a ene giya
sama ado ligini oshi ish bo‘yicha keng ko‘lamli siyosa a das u la ni amalga oshi moqda
O‘zbekis on ham ushbu global endensiyala dan che da qolmay, 2030 yilgacha elek ene giyasining
35 oizini qay a iklanu chi manbala dan ishlab chiqa ish, quyosh a shamol elek s ansiyala i
qu a ini mos a ishda 10 GW a 5 GW ga ye kazish kabi aniq maqsadla ni belgilab olgan
O‘zbekis on Respublikasida ham so‘nggi yilla da yashil ene ge ika siyosa ini i ojlan i ish da la
da ajasida s a egik maqsad si a ida belgilangan. “Yashil iq isodiyo ” konsepsiyasi, “Ene giya
sama ado ligini oshi ish o‘g‘ isida”gi qonunla , shuningdek, “Quyosh a shamol elek s ansiyala i”
qu ilishi bo‘yicha xalqa o hamko lik loyihala i bu yo‘nalishning amaliy ko‘ inishla idi .
Mamlaka da yashil ene ge ika sohasida qa o yi ik loyihala , jumladan, xalqa o hamko lik asosida
qu ilayo gan quyosh a shamol elek s ansiyala i, ene giya sama ado ligini oshi ish das u la i,
aqamli exnologiyala ni jo iy e ish a ene giya ekspo ini i ojlan i ish bo‘yicha ashabbusla
amalga oshi ilmoqda Shu bilan bi ga, yashil ene ge ika i ojiga o‘sqinlik qilayo gan muammola –
in a uzilmaning eski ganligi, in es i siya a kad la ye ishmasligi, ko upsiya a boshqa u dagi
kamchilikla , iqlim xa la i – ma judligini ham e’ i o e ish lozim
Ushbu maqolani dolza bligi shundan ibo a ki, yashil ene ge ika na aqa ekologik xa sizlikni
a’minlaydi, balki iq isodiyo ning di e si ika siyasi, yangi ish o‘ inla i ya a ilishi a inno a sion
exnologiyala ni jo iy e ish uchun ham keng imkoniya la ya a adi. Shu boisdan, O‘zbekis on uchun
yashil ene ge ika siyosa ining hozi gi hola i a is iqbolla ini ilmiy asosda ahlil qilish dolza b
azi ala dan bi idi .
Adabiyo la ahlili a me odologiya
2019-yil 4-ok ab dagi O‘zbekis on Respublikasi P eziden i qa o la i, “Yashil iq isodiyo ”
konsepsiyasi hamda “Ene giya sama ado ligini oshi ish o‘g‘ isida”gi qonun (2020-yil) mamlaka
ene ge ika izimida ba qa o i ojlanish yo‘nalishini belgilab be di.
Mahalliy adqiqo chila - A. Xasano , D. Rahmono , N. To‘lagano a ishla ida qay a iklanu chi
ene giya manbala ining iq isodiy sama ado ligi, ekologik oydasi a elek ene giyasi ishlab
chiqa ishdagi ulushini oshi ish muammola i yo i ilgan. Ula ning adqiqo la ida quyosh a shamol
ene giyasidan oydalanish exnologiyala ini mahalliylash i ish, ene giya ejo chi qu ilmala ni ishlab
chiqish a ene giya siyosa ini akomillash i ish masalala iga alohida e’ ibo qa a ilgan.
Xalqa o manbala da (IEA – In e na ional Ene gy Agency, UNDP, Wo ld Bank, IRENA) yashil
ene ge ika siyosa ining global s a egiyasi keng yo i ilgan. Masalan, IEA Global Ene gy Re iew
(2023) hisobo ida qay a iklanu chi ene giya manbala i 2030-yilgacha dunyo ene giya ishlab
chiqa ishining 38% ini ashkil e ishi p ognoz qilingan.
Shuningdek, J.Goldembe g (2018) a D.Ellio (2021) kabi olimla ning adqiqo la ida ugle od
ney alligiga e ishish, ene giya a moqla ini aqamlash i ish, a in es i sion mexanizmla ni
ag‘ba lan i ish masalala i ko‘ a ilgan. Xo ijiy aj iba O‘zbekis on uchun s a egik yo‘nalishla ishlab
chiqishda muhim naza iy asos bo‘lib xizma qiladi.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
180
ScienceDi ec , Ha a d Da is Cen e a Embe kabi manbala da min aqa iy esu sla , siyosiy
o‘siqla , “yashil ene giya ko ido la i” a xalqa o in es i siyala ning ahamiya i chuqu ahlil qilinadi
Xo ijiy adabiyo la da O‘zbekis on a Qozog‘is on eng aol isloho chi da la la si a ida ko‘ sa iladi,
bi oq in a uzilma a a ibga solishdagi muammola ham qayd e iladi.
Tadqiqo da kompleks ahliliy, s a is ik a aqqoslama me odla qo‘llanildi.
• O‘zbekis onning ene ge ika siyosa i s a is ik ma’lumo la (Ene ge ika azi ligi, IEA,
UNDP) asosida ahlil qilindi.
• SWOT- ahlil yo damida mamlaka ning yashil ene ge ika i ojlanishidagi kuchli, zai
omonla i, imkoniya a xa omilla i baholandi.
• Taqqoslash usuli o qali O‘zbekis onning qay a iklanu chi ene giya ulushi Ge maniya,
Xi oy a Qozog‘is on aj ibala i bilan solish i ildi.
• Me odologiya doi asida so siologik yondashu — ekspe so‘ o la i o qali yashil
ene ge ika siyosa ining amaliy sama asi o‘ ganildi.
• K an i a i usulla . Ene giya izimi modellash i ish, iq isodiy sama ado lik (CBA),
ssena iy ahlili, in eg a siyalashgan baholash modella idan oydalaniladi
Na ija a muhokamala
O‘zbekis on ene ge ika izimida qay a iklanu chi manbala ning ulushi 2024-yil yakuniga qada 15%
ga, 2030-yilgacha esa 30% ga ye kazilishi ejalash i ilgan. Bu bo ada Sama qand, Na oiy, Buxo o
iloya la ida qu ilayo gan quyosh elek s ansiyala i muhim ol o‘ynamoqda.
Muhokamala shuni ko‘ sa adiki:
• Mamlaka da ma jud abiiy esu s salohiya i (quyosh adia siyasi 1600 -2000 kV /soa /m²) yashil
ene ge ika uchun qulay sha oi ya a adi.
• Bi oq exnologik jihozla ning impo ga qa amligi a moliya iy mexanizmla ning sus ligi
ene ge ika mode niza siyasini sekinlash i adi.
• Xalqa o hamko lik (Masda , ACWA Powe , To al Ene gies) o qali ilg‘o exnologiyala ni jo iy
e ish ja ayoni ijobiy na ija be moqda.
Tahlil na ijala iga ko‘ a, yashil ene ge ika loyihala ining iq isodiy sama ado ligi 1 kV /soa uchun
25–30% ene giya ejamko likni a’minlaydi, ugle od chiqindila i esa 40% gacha kamayadi.
Ko‘ sa kich
2017
2024
2025 p ognoz
2030 maqsad
Qay a
iklanu chi
qu a (MW)
850
3,500
4,000+
25,000
Elek ene giyasi
ishlab chiqa ish
59 TWh
84 TWh
90 TWh+
-
Qay a
iklanu chi
ulushi (%)
2.5
16.0
18.0
54.0
Yillik
in es i siya
(ml d $)
0.8
3.7
4.0+
-
CO₂ chiqindisi
oldi (mln onna)
0.8
4.6
7.0
-
Uy xo‘jalikla i
qam o i (mln)
0.5
4.0
4.5+
-
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
181
CO₂ chiqindisi
oldi (mln onna)
0.8
4.6
7.0
-
Uy xo‘jalikla i
qam o i (mln)
0.5
4.0
4.5+
-
2017–2025 yilla da qay a iklanu chi qu a yillik o‘ acha 19,4% ga, ishlab chiqa ish esa 31,6% ga
oshdi.
2020–2025 yilla da umumiy in es i siyaning 85% dan o ig‘i jalb qilindi, ha 1
ml d da la in es i siyasi3,2ml dda la in es i siyasi3,2ml d xususiy sa moyani jalb qildi.
2025-yilga kelib ha bi MW qay a iklanu chi qu a 1 ming a uy xo‘jaligini oza ene giya bilan
a’minlaydi, ha bi TWh ishlab chiqa ish 0,52 mln onna CO₂ chiqindisining oldini oladi.
2024-yil uchun belgilangan 18% ulushga 15% bilan yaqinlashildi (83% baja ildi), bi oq 2030-yil
maqsadiga e ishish uchun yillik o‘sish su ’a ini 5,9 oiz punk iga oshi ish za u .
O‘zbekis on yashil ene ge ika siyosa i na ijala i (2017–2025)
1- asm. O‘zbekis on yashil ene ge ika siyosa i: qu a , ishlab chiqa ish, in es i siya a ekologik
na ijala dinamikasi (2017–2025)
Xulosa.
O‘zbekis on Respublikasida yashil ene ge ika siyosa i ba qa o i ojlanishning asosiy
yo‘nalishla idan bi i bo‘lib, uning mu a aqiya i qay a iklanu chi ene giya manbala iga
in es i siyala ni ag‘ba lan i ish a mahalliy ishlab chiqa ishni kengay i ish, ene giya
sama ado ligini oshi u chi exnologiyala ni milliy ishlab chiqa ishga jo iy e ish, xalqa o hamko lik
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
182
a inno a sion boshqa u izimla ini kuchay i ish, Ene ge ika sohasidagi kad la salohiya ini oshi ish
hamda ilmiy- adqiqo ins i u la ini qo‘llab-qu a lash. omilla ga bog‘liq.
Yashil ene ge ika siyosa ining izchil amalga oshi ilishi O‘zbekis onning iq isodiy ba qa o ligini
mus ahkamlash, ekologik xa sizlikni a’minlash a global ugle od ney alligi maqsadla iga
e ishishda muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
O‘zbekis on yashil ene ge ika siyosa i so‘nggi yilla da yuqo i na ijala ga e ishdi: qu a a ishlab
chiqa ish jadal o‘sdi, in es i siya a exnologik yangilanishla amalga oshi ildi, ekologik a ij imoiy
a’si kuchaydi. Bi oq, 2030-yil uchun belgilangan 54% ulushga e ishish uchun siyosiy a exnologik
isloho la ni ezlash i ish, in es i siya sama ado ligini oshi ish, mahalliy ishlab chiqa ishni
i ojlan i ish a min aqa iy hamko likni kuchay i ish za u .
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Xasano A. Sh., Rahmono D. M. “O‘zbekis on ene ge ika izimida qay a iklanu chi
ene giya manbala ining i ojlanish is iqbolla i” - Toshken : “Fan a exnologiya” nash iyo i,
2021. 78-120 be la .
2. To‘lagano a N. R. “Yashil iq isodiyo a ba qa o i ojlanish siyosa i” — Sama qand:
SamDU nash iyo i, 2020. 34-67 be la .
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i qa o i PQ–4477-son. “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish
s a egiyasi o‘g‘ isida” Toshken , 2019-yil 4-ok ab .
4. Ene ge ika azi ligi hisobo ma e iali. “O‘zbekis on Respublikasida qay a iklanu chi
ene giya manbala idan oydalanish na ijala i”- Toshken , 2023.12-39 be la .
5. Raximo a Z. M. “Ene giya sama ado ligi a ekologik xa sizlik: O‘zbekis on aj ibasi”.
BuxDU nash iyo i. Buxo o. 2022.47-88 be la .
6. Ellio , D. “Renewable Ene gy: Sus ainable Fu u e and Policy Pe spec i es”. Palg a e Macmillan.
London. 2021.102–210 pages.
7. In e na ional Ene gy Agency (IEA). “Global Ene gy Re iew 2023”. OECD Publishing. Pa is.
2023. 45–120 pages.
8. Wo ld Bank. “G een G ow h and Sus ainable Ene gy T ansi ion in Cen al Asia” . Washing on,
D.C.: The Wo ld Bank G oup, 2022. 56–98 pages.
9. UNDP. “Sus ainable Ene gy o All: Regional P og ess Repo o Eu ope and CIS” - Gene a:
UNDP Regional Bu eau, 2020. 23–79 pages.
10. IRENA (In e na ional Renewable Ene gy Agency). “Renewable Powe Gene a ion Cos s in
2022” - Abu Dhabi: IRENA Publica ions, 2023. 144 p.
11. So acool, B. K. “Global Ene gy Jus ice: P oblems, P inciples, and P ac ices” . Camb idge:
Camb idge Uni e si y P ess, 2019. 342 p.
