IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
155
BIBI MARYAM SIYMOSINING KONFESSIYALARARO TALQINLARI
VA ZAMONAVIY DINIY TAFAKKURDAGI O‘RNI
Shaxa u dino a Maxsuma Nu illaye na
O‘zbekis on xalqa o islomshunoslik akademiyasi magis an i
Email: [email protected]
Anno a siya. Ushbu maqola Bibi Ma yam siymosining x is ian kon essiyala ida
a o alqin qilinishi, xususan, ka olik, p a osla a p o es an yo‘nalishla idagi ilohiy
qa ashla i hamda a o u li jiha la i ahlil qilinadi. Ma yamshunoslik yo‘nalishining
a ixiy shakllanishi, aqida iy yondashu la , shuningdek, zamona iy diniy
a akku dagi Bibi Ma yam siymosining o‘ ni xolisona ahlil asosida yo i iladi.
Tadqiqo da asosiy e’ ibo kon essiyala a o muloqo a diniy bag‘ ikenglik
masalala iga qa a ilgan.
Kali so‘zla : Bibi Ma yam, kon essiyala , Ma yamshunoslik, ka olik, p a osla ,
p o es an , Theo okos, ilohiyo .
Аннотация. В данной статье анализируется толкование образа Пресвятой
Девы Марии в христианских конфессиях, в частности, в католическом,
православном и протестантском направлениях, а также их богословские
взгляды и различия. Рассматриваются историческое формирование мариологии,
догматические подходы, а также роль образа Девы Марии в современном
религиозном мышлении на основе объективного анализа. Основное внимание в
исследовании уделено вопросам межконфессионального диалога и религиозной
терпимости.
Ключевые слова: Дева Мария, конфессии, мариология, католицизм,
православие, протестантизм, богословие.
Abs ac . This a icle analyzes he in e p e a ion o he image o he Blessed Vi gin
Ma y wi hin Ch is ian con essions, pa icula ly in he Ca holic, O hodox, and
P o es an adi ions, as well as hei heological pe spec i es and dis inc i e ea u es.
I examines he his o ical o ma ion o Ma iology, doc inal app oaches, and he ole
o he Vi gin Ma y in con empo a y eligious hough based on an objec i e analysis.
The s udy mainly ocuses on issues o in e con essional dialogue and eligious
ole ance.
Keywo ds: Vi gin Ma y, con essions, Ma iology, Ca holicism, O hodoxy,
P o es an ism, heology.
Ki ish. Dinla a o muloqo a diniy bag‘ ikenglik hozi gi globallashu da ida
insoniya ning ba qa o a aqqiyo i uchun juda muhim omil hisoblanadi. Shu jiha dan,
ib ohimiy dinla da muhim o‘ in egallo chi shaxsla , jumladan Bibi Ma yam
siymosining alqini diniy- alsa iy adqiqo la uchun ka a ahamiya ga ega. Mazku
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
156
maqola x is ian kon essiyala ida Bibi Ma yam haqidagi a’limo la ning shakllanish
ja ayonini, ula ning o‘xshash a a qli jiha la ini hamda Ma yam siymosining
zamona iy diniy a akku dagi o‘ nini o‘ ganishga qa a ilgan.
1. Ma yamshunoslikning x is ianlikdagi shakllanishi
Ma yamshunoslik (ma iologiya) — bu Iso Masihning onasi Ma yam haqidagi
ilohiy a’limo ni o‘ ganu chi an sohasi. U das labki nas oniylik da idayoq
shakllanib, 431-yildagi E es sobo ida Theo okos —”'Xudoning onasi” a’limo i
asmiy a ishda e’ i o e ilgan. Ma yam haqidagi u li qa ashla o‘ a as la da omida
i ojlanib, u najo ga e ishishdagi ma kaziy ayol imsoliga aylandi.
2. Ka olik a p a osla kon essiyala ida Bibi Ma yam siymosining
ilohiylash i ilishi
Ka olik che ko ida Ma yam Xudoning onasi, insoniya sha oa chisi a poklik
amzi si a ida ulug‘lanadi. 1854-yilda Papa Piy IX omonidan e’lon qilingan
“Ine abilis Deus” a monida Ma yamning gunohsiz ug‘ilishi aqidasi, 1950-yilda esa,
Papa Piy XII omonidan qabul qilingan “Muni icen issimus Deus” a moni bilan
uning osmonga ko‘ a ilishi aqidasi asdiqlangan. P a osla likda esa Ma yamning
ilohiy onalik a sha oa chilik xususiya la i ikonog a iya a li u giyada chuqu i oda
e ilgan.
3. P o es an yo‘nalishida Bibi Ma yamga munosaba
P o es an an’anasida Ma yamga sig‘inish yoki uni osi achi si a ida ko‘ ish ad
e iladi. Ma in Lyu e Ma yamning boki aligini an olgan bo‘lsa-da, uni gunohdan xoli
deb bilmagan. P o es an la naza ida Ma yam – iymon, i oa a sadoqa imsoli,
Xudoga o‘liq bo‘ysunishning namunasi si a ida qad lanadi.
4. X is ian manbala ida Bibi Ma yam hayo ining yo i ilishi
Injil ma nla ida Bibi Ma yamning hayo i Luqo a Ma o omonidan eng ba a sil
yo i ilgan. Apok i manbala da esa uning bolaligi, Iso Masihning bolaligidagi o‘ ni a
Ma yamning osmonga ko‘ a ilishi haqidagi i oya la ma jud. S ephen Shoemake
o‘zining “Ancien T adi ions o he Vi gin Ma y’s Do mi ion and Assump ion”
asa ida bu i oya la ni a ixiy a ilohiy jiha dan ahlil qilgan.
Na ijala a muhokama. X is ian kon essiyala ining Bibi Ma yam haqidagi
qa ashla i diniy e’ iqod, aqida a madaniya ga asoslangan holda u licha alqin
qilinadi. Ka olik a p a osla a’limo ida Ma yam sha oa chi a muqaddas onalik
amzi si a ida ulug‘lansa, p o es an likda u iymon a i oa imsoli deya baholanadi.
Zamona iy ilohiyo da Ma yam ayollik a insoniylikning ilohiy uyg‘unlashu ini aks
e i u chi imsol si a ida alqin qilinadi.
Bibi Ma yam (Muqaddas Ma yam, Ma yam onamiz) siymosi a ixiy, diniy a
madaniy kon eks da bu un dunyo bo‘ylab u li diniy kon essiyala omonidan chuqu
e’ i o e ilgan, muqaddas ayol ob azidi . Uning siymosi nas oniylik, islom, a qisman
iudaizmda o‘ziga xos alqinla ga ega bo‘lsa-da, bu ob azla o‘ asida ko‘plab
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
157
umumiylikla ma jud. Zamona iy diniy a akku a kon essiyala a o muloqo
kon eks ida Bibi Ma yam siymosining oli obo a o ib bo moqda.
Nas oniylikda Bibi Ma yam – Iso Masihning onasi si a ida ilohiy ona, “Theo okos”
(Xudoning onasi) deb an olinadi. U, ayniqsa ka olik a p a osla an’anala ida iboda
ma kazida u adi. Unga bag‘ishlangan bay amla , duo a iboda la ma jud bo‘lib,
Ma yam ko‘pincha sha oa chi a meh ibon ona si a ida as i lanadi.
Islomda esa Ma yam Qu ’oni Ka imda eng ulug‘ ayolla dan bi i si a ida ilga
olinadi. Unga bag‘ishlangan alohida “Ma yam” su asi ma jud bo‘lib, unda
Ma yamning pokligi, i oa ko ligi a mo‘’jiza iy a zda Iso payg‘amba ni dunyoga
kel i gani haqida so‘z yu i iladi. Islomda Ma yam payg‘amba emas, lekin eng
azila li ayol si a ida e’ i o e iladi. Musulmonla uni ilhom a poklik imsoli si a ida
qad lashadi.
Iudaizmda esa Ma yam siymosi diniy ma kazda emas, chunki bu dinda Iso Masih
a uning oilasi payg‘amba lik da ajasida an olinmaydi. Shunga qa amay, zamona iy
ij imoiy- alsa iy a madaniy muhokamala da Ma yam siymosi iudaizmda ham a ixiy
shaxs si a ida esga olinadi.
Zamona iy dunyoda dinla a o muloqo ning kuchayishi Ma yam siymosini umumiy
qad iya si a ida ko‘ ishga sabab bo‘ldi. Ka olik che ko i a musulmon ulamola i
o‘ asidagi ilmiy anjumanla da Bibi Ma yam shaxsini “bi lash i u chi amz” si a ida
a’kidlash hola la i ko‘paymoqda. U insoniya , poklik a i oa ning imsoli si a ida
diniy qad iya la ni yagona poyde o da bog‘lashga xizma qilmoqda. Ayniqsa,
ayolla ning ij imoiy a diniy aolligi oshayo gan bugungi kunda Ma yam siymosi
zamona iy ayol uchun namuna si a ida qa alayap i. U zamona iy diniy a akku da
ayolla ning ij imoiy maqomi, axloqiy ozalik, sab - oqa a meh -oqiba kabi
qad iya la bilan bog‘lanmoqda.
Bibi Ma yam siymosi diniy an’anala a kon essiyala a o munosaba la
cho ahasida muhim ol o‘ynaydi. Ha bi diniy kon essiyada unga be ilgan baho a
maqom a qli bo‘lishi mumkin, bi oq uning pokligi, sab li onalik siymosi a ilohiy
ilhom manbai si a idagi oli ba cha dinla da e’ i o e iladi.
Zamona iy diniy a akku da Ma yam ob azining kon essiyala a o bog‘lo chi
imsol si a ida qa alayo gani diniy bag‘ ikenglik, qad iya la dialogi a umuminsoniy
bi likka hissa qo‘shadi. Shu sababli, Bibi Ma yam siymosini chuqu ilmiy a
a akku iy yondashu bilan o‘ ganish, u o qali diniy a madaniy bi likka xizma qilish
dolza b ahamiya kasb e adi.
Bibi Ma yam siymosi, o‘zining ko‘p qi ali diniy a madaniy ahamiya i bilan,
na aqa a ixiy yoki diniy shaxs si a ida, balki zamona iy jamiya uchun ma’na iy
bi lash i u chi imsol si a ida ham alohida o‘ in egallaydi. Tu li kon essiyala da —
islom, nas oniylik a boshqa dinla da — Ma yam ob azining muqaddasligi a pokligi
umumiy qad iya si a ida an olingani, bu siymoning kon essiyala a o muloqo da
qanday ulkan salohiya ga ega ekanligini ko‘ sa adi.
IZLANUVCHI Vol. 2 No. 1
ILMIY-METODIK JURNALI WWW.PHOENIXPUBLICTAION.NET
158
Mualli si a ida men Bibi Ma yam imsolini dinla o‘ asidagi a qla dan ko‘ a,
ula ni yaqinlash i u chi, umumiy insoniy qad iya la ga asoslangan uhiy bog‘lo chi
si a ida ko‘ aman. Ma yam siymosidagi poklik, sab , meh a idoyilik kabi azila la
ba cha dinla da qad lanadi a zamona iy inson, xususan, ayol uchun ib a manbai
bo‘la oladi.
Zamona iy diniy a akku doi asida Ma yam imsolining yangicha alqini uni
na aqa diniy amz, balki umuminsoniy bi lik, axloqiy mus ahkamlik, a gende
adola ining uhiy asosla i si a ida ko‘ ishga imkon be moqda. Ayniqsa, ayolla ning
jamiya dagi o‘ ni obo a kuchayib bo ayo gan da da, Ma yam siymosi diniy
an’anala doi asida ayolning ij imoiy, ma’na iy a uhiy olini qay a baholashga u ki
bo‘lmoqda.
Shu nuq ai naza dan, Bibi Ma yam siymosini o‘ ganish a a g‘ib qilish, aqa diniy
adqiqo emas, balki kon essiyala a o muloqo ni mus ahkamlo chi, zamona iy
ma’na iya ni boyi u chi muhim qad iya la manbai si a ida xizma qilishi ke ak, deb
hisoblayman.
Xulosa. Bibi Ma yam siymosi x is ianlik a ixida ilohiylik a insoniylikni
bi lash i u chi ma kaziy imsol bo‘lib qolmoqda. Ma yamshunoslik na aqa x is ian
ilohiyo ining muhim sohasi, balki kon essiyala a o muloqo a madaniya la a o
hamko likni i ojlan i ish uchun ham ka a ahamiya ga ega. Uning ob azini o‘ ganish
diniy bag‘ ikenglik hamda ayolla ning ij imoiy-ma’na iy ma qeini mus ahkamlashga
xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. (Pelikan, 1996). Ma y Th ough he Cen u ies: He Place in he His o y o
Cul u e. Yale Uni e si y P ess.
2. (Shoemake , 2002). Ancien T adi ions o he Vi gin Ma y’s Do mi ion and
Assump ion. Ox o d Uni e si y P ess.
3. (Gambe o, 1999). Ma y and he Fa he s o he Chu ch. Igna ius P ess.
4. (Lossky, 1952). The Meaning o Icons. S . Vladimi ’s Semina y P ess.
5. (Rubin, 2009). Mo he o God: A His o y o he Vi gin Ma y. Yale Uni e si y
P ess.
6. (Johnson, 2003). T uly Ou Sis e : A Theology o Ma y in he Communion o
Sain s. Con inuum.
7. (Rahne , 1978). Ma y, Mo he o he Lo d. He de and He de .
(Bal hasa , 1988). Theo-D ama. Igna ius P ess.
