INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
828
YASHIL OBLIGATSIYALAR VA ULARNING O‘ZBEKISTON
MOLIYA BOZORIDAGI O‘RNI VA ISTIQBOLLARI
Xikma o a Husno a Fa xulla qizi
TDIU mus aqil izlanu chisi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17317653
Anno a siya. Ushbu maqolada bugungi kunda jahon moliya bozo iga ki ib kelgan yashil
obliga siyala haqida ma’lumo be ilgan hamda ula ning O‘zbekis on iq isodiyo i sha oi ida
qo‘llanilishi o‘ ganilgan a bu bo‘yicha egishli xulosala be ilgan.
Kali so‘zla : moliya iy ins umen la , yashil obliga siyala , emi en , yashil iq isodiyo ,
moliya bozo i.
Аннотация: В данной статье дается информация о зеленых облигациях,
вышедших сегодня на мировой финансовый рынок, рассматривается их применение в
условиях узбекской экономики и делаются соответствующие выводы.
Ключевые слова: финансовые инструменты, зеленые облигации, эмитент, зеленая
экономика, финансовый рынок.
Abs ac . This a icle p o ides in o ma ion abou g een bonds ha ha e en e ed he
global inancial ma ke oday, examines hei applica ion in he condi ions o he Uzbek
economy, and d aws ele an conclusions.
Keywo ds: inancial ins umen s, g een bonds, issue , g een economy, inancial ma ke .
Global miqyosda ekologik muammola ni hal e ishda moliya bozo ining oli o ib
bo moqda. Xususan, moliya bozo ining asosiy ins umen la idan bi i bo‘lgan obliga siyala
in es o la e’ ibo ini o ayo gan muhim osi ala dan hisoblanadi. Bugungi kunda dunyo
hamjamiya ida ekologik ba qa o likni a’minlash maqsadida yashil obliga siyala dan oydalanib
kelinmoqda. Yashil obliga siyala an’ana iy obliga siyala ga o‘xshab ishlaydi, chunki in es o
loyihani moliyalash i ish uchun kompaniyaga qa z be adi a in es o k edi mudda i ugagach
oiz o‘lo la ini a asosiy qa zni oladi. Oddiy obliga siyala dan a qli a ishda “yashil”
obliga siyala be osi a ekologik oza a ba qa o i ojlanishga xizma qilu chi loyihala ni
moliyalash i ishga yo‘nal i iladi. Umuman olganda, yashil obliga siya bu-iqlim o‘zga ishi a
a o -muhi bilan bog‘liq muayyan loyihala ni moliya iy qo‘llab-qu a lashni a’minlaydigan
moliya iy osi adi .
Ilk yashil obliga siyala Ye opa In es i siya Banki (EIB) omonidan 2007-yilda Clima e
Awa eness Bond (CAB) nomi bilan chiqa ilgan. Jahon banki (Wo d Bank) esa 2008-yilda
o‘zining ilk “labelled g een bond” ya’ni aniq yashil loyihala ga yo‘nal i ilgan obliga siyani
muomilaga chiqa di [1]. Yashil obliga siyala so u idan ushgan mablag‘la aqa qay a
iklanadigan ene giya loyihala i, ba qa o anspo , biologik xilma-xillikni saqlash a ekologik
oza binola ni qu ish kabi ekologik sababla ga qa a ilgan ashabbusla ni moliyalash i ishga
yo‘nal i ilgan. SEBI ko po a i obliga siyala a seku i iza siya bo‘yicha maslaha qo‘mi asining
yig‘ilishida obliga siyala yashil obliga siyala deb hisoblanishi uchun o‘ a alabni belgilab
be di. Bula quyidagila :
➢ Obliga siyala so u idan ushgan ushumni yashil ashabbusla ni moliyalash i ish
uchun sa e ish;
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
829
➢ Loyihani baholash a anlashda oydalaniladigan usul emi en omonidan
ochiqlanishi ke ak;
➢ Emi en sha o likni a’minlashi ke ak;
➢ Emi en la da omadla ni hola i a na ijala i haqida ma’lumo be ishi lozim [2].
Bugungi kunda yashil obliga siyala ning eng yi ik emi en i si a ida Ame ika Qo‘shma
Sh a la i hamda Xi oy hisoblanadi. Yashil obliga siyala bozo i 2023-yilda sekin oq o‘sdi a
475 a 118,29 millia d AQSh dolla i eng qiyma idagi emissiya bilan Xi oyni 2023-yilda
ikkinchi yi ik yashil obliga siyala bozo iga aylan i di. Yashil obliga siyala umumiy hajmdan
1,17 oizga ega bo‘ldi. AQSh a Xi oy ko xonala i 2024 yilda yashil obliga siyala ning eng
yi ik emi en la i bo‘ldi.
1- asm. Da la la kesimida yashil obliga siyala emissiyasi [3]
Rasm ma’lumo la idan anglashimiz mumkinki, 2021-2024 yilla da u li mamlaka la ning
yashil obliga siyala emissiyasi aqqoslangan bo‘lib, ula yildan-yilga o‘sib bo ishini ko‘ ishimiz
mumkin. 2021-yilda umumiy hajm 250-300 ml d dolla a o ida bo‘lsa, 2024-yilda bu
ko‘ sa kich 450 ml d dolla ga yaqinlashgan. Demak, 2021-2024 yilla o alig‘ida yashil
obliga siyala bozo i axminan 1,5 ba a a ga o‘sgan. Asosan, yashil obliga siyala so u ida
AQSH a Xi oy ye akchilik qilib kelmoqda.
In es o la omonidan O‘zbekis onda amalga oshi ilayo gan isloho la , jumladan,
“yashil” iq isodiyo ga o‘ ish, ene ge ika sohasini libe allash i ish, da la ko xonala ini
xususiylash i ish, Jahon sa do ashkilo iga aʼzo bo‘lish o qali sa doni e kinlash i ishga
qa a ilgan isloho la ga yuqo i baho be ildi. Bu ashabbusla «O‘zbekis on – 2030» s a egiyasida
belgilangan maqsad a cho a- adbi la ga hamohangdi . Taʼkidlash joizki, so‘mda chiqa ilgan
ye oobliga siyala Mus aqil Da la la Hamdo‘s ligi (MDH)dagi bi inchi “yashil” su e en
obliga siyala di .
“Yashil” obliga siyala biznesni ba qa o i ojlan i ishga, jumladan, ekologik,
ij imoiy a ko po a i boshqa u (ESG) amoyilla iga o ib bo ayo gan eʼ ibo ga mos keladigan
ekologiya a “yashil” moliyalash i ish sohasidagi p insip, s anda a mezonla ga mu o iq
keladi. “Yashil” obliga siyala osi asida emi en la a o -muhi ni muho aza qilish a ekologik
sha oi la ni yaxshilash bilan bog‘liq loyihala ni moliyalash i ishni aʼminlaydi. 2023-yil ok ab
oyida O‘zbekis on 660 million AQSH dolla i qiyma idagi ye oobliga siyala ni a 4,25 illion
so‘mlik das labki “yashil” su e en ye oobliga siyala ini London ond bi jasida mu a aqiya li
a zda joylash i di. 2-4 ok ab kunla i O‘zbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi
hamda Ma kaziy banki masʼul xodimla i omonidan Nyu-Yo k, Bos on a London shaha la ida
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
830
“ oad-show”la o‘ kazilib, ula da omida 50 dan o iq sa moyado la ish i okida
O‘zbekis onning iq isodiy is iqbolla i muhokama qilingan [4].
O‘zbekis on P eziden i 2022-yil 28-yan a da “2022-2026-yilla da yangi O‘zbekis onni
i ojlan i ish s a egiyasi o‘g‘ isida”gi qa o ni imzoladi. Keyingi besh yilda mamlaka imizni
i ojlan i ishning asosiy yo‘nalishla i qa o iga quyidagila ki adi: ba cha jabhala ga yashil
iq isodiyo exnologiyala ini aol jo iy e ish, iq isodiyo ning ene giya sama ado ligini 20 oizga
oshi ish, umumiy ishlab chiqa ish qu a la ini 100 millia d kV /soa ga ye kazish, qay a
iklanadigan ene giya manbala ining ulushini 2026-yilga bo ib 25 oizga ye kazish.
In es i siyala , jumladan, 170 millia d dolla xo ijiy in es i siyala ni jalb qilish. Besh yil
da omida bi ja aylanmasini 200 million dolla dan 7 millia d dolla ga oshi ish ejalash i ilmoqda.
Xulosa qilib ay ganda, shu kungacha O‘zbekis onda yashil obliga siyala bozo ining
shakllanishi bosqichma-bosqich i ojlandi. A al xalqa o bozo da su e en yashil Eu obondla
sama ali joylash i ildi a ekologik loyihala ni moliyalash i ish uchun yo‘nal i ildi. Yu imizda
yashil obliga siyala ni yanada akomillash i ish maqsadida xalqa o UNDP, Ye opa I i oqi a
boshqa ashkilo la bilan hamko lik izchil yo‘lga qo‘yilib, bilim a aj ibala almashildi. Yashil
obliga siyala ba qa o i ojlanishni ag‘ba lan i ish a iqlim o‘zga ishiga qa shi ku ashda
sama ali osi adi . Ogohlik a qo‘llab-qu a lashning o ishi bilan yashil obliga siyala yangi
imkoniya la ni ochish a yashil iq isodiyo ni ya a ishga yo dam be ish po en sialiga ega.
Na ijada, moliya iy manza a ham o‘zga ishi mumkin, chunki ula in es i siya oqimla ini
ekologik ba qa o loyihala ga yo‘nal i adi. Shu o qali mamlaka da kapi al bozo ining
di e si ika siyasi, xalqa o in es o la ish i okining o ishi a yashil iq isodiyo ga o‘ ish ja ayoni
ezlashishi ku ilmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. h ps://www.cbd.in / inancial/g eenbonds/oecdg eenbondscoun ies2016.pd
2. h ps://www. he ixedincome.com/blog/bonds-and-deb /g een-bonds-de ini ion-his o y-
ad an ages-and-disad an ages/
3. h ps://www.bloombe g.com/news/a icles/2025-02-10/china-s-g een-bond-debu -is-
chance- o-capi alize-on-us- e ea
4. h ps://www.im .uz/en/news/ca ego y/yangilikla /pos -1621
