newjou nal.o g zenodo.o g
1
MAKTABGACHA VA MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARGA INGLIZ TILINI
O’RGATISHDA METODIK O’YINLARNING AHAMIYATI
Namangan Da la Pedagogika Ins i u i
Xo ijiy illa ka ed asi ka a o’qi u chisi
Yuldashe Og’abek Komiljon o’g’li
E-mail: [email protected]
Tele on: +998972309297
Namangn Da la Pedagogika Ins i u ining
Xo ijiy il a adabiyo i yo’nalishi alabasi
Azimo Samanda Mu odjon o’g’li
E-mail: azimo samanda [email protected]
Phone numbe : +998942422220
Anno a siya: Ushbu maqolada Ingliz ilini mak abgacha a mak ab a’limi izimidagi
o’qu chila ga o’ ga ishda, da s ja ayonida, o’yin me odla idan oydalangan holda da s
o’ ishning sama ali usulla i ahlil qilinadi. Ingliz ilini o’ ga ishda kichik yosh
da idagi bolala ga me odik o’yin usulla ining ahamiya i haqida ma’lumo be ilgan.
Kali so’zla : usul, me od, ko’nikma, ja ayon, o’yin, aoliya , sama a.
Аннотация: В данной статье анализируются эффективные методы проведения
уроков английского языка для дошкольников и школьников с использованием
игровых методов в учебном процессе. Представлена информация о значении
методических игровых приемов при обучении английскому языку детей
младшего возраста.
Ключевые слова: метод, приём, навык, процесс, игра, деятельность,
результат.
Anno a ion: This a icle analyzes e ec i e me hods o eaching English o p eschool
and school s uden s using game me hods du ing lessons. I p o ides in o ma ion abou
he impo ance o me hodological game echniques o eaching English o young
child en.
Keywo ds: me hod, echnique, skill, p ocess, game, ac i i y, esul .
Hozi gi kunda xo ijiy illa ni o’ ganishga bo’lgan alab kundan-kunga oshmoqda
a yangi me odik usul, ko’ sa mala , xo ijiy illa ni oson o’ ga ishga doi me odikala
newjou nal.o g zenodo.o g
2
us ida izlanishla olib bo ilmoqda. Shu bilan bi ga na aqa xo ijiy illa ni ka a
yoshdagila balki mak abgacha a mak ab yoshidagila ham o’ ganmoqdala . Kichik
yosh da idagi bolala ga xo ijiy illa ni o’ ga ish bi muncha qiyin kechadi. Ula ni
o’qi ishga ish iyoqla ini oshi ish maqsadida o’yinla dan oydalangan holda o’ ga ish
ja ayonla i sama ali hamda a’si na ijasi yuqo isi sanaladi.
O’yin qadim zamonla dan be i pedagog, psixolog, aylasu , e nog a ,
san’a shunos olimla diqqa ini o ib kelgan aoliya . O’yin ib idoiy jamoa uzumi
da idayoq yuzaga kelgan bo’lib, jamiya hayo ida mehna dan keyin u adi a uning
mazmunini belgilaydi. Ze o, o’yin yosh a lodni mehna ga ayyo laydi. Bolola
o’yinini bunday ushunish bi inchi ma a K.D.Ushinskiy omonidan a’ i lab be ilgan.
U o’z asa la ida bolala o’yinining mazmuni ula ning hayo dan olgan aasu o la i bilan
belgilanib, ula shaxsi shakllanishiga a’si e adi, deb yozadi.[1]
Da s ja ayonla ini sama ali ashkil e ish uchun a alambo
o’qu chila ning diqqa e’ ibo ini jalb qilish za u . Bu bo ada, o’yinla yo damida da s
usuli juda ham oydali. Misol uchun:
Ingliz ilini o‘ ganishda qo‘llaniladigan o‘yinla
1. Lug‘a boyligini oshi ish uchun o‘yinla
Memo y game (Xo i a ka ala i) – So‘zla a asmla ushi ilgan ka ala ni
moslash i ish o qali o‘yin o‘ kaziladi.
Bingo – O‘qu chila ga so‘zla yoki asmla a qa iladi, o‘qi u chi so‘zla ni ay ganda
bolala belgilaydi.
Wo d Hun (So‘z qidi ish) – Doskaga yoki qog‘ozga yashi ilgan so‘zla ni opish.
Flashca d Games – Rasmla ushi ilgan ka ochkala ni ko‘ sa ib, bolala so‘zni ay adi.
2. Tinglab ushunishni i ojlan i u chi o‘yinla
Simon Says – O‘qi u chi “Simon says…” deb ay gan buy uqla ni baja ish, boshqa
holla da baja maslik.
Wha ’s he Sound? – Tu li o ushla ni eshi i ib, bolala ula ni ingliz ilida
nomlashadi.
1 Tu akulo a, F. A. Mak ab amaliyo ida ingliz ilini o‘ ga ishda o‘yinla dan oydalanish // Boshlang‘ich a’limni
i ojlan i ishning global masalala i: muammo a adqiqo . Xalqa o ilmiy-amaliy kon e ensiya ma e ialla i. – Qo‘qon:
Qo‘qon da la pedagogika ins i u i, 2023. – B. 200–202.
newjou nal.o g zenodo.o g
3
Guess he Animal – O‘qi u chi hay onning o ozini yoki a si ini ay adi, bolala
opadi.
3. Nu q a muloqo ni i ojlan i u chi o‘yinla
Role Play (Rolla ni ij o e ish) – “Do‘konda xa id qilish”, “Mehmon ku ish” kabi
aziya la da dialog qilish.
Cha ades (Mimika o‘yini) – Bi bola so‘zni isho ala bilan ko‘ sa adi, boshqala
axmin qiladi.
Find Someone Who… – Sa olla o qali sin doshidan ma’lum xususiya yoki oda ni
opish (“Find someone who likes apples”).
4. G amma ikani o‘ ga ishga qa a ilgan o‘yinla
Las Man S anding – Sa olla ga ja ob be gan o‘qu chila o‘yinda qoladi, bilmaganla
chiqib ke adi.
Co ec he Mis ake – O‘qi u chi no o‘g‘ i gap ay adi, o‘qu chila uni o‘g‘ ilaydi.
Sen ence Building – Ka ochkala dan gap uzish (o , e’l, si a la yo damida).
5. Yozu ko‘nikmala ini mus ahkamlo chi o‘yinla
Jumbled Le e s (A alash i ilgan ha la ) – Ha la dan so‘z yasash.
Wo d Snake – Bi so‘zning oxi gi ha i bilan yangi so‘z boshlash.
Hangman – So‘zdagi ha la ni opish o qali “odamni qu qa ish” o‘yini.
Ingliz ilini o‘ ganishda o‘yinla ning ahamiya i. Mak abgacha a mak ab
a’limi yoshidagi bolala uchun ingliz ilini o‘ ga ishda o‘yinla muhim me odik osi a
hisoblanadi. O‘yin ja ayonida bola yangi so‘zla ni yod oladi, ala uzni mashq qiladi,
shuningdek, nu qiy muloqo ga ki ishishni o‘ ganadi. Pedagogik adqiqo la da o‘yin
aoliya i o qali o‘qi ish bolaning qiziqishini oshi ishi, mus aqil ik lashni i ojlan i ishi
a che ilini o‘zlash i ish ja ayonini yengillash i ishi a’kidlanadi.
O‘yinla u li ko‘ inishda ashkil e ilishi mumkin: olli o‘yinla , man iqiy- opishmoq
o‘yinla i, s ol us i a in e ak i o‘yinla , shuningdek, aqamli exnologiyala ga
asoslangan mul imediali o‘yinla . Masalan, “Kim ez oq?”, “Topib ay !”, “Rolga
ki ish” kabi oddiy o‘yinla o qali bolala yangi lug‘a boyligini amalda qo‘llaydi. Bu
esa ula ning o‘ gangan bilimla ini mus ahkamlashga xizma qiladi.
Shuningdek, o‘yinla ning didak ik ahamiya i shundaki, ula bolala ni ij imoiy
muloqo ga ayyo laydi, jamoa iy ishlash ko‘nikmasini shakllan i adi a o‘z ik ini
newjou nal.o g zenodo.o g
4
e kin bayon e ishga yo dam be adi. O‘yin asosida be ilgan opshi iqla bolaning
diqqa ini jamlash, eslab qolish qobiliya ini i ojlan i ish hamda ijodko lik salohiya ini
yuksal i adi.
Ingliz ili a’limida o‘yinla ning a ixi
Che ilini o‘qi ishda o‘yinla dan oydalanish g‘oyasi qadimdan ma jud bo‘lsa-da,
ilmiy-me odik yondashu si a ida XX as ning ikkinchi ya mida keng i ojlana
boshladi. 1960–1970-yilla da kommunika i me odikala paydo bo‘lishi bilan o‘yinla
il o‘ ga ishning muhim elemen i si a ida qa algan. Psixolog J. Piage a L. S.
Vygo skiyla ning o‘yin aoliya i haqidagi naza iyala i asosida bolala ning bilish
ja ayoni o‘yinga bog‘liq holda ez oq i ojlanishi a’kidlangan. Shundan keyin o‘yinla
didak ik osi a si a ida a’lim izimida mus ahkam o‘ in egalladi.
XXI as da esa aqamli exnologiyala a aqqiyo i na ijasida o‘yinla shakli ham
yangilandi. Endi na aqa an’ana iy ka ochka, olli o‘yinla , balki in e ak i onlayn
o‘yinla ham keng qo‘llanilmoqda. Bu esa bolala da ingliz iliga nisba an qiziqishni
oshi di a da s ja ayonini sama ali ashkil e ishga imkon be di.
Ingliz ili a’limida o‘yinla ning sama ado ligi.
Mo i a siya: O‘yin ja ayonida o‘qu chi ilni majbu iya si a ida emas, balki qiziqa li
aoliya si a ida qabul qiladi. Bu esa ula ning ichki ag‘ba ini oshi adi.
Kommunika i ko‘nikmala : O‘yinla o qali bola suhba qu ishni, sa ol be ish a
ja ob qay a ishni, o‘z ik ini i odalashni o‘ ganadi.
Lug‘a boyligi: So‘z a ibo ala ni ak o lash o‘yin shaklida yengil oq a ez oq amalga
oshadi.
Psixologik ijobiy a’si : O‘yin bolaning ishonchini mus ahkamlaydi, da sdagi qo‘ qu
a asabiylikni kamay i adi.
Jamoada ishlash: O‘yinla o‘qu chila da hamko lik, o‘za o yo dam a aqoba ni
sog‘lom shaklda i ojlan i adi.
Ijodko lik: Rolli o‘yinla a ijodiy opshi iqla o qali bola nu qiy a asa u
qobiliya ini i ojlan i adi.
Yoshga qa ab o‘yinla dan oydalanish a siyala i.
newjou nal.o g zenodo.o g
5
Mak abgacha yosh (3–6 yosh): qisqa, ko‘p oq ha aka ga asoslangan o‘yinla (masalan,
“Simon says”, qo‘shiq asosidagi o‘yinla ). Bunda ko‘ ish a eshi ish xo i asini
i ojlan i u chi izual osi ala dan keng oydalanish lozim.
Boshlang‘ich sin la (7–10 yosh): sodda lug‘a a jumlala ni mus ahkamlashga xizma
qiladigan o‘yinla (ka ochka o‘yinla i, “Memo y game”, “So‘z zanji i”). Jamoa iy
opshi iqla o qali hamko likni kuchay i ish muhim.
O‘ a mak ab yoshi (11–14 yosh): man iqiy a olli o‘yinla (muloqo li aziya la ,
“Find someone who…”, sahnalash i ish). Bu yoshda ijodko likni ag‘ba lan i ishga
alohida e’ ibo qa a ish ke ak.
Yuqo i sin la (15 yosh a undan ka a): in e ak i exnologiyala ga asoslangan onlayn
o‘yinla , ik o inala a muammoli aziya la ni yechishga qa a ilgan mashg‘ulo la
sama ali bo‘ladi.
Che ili a’limida o‘yin me odla ining qo‘llanishi na aqa didak ik
ja ayonni jonlan i adi, balki o‘qu chila ning psixologik a ling is ik i ojlanishiga
ham ijobiy a’si ko‘ sa adi. Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, a’lim ja ayonida o‘yin
elemen la idan oydalanish il ma e ialining o‘zlash i ilish da ajasini oshi adi.
Jalolo ning ik icha, o‘yin mashg‘ulo la i ilni o‘ ga ishda o‘qu chila ning aol
ish i okini a’minlaydi a ula ni muloqo ga jalb e ishning sama ali osi asi hisoblanadi
[2].
O‘yin aoliya i da s ja ayonida mo i a siya omilini kuchay i adi. Chunki o‘yin
da omida o‘qu chila shaxsiy aj ibaga asoslangan holda yangi so‘z a ibo ala ni
qo‘llash imkoniya iga ega bo‘ladila . Na ijada, ula ning lug‘a boyligi kengayadi,
g amma ik shaklla dan oydalanish malakasi shakllanadi a og‘zaki nu q ezligi o adi.
Bu jiha la ilni kommunika i maqsadla da sama ali qo‘llashni ka ola laydi.
Shuningdek, Jalolo o‘yin me odla ining ij imoiy-psixologik ahamiya ini ham qayd
e adi. Unga ko‘ a, o‘yin ja ayonida o‘qu chila bi -bi i bilan hamko likka ki ishadi,
o‘za o aqoba a musobaqalashu o qali bilimla ini mus ahkamlaydi, hamda ij imoiy
muloqo madaniya ini i ojlan i adila . Shu bois o‘yin exnologiyala ini che ili
2 Джалолов Ж. Чет тили ўқитиш методикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 250 б.
newjou nal.o g zenodo.o g
6
da sla ida qo‘llash o‘qu chila da na aqa il ko‘nikmala ini, balki ij imoiy
kompe ensiyala ni ham shakllan i adi [3].
Che ili o‘qi ishda o‘yin me odla ining o‘ ni ko‘plab mahalliy a xo ijiy
adqiqo chila omonidan chuqu o‘ ganilgan. Xidi o [4] o‘z ishla ida inno a sion
exnologiyala bilan uyg‘unlash i ilgan o‘yin me odla i a’lim sama ado ligini
oshi ishda muhim ahamiya kasb e ishini a’kidlaydi. Ismoilo a [5] esa mak abgacha
yoshdagi bolala da ingliz ilini o‘zlash i ish ja ayonida qo‘shiqla , olli o‘yinla a
izual ma e ialla dan oydalanishning ijobiy a’si ini ko‘ sa ib be gan. Shuningdek,
Rasulo a [6] boshlang‘ich a’limda o‘yinli mashg‘ulo la o‘qu chila ni muloqo ga jalb
e ishda, ula ning psixologik aolligini oshi ishda sama ali osi a ekanligini ilmiy
asoslab be gan.
Xo ijiy adqiqo chila ham o‘yin me odla ining sama ado ligini keng yo i ib
kelmoqda. W igh , Be e idge a Buckby [7] o‘zla ining Games o Language Lea ning
asa ida o‘yinla o‘qu chila mo i a siyasini kuchay i ishi a kommunika i
ko‘nikmala ni i ojlan i ishini qayd e gan. Had ield [8] o‘z ki obida boshlang‘ich
hamda o‘ a da ajadagi o‘qu chila uchun u li kommunika i o‘yinla o‘plamini
akli qilgan. Lee [9] esa o‘yinla o qali il o‘ ga ishning didak ik a psixologik
asosla ini ba a sil ahlil qilib, ula ni sama ali o‘qu aoliya i si a ida a’ i lagan.
Mazku ilmiy qa ashla shuni ko‘ sa adiki, o‘yin me odla i il o‘ ga ish
ja ayonida na aqa qiziqish uyg‘o adi, balki o‘qu chila ning ilni ez a sama ali
o‘zlash i ishini ham a’minlaydi. Shu boisdan, che ili a’limida o‘yinli
mashg‘ulo la dan oydalanish dolza b me odik yondashu la dan bi i hisoblanadi.
REFERENCE
1. Tu akulo a, F. A. Mak ab amaliyo ida ingliz ilini o‘ ga ishda o‘yinla dan
oydalanish // Boshlang‘ich a’limni i ojlan i ishning global masalala i: muammo
3 Джалолов Ж. Чет тили ўқитиш методикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 50 б.
4 Хидиров А. А. Инновацион технологиялар ва ўйин методларини чет тили ўқитишда қўллаш // Педагогика
фанлари журнали. – Тошкент, 2020. – №3. – Б. 112–118.
5 Исмоилова Д. Мактabгaчa ёшдaги болaлaргa инглиз тилини ўргатишдa ўйинлaрнинг аҳaмияти // Мактабгача
таълим журнали. – Тошкент, 2019. – №2. – Б. 67–72.
6 Расулова М. Бошланғич таълимда ўйинли машғулотларнинг самарадорлиги // Boshlang‘ich a’lim a a biya. –
Самарқанд, 2021. – №4. – Б. 88–93.
7 W igh A., Be e idge D., Buckby M. Games o Language Lea ning. – Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess, 2006.
– 180 p.
8 Had ield J. Elemen a y Communica ion Games. – London: Longman, 1999. – 128 p
9 Lee W. R. Language Teaching Games and Con es s. – Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess, 1979. – 150 p.
newjou nal.o g zenodo.o g
7
a adqiqo . Xalqa o ilmiy-amaliy kon e ensiya ma e ialla i. – Qo‘qon: Qo‘qon
da la pedagogika ins i u i, 2023. – B. 200–202.
2. Джалолов Ж. Чет тили ўқитиш методикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 250
б.
3. Джалолов Ж. Чет тили ўқитиш методикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 50
б.
4. Хидиров А. А. Инновацион технологиялар ва ўйин методларини чет тили
ўқитишда қўллаш // Педагогика фанлари журнали. – Тошкент, 2020. – №3. –
Б. 112–118.
5. Исмоилова Д. Мактabгaчa ёшдaги болaлaргa инглиз тилини ўргатишдa
ўйинлaрнинг аҳaмияти // Мактабгача таълим журнали. – Тошкент, 2019. – №2.
– Б. 67–72.
6. Расулова М. Бошланғич таълимда ўйинли машғулотларнинг самарадорлиги //
Boshlang‘ich a’lim a a biya. – Самарқанд, 2021. – №4. – Б. 88–93.
7. W igh A., Be e idge D., Buckby M. Games o Language Lea ning. – Camb idge:
Camb idge Uni e si y P ess, 2006. – 180 p.
8. Had ield J. Elemen a y Communica ion Games. – London: Longman, 1999. – 128 p
9. Lee W. R. Language Teaching Games and Con es s. – Ox o d: Ox o d Uni e si y
P ess, 1979. – 150 p.
10. Azimo S. M. O‘qu chila ga xo ijiy illa ni o‘ ga ishda me odik usul a
yondashu la hamda o‘qi u chining psixologik bilimi // Uni e sal xalqa o ilmiy
ju nal. – 2024. – Jild 1, № 7. – B. 45–52.
11. Azimo S. M., Maxammadaliye a S. A. Mode niza siya da ida o‘ a a’lim
o‘qu chila i uchun ingliz ili o‘qi ish usulla i // Uni e sal xalqa o ilmiy ju nal. –
2024. – Jild 1, № 7. – B. 120–127.
12. Azimo S. M., Da ishaliye a O‘. A. Yangi il o‘ ganish qiyinchilikla i a
yechimla i // Uni e sal xalqa o ilmiy ju nal. – 2024. – Jild 1, № 7. – B. 235–241.
13. Azimo S. M. The place and signi icance o he English language wo ldwide //
In e na ional Jou nal o Scien i ic Resea che s. – 2024. – Vol. 5, Issue 2. – P. 31–
35.
14. Komiljon o‘g, Y. O. A. (2025). WAYS OF TEACHING FOREIGN LANGUAGES
TO PRE-SCHOOL CHILDREN. Us ozla uchun, 74(2), 193-194.
