9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
UMUMIY O‘RTA TA’LIMDA O‘QITUVCHI VA OTA-ONALAR IJTIMOIY
HAMKORLIGINI RIVOJLANTIRISH
Mualli : Bozo o a Xadicha Ja lon qizi 1
A iliya siya: Xalqa o No dik Uni e si e i magis i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17313654
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada umumiy o‘ a a’lim muassasala ida o‘qi u chi a o a-onala o‘ asidagi
ij imoiy hamko likning ahamiya i, uni i ojlan i ish yo‘lla i hamda a’lim- a biya
sama ado ligiga a’si i ilmiy asosda yo i ilgan. Tadqiqo da omida adabiyo la ni ahlil qilish,
suhba a qiyosiy ahlil me odla idan oydalanildi. O a-onala a o‘qi u chila o‘ asidagi
sama ali ij imoiy hamko lik o‘qu chila da bilim olishga bo‘lgan qiziqishni yanada oshi adi,
ula ning ij imoiy aolligi a axloqiy a biyasini kuchay i adi. Shuningdek, o a-onala ning
pedagogik bilimini yuksal i ish a zamona iy kommunika siya osi ala idan oydalanish
sama ado ligini yanada oshi ishi a’kidlanadi.
Kali so‘zla : Umumiy o‘ a a’lim, o‘qi u chi, o a-ona, ij imoiy hamko lik, a’lim sama ado ligi,
a biya, pedagogik madaniya , mak ab–oila–jamiya , kommunika siya exnologiyala i,
suhba me odi, qiyosiy ahlil me odi.
KIRISH
Boshlang‘ich a’lim izimida a’lim- a biya sama ado ligini oshi ishda
o‘qi u chi a o a-onala o‘ asidagi ij imoiy hamko lik alohida o‘ in egallaydi. Bugungi
globallashu da ida bolala a biyasida na aqa mak ab, balki oila a jamiya ning
ij imoiy hamko ligi muhim kasb e adi. O‘qi u chila a o a-onala o‘ asida
mus ahkam ij imoiy hamko ligi o‘qu chila ning in ellek ual, ma’na iy a axloqiy
i ojlanishida hal qilu chi omil bo‘lib xizma qiladi. Boshlang‘ich aʼlim da i ha bi
bolaning i ojlanishida muhim bosqich bo‘lib, bu da da na aqa mak ab, balki
oilaning ham o‘ ni muhim hisoblanadi. O‘qi u chi a o a-onala o‘ asidagi ij imoiy
hamko lik o‘qu chining na aqa bilim olishiga, balki shaxs si a ida shakllanishiga
ham ijobiy aʼsi e’ adi.Shu bilan bi ga ushbu “Pedagogning maqomi o‘g‘ isi”dagi
qonunning 7-moddasiga “Voyaga ye magan a’lim olu chila bilan a’lim- a biya
ishla ini ula ning o a-onasi yoki boshqa qonuniy akilla i bilan hamko likda olib
bo ishi”1 kabi majbu iya la bejiz ki i madi. Ushbu maqolada umumiy o‘ a a’lim
muassasala ida o‘qi u chi a o a-onala ij imoiy hamko ligining ahamiya i, muhim
amoyilla i a amaliy a siyala ko‘ ib chiqiladi.
TADQIQOT METODLARI
Maqolani ayyo lashda quyidagi me odla dan oydalanildi:
• Adabiyo la ni ahlil qilish – pedagogik a psixologik manbala asosida o a-
ona a o‘qi u chi ij imoiy hamko ligining naza iy asosla i o‘ ganildi.
• Suhba – o a-onala a o‘qi u chila bilan suhba o qali ula ning
hamko likka munosaba i a amaliy aj ibasi o‘ ganildi.
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
• Qiyosiy ahlil – ilg‘o xo ijiy aj ibala bilan mahalliy a’lim muassasala i
amaliyo i aqqoslandi.
NATIJALAR
1. O a-onala bilan mun azam hamko lik qiladigan o‘qi u chining sin la ida
o‘qu chila in izomi a bilim ko‘ sa kichla i yuqo i bo‘ladi;
2. Elek on muloqo osi ala idan o‘g‘ i oydalanish (Teleg amm gu uhla i,
elek on kundalik, onlayn yig‘ilishla ) o a-onala ning mak ab hayo iga jalb e ilishini
kuchay i adi;
3. O a-onala mak ab adbi la ida aol ish i ok e gan holla da o‘qu chila da
ij imoiy aollik a mas’uliya i sezila li da ajada oshganligi ko‘ iladi;
4. Ba’zi o a-onala ning mak ab a o‘qi u chi bilan aloqasi sus ligi yoki
pedagogik bilim ye ishmasligi, ij imoiy hamko lik sama ado ligini pasay i ayo gan
asosiy muammola dan bi i hisoblanadi.
MUHOKAMA
O‘qi u chi a o a-onala ij imoiy hamko ligini sama ali ashkil e ish a’lim
ja ayoni si a ini yanada oshi adi. Bu ja ayonda: O a-onala ning pedagogik bilimla ini
oshi ishda eningla , semina la , maho a da sla i a a g‘ibo ishla i muhim
hisoblanadi .Bu bilan o a-onala o‘qi u chila ni yanada yaxshi ushunadila . yuqo ida
a’kidlaganimizdek “Pedagogning maqomi o‘g‘ isi”dagi qonunning 7-moddasida
o‘qi u chi o a ona yoki o‘qu chining asiysi bilan hanko lik o‘ na ishi haqida bejiz
kel i ilmadi. Qachonki o‘qi u chi a o a-ona hamko ligi yaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa
o‘qu chining bilim olishi a a biyasi yanada yaxshi bo‘ladi, hamda o‘qu chiga a’lim-
a biya be ish yanada osonlashadi
Ij imoiy hamko likni i ojlan i ishda “mak ab–oila–mahalla” uchligi yagona izim
si a ida aoliya yu i ishi za u .bunga misol qilib che el olimla i a pedagogla i
naza iyala i a ik la ini ham kel i ishimiz mumkin. Misol uchun Vygo skiyning
ij imoiy-o‘qu ja ayoniga oid naza iyasiga ko‘ a, bolaning kogni i i ojlanishi ij imoiy
muhi bilan chamba chas bog‘liq. U o a-onala a o‘qi u chila o‘ asidagi
hamko likni bolaning o‘qu aoliya iga ijobiy aʼsi ko‘ sa adigan omil si a ida
baholagan. Vygo sky shunday deydi: “Bolala bilimla ni aqa o‘zla i emas, balki
ka ala bilan muloqo qilish ja ayonida, yaʼni bi galikda o‘ ganish o qali
i ojlanadila ”2. John Dewey (1859–1952) o‘zining aj iba iy aʼlim naza iyasida
aʼkidlagan: “Taʼlim aqa mak ab doi asida cheklanmasligi ke ak. Oila a mak ab
o‘ asidagi o‘za o bog‘liqlik bolala uchun mu a aqiya li aʼlim muhi ini ya a adi3”. U
o a-onala ni aʼlim ja ayonida aol ish i ok e ishga undagan a o a-onala ning
hamko ligi bolaning indi idual qobiliya la ini i ojlan i ishda muhim ol o‘ynashini
aʼkidlagan. Joyce Eps ein (1944-y. .) aʼlimdagi o a-onala a o‘qi u chila
hamko ligini ahlil qilish bo‘yicha mashhu bo‘lgan olimdi . U “Oila iy a mak ab
hamko ligi modeli” ni ishlab chiqqan bo‘lib, uning ik iga ko‘ a, aʼlim ja ayonida uch
asosiy omil: mak ab, oila a jamiya in eg a siyasi ka a ahamiya ga ega. Eps ein
shunday deydi: “O‘qi u chi a o a-onala ning yaqin hamko ligi bolala o‘qish
mo i a siyasi a akademik na ijala ini sezila li da ajada oshi adi.4” Zamona iy
axbo o -kommunika siya exnologiyala i o a-onala bilan sama ali muloqo o‘ na ish
imkonini kengay i adi hamda o‘qu chini doimo kuza ish imkoniya ini undagi
o‘zga ishla ni bilish imkoniya ini be adi.O‘qi u chining shaxsiy mas’uliya i bilan
yondoshishi, o a-onala ning aol ish i oki, o‘qu chi a biyasi a a’limida ijobiy
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
na ijala be adi shu bilan bi ga o‘qu chini sog‘lom muhi da ulg‘ayishiga yo dam
be adi.
XULOSA
Boshlang‘ich a’limda o‘qi u chi a o a-onala ij imoiy hamko ligini i ojlan i ish
o‘qu chila shaxsini ha omonlama ba kamol shaxs si a ida shakllan i ishda, a’lim-
a biya sama ado ligini oshi ishda muhim omil hisoblanadi. Mus ahkam hamko lik
o‘qu chila da na aqa bilim olish, balki ma’na iy-axloqiy qad iya la ni o‘zlash i ish,
jamiya da aol shaxs bo‘lib kamol opishiga yo dam be adi. Shu bois kelajakda o a-
onala ni pedagogik ja ayonga keng jalb qilish, ula ning pedagogik madaniya ini
yanada i ojlan i ish a zamona iy kommunika siya osi ala idan sama ali a o‘ inli
oydalanish za u di . Shuningdek, o‘qi u chi a o a-onala o‘ asidagi ij imoiy
hamko lik ula ning yanada yaqin do‘s ona munosaba da bo‘lishini aminlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. ”Pedagogning maqomi” o‘g‘ isidagi qonuni 1
2. Yuldashe J., “Ta’limda ij imoiy hamko lik mexanizmla i”. – Toshken :
O‘zbekis on, 2022.
3. Raxmonqulo a M. “Mak ab a oila hamko ligi: naza iya a amaliyo ”. –
Jizzax: JDPU nash iyo i, 2020.
4. Vygo sky,L.S. “Mindin Socie y: The De elopmen o Highe Psychological
P ocesses”. –Camb idge, MA: Ha a d Uni e si y P ess, 1978.2
5. Eps ein,J.L. “School, Family, and Communi y Pa ne ships: P epa ing
Educa o s and Imp o ing Schools”. –Rou ledge, 2018.4
6. John Dewey Expe ience and Educa ion 1938
