9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
G‘IJJAK SINFIDA O‘QUVCHILAR MOTIVATSIYASINI OSHIRISHNING
SAMARALI USULLARI: YOSH IJROCHILAR BILAN ISHLASHDA RUHIY-
PSIXOLOGIK YONDASHUV
Mualli : Isoqo Ah o bek Sul onboy o’g’li 1
A iliya siya: Xalqa o No dik uni e si e i 2-bosqich magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17319978
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada g‘ijjak sin ida a’lim olayo gan yosh o‘qu chila ning musiqiy mo i a siyasini
oshi ishga qa a ilgan sama ali usulla ahlil qilingan. Asosan, uhiy-psixologik yondashu
o qali yosh ij ochila da o‘ziga ishonch, musiqiy aoliya ga bo‘lgan qiziqish a ijodiy
izlanishla ni ag‘ba lan i ishning amaliy jiha la i ochib be ilgan. O‘qi u chi a o‘qu chi
o‘ asidagi sog‘lom psixologik muhi , shaxsga yo‘nal i ilgan yondashu , o‘yinli me odla ,
indi idual yondashu la a anlab olingan epe ua o qali da s sama ado ligini oshi ish
imkoniya la i ko‘ ib chiqilgan. Maqolada pedagogik aj iba asosida shakllangan a siyala
ham be ilgan.
Kali so‘zla : g‘ijjak sin i, mo i a siya, yosh ij ochi, uhiy-psixologik yondashu , musiqiy a’lim,
o‘yinli me od, indi idual yondashu , sahna madaniya i.
Sha q olimla ining naza iy qa ashla i ma jud ij ochilik san’a i aj ibasi asosida
shakllangan bo‘lib, ula o‘z isolala ida musiqaning jamiya da u gan o‘ ni a
ahamiya i haqida a o licha ma’lumo be ganla . Abu Nas Fa obiyning (873-950)
,,Ka a musiqa ki obi” (Ki ob al-musiqa al-kabi ), Abu Ali ibn Sinoning (980-1037) “Shi o
ki obi” (Ki ob ush-shi o), “Oso i mun axab” nomli qomusiy asa idagi “Musiqa haqida
isola”(Risolai musiqiy)si, Al-Xo azmiyning (X as ) “Bilimla kali i”, Sa iuddin al-
U ma iyning (1216-1294) ,,Oliyjanoblik haqida ki ob” yoki ,,Sha a iya” ki obi,
Abdu ahmon Jomiyning (1414-1492) ,,Musiqa haqida isola” ki obla ida musiqa
ij ochiligi a xalq cholg‘ula i haqida muhim ma’lumo la bayon e ilgan. Bula dan
Sa iuddin al-U ma iyning asa la idagi eng ka a yu ug‘i lad (modus) la ning
mukammal sis emasini ishlab chiqqanligidadi .
1
Abu Ali ibn Sino ,,G‘ijjak” cholg‘usining kosaxonasi qo‘polligini a das asini
besuluqayligini kuza ib, kosaxonasini “nos kadi”ga almash i gan a ka a cho‘mish
das asini unga o‘ na ib ajoyib kuyla ni ya a gan a na ijada yangi hozi gi g‘ijjakga
o‘xshash ajiyib cholg‘u bunyod bo‘lganligi haqida sha q hikoya la i ma jud.
Musiqa a’limida bolala ning qiziqishi a ichki ag‘ba ini uyg‘o ish ha qanday
pedagogik aoliya ning asosiy azi ala idan bi idi . Ayniqsa, g‘ijjak kabi mu akkab o li
cholg‘uni o‘zlash i ishda o‘qu chining sab - oqa i, ichki in ilishi a mo i a siyasi hal
qilu chi omil sanaladi. O‘qu chida musiqiy asbobga nisba an meh uyg‘o ish, o‘z
ij osidan za qlanish da ajasini oshi ish, ula ning ijodiy ik lashini ag‘ba lan i ishda
uhiy-psixologik yondashu muhim o‘ in u adi.
1
G’,M.Xudoye . G’ijjak cholg’usi ij ochilik an’anala i, Toshken ,”ma’ i a ” nash iyo i;,-2014.
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Maqolada shu yo‘nalishdagi sama ali me od a yondashu la , amaliy aj ibala
hamda yosh ij ochila bilan ishlashdagi nozik psixologik jiha la ahlil qilinadi.
Bugungi kunda yosh a lodni milliy san’a ga hu ma uhida a biyalash, ula ni
musiqa o qali es e ik didini shakllan i ish muhim azi ala dan bi idi . Xususan,
an’ana iy cholg‘ula imizdan bi i bo‘lgan g‘ijjak san’a ini o‘ ganishga bo‘lgan qiziqishni
oshi ish – na aqa madaniy me osni as ash, balki o‘qu chila ning ijodiy salohiya ini
i ojlan i ishda ham muhim ahamiya kasb e adi. G‘ijjak sin ida o‘qu chila ning o‘qu
aoliya iga bo‘lgan mo i a siyasini oshi ish – ula ning yu uqla i a mus aqil
izlanishla iga zamin ya a adi.
Rag‘ba lan i ish a indi idual yondashu
Mo i a siyani shakllan i ishda eng muhim omilla dan bi i – o‘qu chining
ha aka ini an olish a ag‘ba lan i ishdi . Ha bi kichik yu uq ham e’ ibo dan che da
qolmasligi lozim. Bunda us ozla omonidan og‘zaki ag‘ba , kichik so g‘ala , ax iy
yo liqla be ish o‘qu chida ichki ishonch a ijobiy munosaba ni kuchay i adi. Bundan
ashqa i, ha bi o‘qu chining imkoniya i, qiziqishi a i ojlanish su ’a ini inoba ga olib
indi idual yondashu asosida mashg‘ulo la olib bo ilishi za u .
Zamona iy osi ala dan oydalanish
Bugungi axbo o exnologiyala i i ojlangan da da o‘qu chila uchun g‘ijjak
chalish bo‘yicha ideo da sla , in e ak i das u la a mobil ilo ala o qali a’limni
yanada qiziqa li a sama ali qilish mumkin. Ayniqsa, o‘zini yozib olish, inglash, ahlil
qilish imkoniya i o‘qu chining o‘z us ida ishlash ko‘nikmasini i ojlan i adi.
Konse a chiqishla ashkil qilish
O‘qu chila ning o‘z bilim a maho a ini namoyon e ishi uchun ijodiy kechala ,
konse la a anlo la ashkil qilish mo i a siyani oshi ishning sama ali osi asidi .
Ha bi chiqish o‘qu chi uchun muhim bosqich bo‘lib, ula bu o qali o‘zini namoyon
e adi, maqsad sa i in iladi a o‘ziga bo‘lgan ishonchi o adi.
G‘ijjak san’a i namunala ini o‘ ganish
Mashhu sozandala , g‘ijjak us ala ining hayo i a ijodi bilan anishish
o‘qu chila da ax , hu ma a ilhom uyg‘o adi. Buning uchun o‘qi u chi omonidan
da sla da ula ning asa la i ingla ilishi, ij o ahlil qilinishi a a ixiy ma’lumo la
be ilishi za u .
Gu uhli ish a o‘za o baholash
O‘qu chila ni kichik gu uhla da bi galikda mashq qilishga jalb e ish – ula
o asida hamko lik, mas’uliya , a o‘za o qo‘llab-qu a lash ko‘nikmala ini
shakllan i adi. Shuningdek, o‘qu chila bi -bi ining ij osini baholash o qali anqidiy
ik lash a eshi ish madaniya ini i ojlan i adi.
O a-onala bilan hamko lik
O‘qu chila mo i a siyasini oshi ishda o a-onala ish i oki ham muhim omildi .
Ula ni a zandining yu uqla i bilan anish i ib bo ish, mashg‘ulo la ga jalb qilish,
konse la ga akli e ish – o‘qu chining uyda mashq qilishiga ham u ki be adi.
G‘ijjak sin ida o‘qu chila ning mo i a siyasini oshi ish na aqa ula ning ijodiy
salohiya ini i ojlan i adi, balki milliy qad iya la ga hu ma uhida a biyalashga
xizma qiladi. Yuqo ida kel i ilgan usulla – ag‘ba lan i ish, exnologiyala dan
oydalanish, ijodiy chiqishla , a biya iy misolla a o a-onala bilan hamko lik –
o‘qu chila ning da sga bo‘lgan qiziqishini oshi adi, ula ni mus aqil ijod sa i
yo‘nal i adi. Ha bi o‘qi u chi o‘z pedagogik maho a i a ijodko ligi o qali bu
ja ayonda muhim ol o‘ynaydi.
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ҳамидов М. –
Мусиқа таълимида педагогик маҳорат
, Тошкент, 2020.
2. Абдуллаев А. –
Ўқувчиларни мусиқага қизиқтириш усуллари
, Тошкент,
2018.
3. Ryan R., Deci E. –
In insic and Ex insic Mo i a ions: Classic De ini ions and
New Di ec ions
, 2000.
4. Vygo sky L. –
Psixologik i ojlanish naza iyasi
, Mosk a, 1982.
5. Зоҳидов Ш. –
Гижжак ижрочилиги ва методикаси
, Бухоро, 2019.
6. Юнусов А. –
Ўқитувчи ва шогирд муносабатида психологик ёндашув
,
Самарқанд, 2021.
7. Ф.Kaроматов. Узбекская инструментальная музыка. Taшкент. 1972.
8. G’,M.Xudoye . G’ijjak cholg’usi ij ochilik an’anala i, Toshken ,”ma’ i a ”
nash iyo i;,-2014.110 b.
9. H. Nu ma o ―O`zbek xalq musiqasi Toshken . O`qi u chi nash iyo i.
1998 y.
10. Yakubo Z.M. “Cholg`u ij ochiligi, g`ijjak cholg`usi”. ani bo`yicha o`qu
qo`llanma.-Sama qand: SamDU nash i, 2021y.
