Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
78
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA BOSHLANG‘ICH
SINF O‘QUVCHILARINI MUSTAQIL FIKRLASHGA O‘RGATISH
METODIKASI
Xam aye a Za ina
Buxo o Xalqa o Uni e si e i
Anno a siya
Ushbu maqolada boshlang‘ich sin o‘qu chila ining mus aqil ik lashini
shakllan i ishda inno a sion exnologiyala ning o‘ ni a ahamiya i yo i ilgan.
Tadqiqo da o‘qu chila da ahliliy ik lash, muammoni hal qilish a ijodiy yondashu ni
i ojlan i ishga xizma qilu chi zamona iy a’lim exnologiyala i ahlil qilinadi.
Mualli inno a sion yondashu la o qali o‘qi ish ja ayonida o‘qu chila ni aol,
mus aqil a anqidiy ik lashga yo‘nal i ish usulla ini akli e adi.
Kali so‘zla :
Inno a sion exnologiyala , mus aqil ik lash, boshlang‘ich a’lim, me odika,
k ea i lik.
Аннотация
В данной статье рассматривается роль и значение инновационных технологий в
формировании самостоятельного мышления учащихся начальных классов.
Автор анализирует современные образовательные технологии, способствующие
развитию аналитического мышления, решения проблем и творческого подхода.
В работе предложены методы стимулирования активности и самостоятельности
учащихся в учебном процессе.
Ключевые слова:
Инновационные технологии, самостоятельное мышление, начальное
образование, методика, креативность
Abs ac
This a icle examines he ole and impo ance o inno a i e echnologies in de eloping
independen hinking among p ima y school s uden s. The au ho analyzes mode n
educa ional echnologies ha p omo e analy ical hinking, p oblem-sol ing, and
c ea i e app oaches. The pape p oposes me hods o encou age s uden s’ ac i i y,
independence, and c i ical hinking in he lea ning p ocess.
Keywo ds:
Inno a i e echnologies, independen hinking, p ima y educa ion, me hodology,
c ea i i y.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
79
Ki ish
Bugungi globallashu da ida a’lim ja ayonini zamon alabla iga moslash i ish
dolza b masalala dan bi idi . Dunyo imo a la i ichida eng ulug`i mak ab bo`lsa,
kasbla ning ichida eng sha a lisi o`qi u chilik a mu abbiylikdi . Ha bi us oz, ha bi
pedagog yosh a lodni ko`p as lik milliy madaniya imiz a a iximiz, shuningdek
zamona iy an- exnika yu uqla i asosida a biyalash ishiga o`z hissasini qo`shishi,
sama ali mak ab poyde o ini qu ishi, mus ahkamlashi lozim. Bolaning ongi a
a akku i endi shakllanib kelayo gan boshlang‘ich sin la da o‘qi uu chining maho a i,
uning zamona iy exnologiyala ni a’lim ja ayonigamohi ona adbiq e a olishi,
a’limning yangi-yangi yo‘l a usulla ini izlashi, ilg‘o pedagogik aj ibala dan ijodiy
oydalana olishi juda muhimdi . Shuning uchun ham boshlang‘ich sin o‘qu chila ini
mus aqil ik lashga o‘ ga ishda inno a sion a’lim exnologiyasidan oydalanish,
zamona iy pedagogik exnologiyala ni amaliyo ga jo iy e ishga ayyo lash bugungi
boshlang‘ich a’lim oldiga qo‘yilgan muhim alabla dan bi idi . Chunki zamona iy
pedagogik exnologiyala , bi inchidan, o‘qu chila ni bilim, ko‘nikma a malakala ni
oson a qiziqib o‘ ganishla i uchun imkoniya ya a sa, ikkinchidan, o‘qi u chining
ham p o essional o‘sishiga, ham ma’na iy i ojlanishiga yo dam be adi.Ta`limning
bugungi azi asi o`qu chila ni kun sayin oshib bo ayo gan axbo o oqimidan oqilona
oydalanishga o` ga ish, uzluksiz o` ganish uchun ma`qul muhi sha - sha oi ,
ya a ishdan ibo a . Boshlang‘ich sin bosqichi shaxsning a akku i, dunyoqa ashi a
o‘qishga bo‘lgan munosaba ini shakllan i u chi eng muhim da hisoblanadi. Shu bois,
bu bosqichda o‘qu chila ni mus aqil ik lashga o‘ ga ish na aqa da s sama ado ligini
oshi adi, balki ula ning kelajakdagi mu a aqiya la i uchun poyde o ya a adi.
Inno a sion exnologiyala – bu ja ayonda eng sama ali osi ala dan bi i bo‘lib, ula
a’lim ja ayonini in e aol, qiziqa li a o‘qu chiga yo‘nal i ilgan shaklga kel i adi.
Ino a sion exnologiya - a`lim sama ado ligini oshi u chi omilla dan oydalanish,
u li pedagogik ja ayonla ni loyihalash a amalda qo`llash o qali bilim egallashni
akomillash i ish usulla i. Uning asosiy maqsadi a`lim ja ayonida o`qi u chi a bilim
olu chi aoliya iga yangilik, o`zga i ishla ki i ish bo`lib, in e aol me odla dan
oydalanishni aqozo e adi. Boshlang’ich sin da sla ida inno a sion exnologiyala dan
oydalanib da sla ni ashkil e ish - bu o`qu chila ni aolligiga, e kin a mus aqil
iklashiga cho laydi. Bu usulla dan oydalanganda bilim olish qiziqa li mashg`ulo ga
aylanadi. In e aol usulla qo`llanilganda mus aqil ishlash ko`nikma a malakasi
i ojlanadi.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
80
Me odologiya
Tadqiqo da quyidagi me odla dan oydalanildi: kuza ish, in e yu, pedagogik
ekspe imen , diagnos ika, ahlil a sin ez. Boshlang‘ich sin o‘qu chila i bilan olib
bo ilgan amaliy mashg‘ulo la asosida inno a sion exnologiyala ning a’si i
o‘ ganildi. Ekspe imen al gu uhda o‘qi u chila da sla da aqamli osi ala – in e ak i
doskala , onlayn es la , mul imediali aqdimo la a gami ika siya usulla idan
oydalandila . Nazo a gu uhi esa an’ana iy o‘qi ish usulla ida ahsil oldi. Tadqiqo
na ijala ini ahlil qilishda s a is ik a si a ahlil usulla idan oydalanildi.
Inno a sion exnologiyala pedagogik ja ayon hamda o`qi u chi a o`qu chi
aoliya iga yangilik, o`zga ishla ki i ish bo`lib uni amalga oshi ishda asosan in e aol
usulla dan oydalaniladi. Bunday da sla da o`qi u chi o`qu chila ni aoliya ini da s
maqsadiga yo`nal i adi bu usulla ning o`ziga xosligi shundaki, ula aqa pedagog a
o`qu chila ning bi galikda aoliya ko` sa ishi o qali amalga oshi iladi. Bunday
pedagogik hamko likja ayoni o`ziga xos xususiya la ga ega bo`lib, da s ja ayonida
anga bo`lgan qiziqishla i doimiyligi a`minlanishi, o`qi u chi a o`qu chila ning
hamko ligidagi aoliya ining doimiy a ishda ashkil e ilishini a`minlaydi. O’qi u chi
da sga ayyo ga lik ko` ish mobaynida o`qu osi ala ini da sning ejadagi ma zusiga
qa ab anlashi a asosiy e` ibo ni qo`llaydigan me odla i a anlagan o`qu osi ala iga
qa a ishi lozim.
Mazku adqiqo da boshlang‘ich sin o‘qu chila ini mus aqil ik lashga o‘ ga ish
ja ayonida inno a sion exnologiyala ni qo‘llash sama ado ligini aniqlashga qa a ilgan
kompleks yondashu qo‘llanildi. Tadqiqo quyidagi me odik asosla a bosqichla
asosida olib bo ildi:
1. Naza iy ahlil me odi.
Ma zu bo‘yicha ma jud ilmiy adabiyo la , pedagogik manbala , ilg‘o xo ijiy
aj ibala o‘ ganilib, “mus aqil ik lash”, “inno a sion a’lim exnologiyala i”, “k i ik
a akku ” kabi ushunchala ning mazmun-mohiya i ahlil qilindi. Bu bosqichda ilga i
ishlab chiqilgan me odik yondashu la o‘za o solish i ilib, adqiqo uchun naza iy asos
ya a ildi.
2. Diagnos ik me odla .
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
81
O‘qu chila ning boshlang‘ich bosqichdagi ik lash da ajasini aniqlash uchun maxsus
so‘ o nomala , psixologik es la hamda o‘qu opshi iqla i asosida das labki
diagnos ika o‘ kazildi. Diagnos ika ja ayonida o‘qu chila ning ijodiy ik lash,
muammoni hal qilish, mus aqil qa o qabul qilish ko‘nikmala i baholandi.
3. Ekspe imen al me od.
Tadqiqo ning amaliy bosqichida inno a sion exnologiyala – “Aqliy hujum”,
“Klas e ”, “Baliq skele i”, “Deba ”, “Inse ”, “Venn diag ammasi” kabi me odla
asosida da s ja ayonla i ashkil e ildi. Taj iba-sino ishla i ikki bosqichda: aj iba
gu uhi a nazo a gu uhida olib bo ildi. Taj iba gu uhi o‘qu chila i bilan da sla da
in e ak i me odla , axbo o -kommunika siya exnologiyala i (AKT), elek on a’lim
pla o mala i a aqamli esu sla dan oydalanildi.
4. Kuza ish a suhba me odi.
O‘qi u chi aoliya i, o‘qu chila ning da s ja ayonidagi ish i oki, ula ning ik lash
aolligi mun azam kuza ilib bo di. Shuningdek, o‘qu chila a o‘qi u chila bilan
indi idual a gu uhli suhba la o‘ kazilib, ula ning inno a sion me odla ga nisba an
munosaba i o‘ ganildi.
5. Ma ema ik-s a is ik ahlil.
Taj iba a nazo a gu uhla i na ijala i o‘ asidagi a q ma ema ik-s a is ik usulla
yo damida ahlil qilindi. Olingan ma’lumo la asosida inno a sion exnologiyala ni
qo‘llash o‘qu chila ning mus aqil ik lash da ajasini oshi ishga qanday a’si
ko‘ sa gani aniqlab be ildi.
6. Pedagogik aj iba na ijala ini umumlash i ish.
Taj iba yakunida olingan na ijala ahlil qilinib, sama ado me odla aj a ib olindi a
ula ning amaliyo da qo‘llanishi uchun a siyala ishlab chiqildi.
Na ijala
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, inno a sion exnologiyala qo‘llangan da sla da
o‘qu chila ning aolligi 35% ga, mus aqil ik lash da ajasi esa 40% ga oshgan.
O‘qu chila yangi ma zula ni ez oq o‘zlash i gan, muammoli aziya la da yechim
opishga qiziqish bildi gan. Masalan, in e aol es la dan oydalanish o‘qu chila ni
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
82
ja obga likka o‘ ga gan, elek on pla o mala o qali be ilgan opshi iqla esa ula ning
ijodiy yondashu ini kuchay i gan. Da sla da 'miya hujumi', 'klas e ', 'aqliy hujum' kabi
me odla bilan bi ga aqamli o‘yinla dan oydalanish o‘qu chila ning anqidiy
ik lashini i ojlan i gan.
Muhokama
Olingan na ijala inno a sion exnologiyala ning boshlang‘ich a’limda sama ali
ekanligini asdiqlaydi. Ula o‘qu chila da bilim olish ja ayonini shaxsiy aj iba bilan
bog‘lash imkonini ya a adi. Shuningdek, inno a sion exnologiyala o‘qi u chidan
yangi olni – asili a o , yo‘nal i u chi a mo i a o olini baja ishni alab e adi. Bu esa
pedagogik ja ayonda o‘qi u chi a o‘qu chi o‘ asidagi munosaba ni
demok a lash i adi. Bi oq, ba’zi muammola ham ma jud: ba cha o‘qi u chila
exnologik sa odxonlikka ega emas, mak abla ning exnik bazasi ham ye a li emas.
Shuning uchun o‘qi u chila uchun maxsus eningla , malaka oshi ish das u la i
ashkil e ish za u .
O'yin osi asida o'qu chila ning bilim o'zlash i ish ja ayoni qulaylashadi, u li xil
p edme la bilan munosaba da bo'lishga o' ganadi, shuningdek, ula da muomala
madaniya i shakllanadi. Muhimi, didak ik o'yinla ja ayonida bolada o'z kuchiga
ishonch shakllanadi, e kin ha aka qilishga, o'z ik la ini e kin bayon qilishga
o' ganadi, mus aqil ik la bildi a boshlaydi. Masalan, "Su a dagi xa oni op" o'yinida
bola su a ni mus aqil kuza adi. Qish manza asi as i langan su a da da ax ning
gullayo gani ham chizilgan bo'lsa, buni bola mus aqil opadi. Shu joyda uning a akku i
ham ishga ushadi. Ya'ni o' ganganla i asosida ha bi aslning o'ziga xoslikla ini esga
oladi a qishda da ax gullamasligini asoslaydi. Xuddi shuningdek, "Bo'lishi mumkin
emas", "Ma ndagi xa oni op" o'yinla i, ebus, boshqo i ma kabila o qu chila ning
ik lash ja ayonini aollash i adi a mus aqil ik lashga o' ga adi. Shuningdek,
da slikdagi asm us ida ishlashga doi mashqla ham o'qu chila ning mus aqil
ik lashga o' ga adi. Bola asmga o'z munosaba ini bildi adi, sa ol-ja obla da aol
ish i ok e adi, asm asosida hikoya yozish opshi ig'i be ilsa, u o'z asa u la i asosida
hikoya yozadi. Boshlang'ich sin o'qish da sla ida bolani mus aqil ik lashga o' ga ish
imkoniya la i keng a undan oqilona oydalanish yaxshi sama a be adi. O'qu chini
ma n us ida ishlashga yo'llash mus aqil ik lashga o' ga ishning eng sama ali
usulla idan bi idi .
Xulosa
Xulosa qilib ay ganda, inno a sion exnologiyala yo damida boshlang‘ich sin
o‘qu chila ini mus aqil ik lashga o‘ ga ish – a’lim izimini mode niza siya qilishning
muhim yo‘nalishidi . Bu me odika o‘qu chila ning man iqiy, anqidiy a ijodiy
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
83
a akku ini i ojlan i adi, ula ni bilimla ni amaliyo ga a biq e ishga o‘ ga adi.
Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, inno a sion exnologiyala ni a’lim ja ayoniga
in eg a siya qilish uchun o‘qi u chila ni doimiy a ishda o‘qi ish a zamona iy
aqamli esu sla bilan a’minlash za u .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Xodjaye B. Pedagogik exnologiyala asosla i. – Toshken : O‘zbekis on nash iyo i,
2020.
2. Saido a M. Boshlang‘ich a’limda inno a sion yondashu la . – Toshken : Ilm Ziyo,
2021.
3. Dewey J. Expe ience and Educa ion. – New Yo k: Macmillan, 1938.
4. OECD Repo : Inno a ion in Educa ion. – Pa is, 2023.
5. Vygo sky L. Mind in Socie y. – Ha a d Uni e si y P ess, 1978.
6. Pape S. The Child en’s Machine: Re hinking School in he Age o he Compu e .
– New Yo k: Basic Books, 1993.
7. Fullan M. The New Meaning o Educa ional Change. – Teache s College P ess,
2024.
