194
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
SPORT SOHASIDA SAMBOCHILARNING HUJUM VA
XIMOYA DARAJASINI ANIQLASH ASOSIDA MUSOBAQA FAOLIYATI
SAMARADORLIGINI OSHIRISH TEXNOLOGIYALARI
Eshmano a Umidaxon Abdulla qizi
O ien al Uni e si e i “Jismoniy Madaniya ” ka ed asi ka a o‘qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17314611
Anno a siya. Ushbu maqolada sambochila ning hujum a himoya da ajasini aniqlash
asosida musobaqa aoliya i sama ado ligini oshi ishga qa a ilgan zamona iy exnologiyala
yo i ib be ilgan.
Kali so‘zla : jismoniy ayyo ga lik, hujum, ximoya, musobaqa, meyo lash, spo u la i,
komponen la , exnologiyala .
TECHNOLOGIES FOR IMPROVING THE EFFECTIVENESS
OF COMPETITIVE PERFORMANCE IN SPORTS BASED ON DETERMINING THE
LEVEL OF ATTACK AND DEFENSE OF SAMBO ATHLETES
Abs ac . This a icle examines mode n echnologies aimed a imp o ing he e ec i eness
o compe i i e pe o mance in sambo a hle es based on he analysis o hei a ack and de ense
le els.
Keywo ds: gene al s eng h, special s eng h, compe i ion, s anda diza ion, spo s,
componen s, a ack, p o ec ion.
ТЕХНОЛОГИИ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ СОРЕВНОВАТЕЛЬНОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ САМБИСТОВ В СПОРТЕ НА ОСНОВЕ ОПРЕДЕЛЕНИЯ
УРОВНЯ АТАКИ И ЗАЩИТЫ
Аннотация. В статье рассматриваются современные технологии, направленные
на повышение эффективности соревновательной деятельности самбистов на основе
определения уровня атаки и защиты.
Ключевые слова: физическая подготовка, атака, защита, соревнования,
стандартизация, виды спорта, компоненты, технологии.
Ki ish (In oduc ion). Respublikamizda o‘sib kelayo gan yosh a lodni ha omonlama
ba kamol e ib a biyalash, ayniqsa jismoniy saloma ligini saqlash a mus ahkamlash, a an
mudo aasi a mehna aoliya iga ayyo lash jismoniy si a la ni a biyalash us u o muammola i
bi i si a ida e’ i o e iladi.
Spo aoliya i ja ayonida, u mushda kuch a kuch chidamko ligi eng ko‘p ahamiya ga ega.
Kuchning bu u la i uyobga chiqishi bilan inson xa qadamda uqnash keladi (masalan:
Dzyudo, Sambo, Yunon- um a E kin ku ash hamda ku ash u la ini ba chasida, ogi a le ikada, a
boshqala ) maksimal kuchni mushakla kisqa ishla ining yuqo i ezligi bilan bi ga qo‘shib olib
bo ishda (uloq i ish, g eble a boshqala ) baja ilishi aq ida oydalaniladi. Insonni absolyu a nisbiy
kuchni a qlash ke ak. Ya’ni shaxsiy og‘i ligining 1 kg ga o‘g‘ i keladigan kuchni miqdo i u
ayyo ga ligi bi xilda bo‘lgan, ammo xa xil og‘i likdagi a le ikachila ning kuchla ini aqqoslash
uchun aniqlanadi.
Spo chila imiz Osiyo hamda jahon miqyosidagi musobaqala da yaxshi na ijala ga
e ishib, O‘zbekis on bay og‘ini yuqo i ko‘ a ishmoqda. Spo chila imizning xalqa o
musobaqala dagi mu a aqiya li ish i oki ik imiz dalilidi . Mamlaka imizda a’lim izimini
akomillash i ish, a an a naqini a’minlaydigan, yosh a lodni a biyalab oyaga ye kazish
masalala iga jiddiy e’ ibo be ilmoqda.
195
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Bu bo ada muhim qadamla dan bi i O‘zbekis onda ilk bo “Kad la ayyo lash bo‘yicha
milliy das u ” hamda “Ta’lim o‘g‘ isida”gi qonunning qabul qilinishi ka a ahamiya ga ega.
Ku ashchila ining exnik ayyo ga ligida yangi zamona iy pedagogik exnologiyala dan
oydalanish uslubiya ini adbiq e ish.
Ma zuga oid adabiyo la ning ahlili (Li e a u e e iew) O‘zbekis onda Sambo spo
u ida spo chila ning maxsus jismoniy ayyo ga lik bo‘yicha yangi exnologiyala ni amaliyo ga
jo iy e ish bo‘yicha ye a li da ajada ahamiya be ilmagan. Olib bo ilgan adqiqo la ning ba chasi
yuqo i malakali e kin sambochila ning exnik ayyo ga ligiga qa a ilgan bo‘lib spo ku ashi
bo‘yicha olimla А.N.Аbdiye , F.А.Ke imo , N.А.Ke imo , N.А.Tas ano , Sh.А.Mi zakulo ,
Sh.S.Mi zano , А.А.Ruzie , Z.А.Bakiye la o‘zla ining ilmiy-uslubiy ishla ida ku ashchila ning
jismoniy ayyo ga ligini op imallash i ish a ejalash i ish uslubiya ini ochib u li akli la
be ishgan.
Sambo ku ashchila da mashg‘ulo yuklamala ini me’yo lash a sama ado ligini oshi ish
omilla ini aniqlash;
Sambo ku ashichila da jismoniy si a la ni i ojlan i ishni nazo a a ahlil qilish;
Ish ja ayonida quyidagi azi ala hal qilindi:
1.Sambochila ni exnik ha aka la ga o‘ ga ishda zamona iy pedagogik exnalogiyala ni
o‘ ganish.
2.Sambochila ni exnik ha aka la ga o‘ ga ishda mul imedion a slaydla dan oydalanish
uslubiya ini ishlab chiqish.
3.Sambochila ining exnik ayyo ga ligida yangi zamona iy pedagogik exnologiyala dan
oydalanish uslubiya ini aj iba o qali asoslab be ish.
Himоya – hujumni amalga oshi u chining baja ayo gan usulini xujumni qabul qilu chi
omonidan o’х а ib qоlishgа qа а ilgаn exnik hа аkа .
Sambochila ning exnikasini namoyon qilish da ajasining pedagogik nazo a i
uslubiya ini ishlab chiqilishi a amaliyo ga adbiq e ilishi spo chila ni musobaqa ja ayonidagi
ha aka la sama ado ligini oshi adi, hamda jismoniy aye ga lik ko‘ sa kichla iga nisba an
o‘zining exnik ha aka la i na ijala i haqida axbo o olish sha oi la ida ancha yuqo i bo‘ladi.
Sambochila ni exnikasini namoyon qilishi da ajasini pedagogik nazo a qilib bo ish
uchun ba qa o hamda axbo o li es la majmui belgilandi, ushbu es la ning me’yo iy qiyma la i
aniqlandi.
Tadqiqo me odologiyasi (Resea ch Me hodology). Sambochila ni exnik xa aka la ga
o‘ ga ishda zamona iy pedagogik exnalogiyala dan sama ali oydalanish asosida eni o ka
nag uzkala ini boshqa ish uslubiya i ishlab chiqildi a aj ibada asoslab be ildi.
Baja ilayo gan adqiqo ishini amalga oshi ish uchun qo‘yilgan azi ala ni hal qilishda
quyidagi adqiqo uslubla i qo‘llanildi. Adabiyo la a da iy nash iyo da chop e ilgan
ma e ialla ni umumlash i ish a ahlil qilish;
pedagogik kuza ish;
Pedagogik es la ;
pedagogik adqiqo ;
ma ema ik – s a is ika uslubla i.
Tadqiqo ning bi inchi bosqichida (2022 – yilning dekab oyigacha) ilmiy – uslubiy
adabiyo la a da iy nash iyo da chop e ilgan ma e ialla umumlash i ildi a ahlil qilindi.
Ikkinchi bosqichi asosiy pedagogik adqiqo da sambochila da umumiy jismoniy
ayyo ga lik hamda hujum a ximoya da ajasini i ojlan i ish maqsadida o‘qu – mashg‘ulo a
196
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
musobaqa ja ayonla i 2022 – yil sen ab oyidan 2022 –yil dekab oyigacha Chi chiq spo
mak abida o‘ kazildi. Tadqiqo maqsadla idan kelib chiqqan holda aj iba a nazo a gu uhla i
ashkil e ildi. Sambochila ning 12 na a idan aj iba gu uhi, 12 na a idan nazo a gu uhi ashkil
e ildi.
Tadqiqo boshida aj iba a nazo a gu uhla ida o‘ kazilgan pedagogik aj iba es la i
1-jad al
№
Nazo a es
mashqla i
Nazo a gu uxi
Taj iba gu uxi
s
R
σ
V%
σ
V%
1
Hujum uchun
o‘ acha ball
3,2
0,60
3,3
0,65
0,9
>0,05
2
Hujum o alig‘i
20,61
1,41
19,81
1,52
0,75
>0,05
3
Hujum
sama ado ligi
0,54
0,08
0,55
0,07
1,1
>0,05
4
Himoya
sama ado ligi
0,57
0,09
0,58
0,08
0,79
>0,05
5
Mu a aqiya li
hujum o alig‘i
26,2
1,32
25,5
1,29
1,26
>0,05
Tadqiqo oxi ida aj iba a nazo a gu uhla ida o‘ kazilgan pedagogik aj iba es la i
2-jad al
№
Nazo a es
mashqla i
Nazo a gu uxi
Taj iba gu uxi
s
R
σ
V%
σ
V%
1
Hujum uchun
o‘ acha ball
4,3
0,80
3,8
0,70
1,1
<0,05
2
Hujum o alig‘i
17,61
0,6
18,65
0,7
0,42
<0,05
3
Hujum sama ado ligi
0,68
0,05
0,61
0,06
1,1
<0,05
4
Himoya
sama ado ligi
0,69
0,04
0,60
0,07
0,79
<0,05
5
Mu a aqiya li
hujum o alig‘i
22,4
1,15
24,5
1,29
1,26
<0,05
Muskulla ish i okida baja iladigan ish yu ak- omi a na as olish izimla ining ancha
ak i lashu i bilan bog‘lik emas. Bunday ishda cha choqning sababi, a idan, ne -muskul
appa a ining xa aka baja ilishini be osi a a’minlaydigan z enola da aks e i ilgan.
Faoliya u la ining spe si ikasiga qa ab cha choqning bi necha ipla i ma juddi . Bula
aqliy, senso (xis- uyg‘u o ganla iga ushadigan yuklama bilan bog‘liq), emo- sional a jismoniy
cha choqdan ibo a bo‘ladi. Xa qanday aoliya da cha choqning ay ib o‘ ilgan ba cha ipla ining
kompopen la i ish i ok e sada, jismoniy a biya sohasi uchun muskul aoliya i u ayli xosil bo‘lgan
jismoniy cha choq ko‘p oq ahamiya ga egadi . Bundan buyon gap cha choqning mana shu ipiga
nisba an bo‘ladigan chidamlilik xaqida bo adi.
Ga da muskulla ining 2/3 qismidan ko‘p og‘i qa nashadigan ishda, oda da, ene giya ko‘p
sa bo‘ladi. Bu ene ge ik me obolizm izimla iga, jumladan, na as olish a qon aylanish
o ganla iga ka a alabla kuyadi. Ko‘pincha o ganizmning aynan mana shu izimla i unk sional
imkoniya la ining ye a licha bo‘lmasligi ish qobiliya ini cheklab qo‘yadi.
197
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Shuning uchun ma’lum bi bi joydagi mashkla da ko‘ sa iladigan chidamlilik ba cha
muskulla ga a’si e adigan mashqla dagi yuksak chidamlilikdan dalola be maydi. Inson
o ganizmining jismoniy azila la ini a biyalashda bu kishila ning xola i ancha o‘zga ganligini
ko‘ ish mumkin. Bu o‘zga ishni mimika muskulla i kuchlanishida, e paydo bulishida ko‘ ish
mumkin. Ayni aq da uning o ganizmida bi muncha jiddiy iziologik o‘zga ishla xam o‘y
be adi.
Xulosa a akli la (Conclusion/Recommenda ions). Ilmiy-uslubiy adabiyo la ni
oʻ ganish hamda amaliyo da sambochila ning ayyo ga ligi ja ayonini kuza ish na ijasida olib
bo ilayo gan mashgʻulo la da aynan musobaqa aoliya iga xos boʻlgan ak ik ha aka la ini
i ojlan i ishga ye a li da ajada e’ ibo be ilmasligi hamda ayyo ga lik da ining bosqichla ida
mana shunday ha aka la ga oid me odik jiha dan yondoshu ning ye ishmasligi yosh
spo chila da hujum a himoyadagi ak ik ha aka la ni i ojlan i ishni sama ali ashkil e ish
imkonini be may kelayo ganligi ma’lum boʻldi.
Re e ences.
1. Mo‘ydino Maxsudbek Rus ambek o‘g‘li, “BELBOG‘LI KURASHCHILARNING
KOORDINATSION MASHQLAR YORDAMIDA TEXNIK – TAKTIK
TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH”. Ta’lim a inno a sion adqiqo la
ju nali, olum-3, 272-282.Balse ich V.K. Fizicheskaya kul u a dlya sex i dlya kajdogo.-
Mosk a: FiS, 1988.-208 s.il.
2. Eshmano a, U., & Qo‘qo o , J. (2025). MAKTAB YOSHIDAGI
VOLEYBOLCHILARNING JISMONIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISHDA
REJALI MASHG ‘ULOTLARNING DOLZARBLIGI VA PEDAGOGIK ASOSLARI.
Mode n Science and Resea ch, 4(5), 977-981.
3. Mamadaliye , S., & Eshmano a, U. (2025). OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA
TAHSIL OLUVCHI TALABA-QIZLARNING JISMONIY FAOLLIGINI OSHIRISH
METODIKASI. Mode n Science and Resea ch, 4(5).
4. ma zu: Imp o ing he e ec i eness o physical educa ion lessons o hea ing-impai ed
s uden s using “Mo ion con ol XR” equipmen
Khu sano a Rukhso a Olimjon kizi ju nal: Eu asian Jou nal o Spo Science
be : 33-37
5. Ma zu: ESHITISHIDA MUOMMOSI BO ‘LGAN O‘QUVCHILARNING JISMONIY
TAYYORGARLIGINI ANIQLASH VA TAHLIL QILISH Xu sano a Ruxso a Olimjon
qizi ACTA NUUz ju nali 242-244 be la
6. Ma zu: The ole and impo ance o he p inciple o con inui y in imp o ing he speed
abili y o 12-14-yea -old hea ing and speech impai ed child en
Khu sano a Rukhso a Olimjon kizi MENTAL
ENLIGHTENMENT SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL JOURNAL
229-235
7. крамович, Болтаев Аъзам; ,Ёш волейболчиларнинг жисмоний сифатларини
ривожлантиришда ҳаракатли ўйинларни аҳамияти,Муғаллим ҳем узликсиз
билимлендириў,,6-son,132-135,2019,
8. BOLTAEYV, A.A.; ,KO‘P YILLIK TAYYORGARLIK BOSQICHIDA SPORTGA
SARALASH VA YO’NALTIRISH,МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ
198
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
БИЛИМЛЕНДИРИЎ № 6/3 2024 МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ
БИЛИМЛЕНДИРИЎ,1,898-904,8,2024,Qo aqolpoq
9. Ugli, P. L. A. (2021). The impo ance o de eloping special skills in aekwondo in
imp o ing he echnical and ac ical aining o 12–14 yea old aekwondo igh e s.
ACADEMICIA: An In e na ional Mul idisciplina y Resea ch Jou nal, 11(9), 1031-1036.
10. Soliye , S., Mamadaliye , S., Jo‘ aye , U., & Po‘la o , L. (2025). PARA
TAEKVONDOCHILARNING OYOQ ZARBALAR TEZLIGINI RIVOJLANTIRISH
Po ‘la o Laziz Azama O ‘g ‘li O ien al uni e si e i do sen i (PhD). Mode n Science and
Resea ch, 4(6), 978-985.
11. Po‘la o , L. A. (2025). TАLАBАLIK DАVRIDА О ‘ZINI О ‘ZI BОSHQАRISHNING
PEDAGOGIK-PSIХОLОGIK ХUSUSIYАTLАRI. Mode n Science and Resea ch, 4(6),
212-220.
12. Laziz, P. L. (2024). DAVLAT VA JAMIYAT BOSHQARUVINI
TAKOMILLASHTIRISHDA INTELLEKTUAL SALOHIYATLI YOSH KADRLARNI
TAYYORLASHNING USTUVOR VAZIFALARI. News o he NUUz, 1(1.6), 141-143.
13. Po‘la o , L. A. (2025). TALABALARNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARINI
SHAKLLANTIRISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI.
Mode n Science and Resea ch, 4(1), 1242-1250.
14. Пўлатов, Л. А. (2021). ЁШ ТАЭКВОНДОЧИЛАРНИНГ ТЕХНИК-ТАКТИК
ТАЙЁРГАРЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МУСОБАҚАЛАР БЕЛЛАШУВИ
ТАҲЛИЛИНИНГ АҲАМИЯТИ. Fan-Spo ga, (4), 30-33.
15. Po‘la o , L., Soliye , S., Mamadaliye , S., & Mansu o , B. (2025). YOSH
VOLEYBOLCHILARNING CHAQQONLIK JISMONIY SIFATINI
RIVOJLANTIRISH ASOSLARI. Mode n Science and Resea ch, 4(6), 1236-1246.
16. Акрамович, Б. А. Талабаларнинг олий таълим муассасаларидаги маданий холатга
мослашишининг психологик хусусиятлари. 2018-йил 126-129 б. Жисмоний тарбия
ва спорт.
17. Ak amo ich, Bol ae A’zam;, YOSH SPORTCHILARNING CHAQQONLIK
JISMONIY SIFATINI RIVOJLANTIRISH YO’LLARI,"""Mode n Science and
Resea ch"" in e na ional scien i ic jou nal",1,1233-1241,8,2025,
18. Solie , S., Mamadaliye , S., & Aliye , A. (2025). YENGIL ATLETIKADA UZOQ
MASOFAGA YUGURISHDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR ORQALI
TEZKORLIKNI RIVOJLANTIRISH. Mode n Science and Resea ch, 4(6), 971-977.
19. Solie , S., & Mamadaliye , S. (2025). BOSHLANG ‘ICH TAYYORLOV
BOSQICHIDA STOL TENNIS TURI BILAN MASHG ‘ULOTLAR OLIB BORUVCHI
12 YOSHLI BOLALARNING JISMONIY TAYYORGARLIK KO ‘RSATKICHLARI
TAHLILI. Mode n Science and Resea ch, 4(6), 268-274.
20. Abdu axmono ich, M. S., & Yusupo ich, Y. Z. (2024). O'ZBEKISTONDA SPORT
EKSTRIMAL TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O'ZGARUVCHAN
TURISTLARNI DOIMIY TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI.
21. Mamadaliye , S., & Yallaqaye , Z. (2024). O ‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI
AXOLI QATLAMLARIDA SPORT-SOG ‘LOMLASHTIRISH TURIZMI MASHG
‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDAGI O ‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR. Mode n
Science and Resea ch, 3(12), 1253-1262.
199
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
22. An a o , S., Xudaybe diye , N., & Mamadaliye , S. (2025). 12–14 YOSHLI YOSH
BOKSCHILARNING FIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI ASOSIDA MAXSUS
JISMONIY VA TEXNIK TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH
YO‘LLARI. Mode n Science and Resea ch, 4(4).
23. E kinhodjaye a, G., & Mamadaliye , S. (2025). KO ‘ZI OJIZLAR VA ZAIF
KO‘RUVCHILAR UCHUN OCHIQ HAVODAGI HARAKATLI O ‘YINLARNING
AHAMIYATI. Mode n Science and Resea ch, 4(4), 1843-1847.
24. Mamadaliye , S. (2024). THE CURRENT STATE OF SPORTS AND WELLNESS
MOUNTAIN TOURISM IN UZBEKISTAN AND MEASURES FOR ITS MASS
DEVELOPMENT. Mul idisciplina y Jou nal o Science and Technology, 4(12), 44-48.
25. Toshpola o a, D., & Mamadaliye , S. (2025). 12–14 YOSHLI FUTBOLCHILARNING
FIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI ASOSIDA MAXSUS JISMONIY VA TEXNIK
TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI. Mode n Science and
Resea ch, 4(5), 508-513.
26. Tuychiye , K., Xudaybe diye , N., & Mamadaliye , S. (2025). O ‘SMIR YOSHIDAGI
KIKBOKSINGCHILARDA MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIKNI
OSHIRISH. Mode n Science and Resea ch, 4(4), 1848-1852.
27. Вobu , D., & Abdullaye , I. (2025). TALABA YOSHLARNING AXLOQIY
RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI: PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK JIHATLAR.
Mode n Science and Resea ch, 4(6), 116-122.
28. Абдуллаев, И., & Мелиқўзиева, М. (2025). ИССИҚ ИҚЛИМЛИ ЎЛКАЛАРДА
СПОРТЧИЛАР ОВҚАТЛАНИШИНИНГ ЎЗИГА ХОС ФИЗИОЛОГИК
ХУСУСИЯТЛАРИ. Mode n Science and Resea ch, 4(1), 462-467.
29. Da ido , В., & Abdullaye , I. (2025). TALABALARDA AXLOQIY SIFATLARNI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. Mode n
Science and Resea ch, 4(6), 135-142.
30. Mo‘ydino , M., & Jayna o , N. (2025). O ‘SMIR YOSHDAGI OG ‘IR
ATLETIKACHILARNING RATSIONAL OVQATLANISHINI SAMARALI
TASHKILLASHTIRISHNING USULLARI. Mode n Science and Resea ch, 4(6), 398-
406.
31. Mo‘ydino , M. (2025). BELBOGʻLI KURASHCHILAR MASHGʻULOT
JARAYONINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA
OPTIMALLASHTIRISHNING AHAMIYATI. Mode n Science and Resea ch, 4(6), 143-
151.
