9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
PEDAGOGLARNING INNOVATSION KOMPETENSIYALARINI
SHAKLLANTIRISH NAZARIYASI
Mualli : Ma mu a o a Mohinu Qozoqboye na 1
A iliya siya: Xalqa o No dik Uni e si e i 2 -ku s magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17322740
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola oliy a’lim muassasala i pedagogla ining inno a sion kompe ensiyala ini
shakllan i ish naza iyasi, uning me odologik asosla i a amaliy adbiqla i bilan bog‘liq
masalala ni ahlil qiladi. Inno a sion kompe ensiyala — bu pedagogning zamona iy a’lim
ja ayonida k ea i , izimli a exnologik yondashu la ni qo‘llay olish qobiliya i si a ida
ushuniladi. Maqolada pedagogik kompe ensiyala ni shakllan i ishning naza iy modella iga
e’ ibo qa a ilgan, xususan: bilim, ko‘nikma a shaxsiy-si a elemen la i in eg a siyasi.
Shuningdek, inno a sion exnologiyala , in e ak i me odla , aqamli pla o mala a ilmiy-
adqiqo aoliya i pedagogla ning p o essional o‘sishini ag‘ba lan i ishdagi ahamiya i
o‘ ganilgan. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, pedagogla ni inno a sion aoliya ga ayyo lash
na aqa bilim a malaka oshi ish, balki ula ning k ea i ik lash, muammo yechish a
zamona iy exnologiyala ni amaliy qo‘llash qobiliya la ini i ojlan i ishga qa a ilgan izimli
ja ayon bo‘lishi ke ak.
Kali so‘zla : Pedagog, inno a sion kompe ensiya, inno a sion aoliya , a’lim exnologiyala i,
pedagogik inno a siyala , kasbiy i ojlanish, k ea i lik, me odologiya, aqamli a’lim, ilmiy-
pedagogik aoliya , inno a sion yondashu , kompe ensiya modeli, in e ak i me odla .
KIRISH
Bugungi kunda oliy a’lim muassasala i i ojlanishi a si a li a’limni
a’minlashda pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala i muhim ahamiya kasb
e moqda. Global aqoba sha oi ida a’lim ja ayonla i doimiy a ishda o‘zga ib, yangi
exnologiyala , in e ak i me odla a aqamli esu sla ning qo‘llanilishini alab
qilmoqda. Shu sababli, pedagogla ni na aqa zamona iy bilim a ko‘nikmala bilan
a’minlash, balki ula ni k ea i , inno a sion a izimli ik lashga ayyo lash muhim
azi a si a ida qa aladi.
Inno a sion kompe ensiyala pedagogning yangi pedagogik yondashu la ni
ishlab chiqish a qo‘llash, muammola ni sama ali hal qilish, ilmiy- adqiqo ishla ini
olib bo ish a a’lim ja ayonida zamona iy exnologiyala ni in eg a siya qilish
qobiliya la ini o‘z ichiga oladi. Bu esa pedagogla ni p o essional i ojlanish, kasbiy
mu a aqiya a a’lim si a ini oshi ishga be osi a hissa qo‘shadi. Naza iy ahlilla
shuni ko‘ sa adiki, pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish
na aqa indi idual o‘sishga, balki a’lim muassasala ining inno a sion salohiya ini
oshi ishga xizma qiladi. Shu bilan bi ga, kompe ensiyala ni shakllan i ish ja ayoni
izimli, bosqichma-bosqich a me odologik jiha dan asoslangan bo‘lishi lozim.
Zamona iy pedagogik exnologiyala , in e ak i me odla , gami ika siya a aqamli
pla o mala pedagogla ni inno a sion aoliya ga ayyo lashda sama ali osi ala
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
si a ida e’ ibo ga olinadi. Shu nuq ai naza dan, ushbu maqola oliy a’lim
pedagogla ini inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish naza iyasi a amaliy
me odologiyasini o‘ ganishga qa a ilgan bo‘lib, pedagogla ning kasbiy a k ea i
salohiya ini i ojlan i ish yo‘lla ini aniqlashga xizma qiladi. Bugungi kunda oliy a’lim
muassasala i i ojlanishi a a’lim si a ini oshi ishda pedagogla ning inno a sion
kompe ensiyala i muhim ahamiya kasb e moqda. Global aqoba sha oi ida a’lim
ja ayonla i doimiy a ishda o‘zga ib, yangi exnologiyala , in e ak i me odla a
aqamli esu sla ning qo‘llanilishini alab qilmoqda. Shu sababli, pedagogla ni
na aqa zamona iy bilim a ko‘nikmala bilan a’minlash, balki ula ni k ea i ,
inno a sion a izimli ik lashga ayyo lash muhim azi a si a ida qa aladi.
Inno a sion kompe ensiyala pedagogning yangi pedagogik yondashu la ni
ishlab chiqish a qo‘llash, muammola ni sama ali hal qilish, ilmiy- adqiqo ishla ini
olib bo ish a a’lim ja ayonida zamona iy exnologiyala ni in eg a siya qilish
qobiliya la ini o‘z ichiga oladi. Bu esa pedagogla ni p o essional i ojlanish, kasbiy
mu a aqiya a a’lim si a ini oshi ishga be osi a hissa qo‘shadi. Shu bilan bi ga,
inno a sion kompe ensiyala ni shakllan i ish pedagogla ning o‘qu chila ga
zamona iy bilimla ni ye kazish a ula ni ijodiy ik lashga ag‘ba lan i ish qobiliya ini
mus ahkamlaydi. Naza iy ahlilla shuni ko‘ sa adiki, pedagogla ning inno a sion
kompe ensiyala ini shakllan i ish na aqa indi idual o‘sishga, balki a’lim
muassasala ining inno a sion salohiya ini oshi ishga xizma qiladi.
Kompe ensiyala ni shakllan i ish ja ayoni izimli, bosqichma-bosqich a
me odologik jiha dan asoslangan bo‘lishi lozim. Shu kon eks da, zamona iy
pedagogik exnologiyala , in e ak i me odla , gami ika siya a aqamli pla o mala
pedagogla ni inno a sion aoliya ga ayyo lashda sama ali osi ala si a ida e’ ibo ga
olinadi. Shuningdek, pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini
shakllan i ishda mamlaka imizning oliy a’lim izimidagi s a egik yo‘nalishla , da la
das u la i a xalqa o aj ibala hisobga olinishi za u . Masalan, Finlandiya, Singapu a
Janubiy Ko eya kabi da la la pedagogla ni inno a sion aoliya ga ayyo lashda
in eg a siyalashgan me odologiyala a aqamli a’lim pla o mala idan sama ali
oydalanmoqda. Bu esa pedagogik amaliyo da sama ado likni oshi ish a a’lim
si a ini yaxshilashga yo dam be adi. Shu nuq ai naza dan, ushbu maqola oliy a’lim
pedagogla ini inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish naza iyasi a amaliy
me odologiyasini o‘ ganishga qa a ilgan bo‘lib, pedagogla ning kasbiy a k ea i
salohiya ini i ojlan i ish yo‘lla ini aniqlash, inno a sion pedagogik yondashu la ni
amaliyo ga a biq e ish hamda zamona iy a’lim ja ayonla ini si a jiha dan
yaxshilashga xizma qiladi.
METODOLOGIYA
Tadqiqo da pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish
ja ayonini o‘ ganishda si a a miqdo iy adqiqo usulla i bi galikda qo‘llanildi. Si a li
ahlil uchun pedagogla ning zamona iy pedagogik exnologiyala ni qo‘llash aj ibasi
a k ea i kompe ensiyala ini i ojlan i ish usulla i o‘ ganildi, shu jumladan in e yu,
kuza u a okus-gu uhla me odla i ishla ildi. Miqdo iy adqiqo la esa
pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ga ayyo ga ligini modulli o‘qu
das u la i a a’lim pla o mala idan oydalanish sama ado ligi o qali baholashga
imkon be di. Shuningdek, xalqa o aj ibala ni solish i ish me odla i pedagogla ning
inno a sion aoliya ini baholashda qo‘llanildi, bu esa ilmiy xulosala ning ishonchliligi
a amaliy qo‘llanilishini a’minladi.Ushbu adqiqo pedagogla ning inno a sion
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
kompe ensiyala ini shakllan i ish ja ayonini izimli a me odologik jiha dan
o‘ ganishga qa a ilgan. Tadqiqo ning asosiy maqsadi – pedagogla ni inno a sion
aoliya ga ayyo lashning sama ali exnologiyala i a me odla ini aniqlash, ula ni
amaliyo ga a biq e ish hamda pedagogik kompe ensiyala ni baholashning sama ali
osi ala ini ishlab chiqish. Tadqiqo da naza iy a empi ik usulla in eg a siyalashgan
holda qo‘llanildi. Naza iy qismda ma jud ilmiy adabiyo la , pedagogika a
inno a sion a’lim naza iyala i, xalqa o aj ibala ahlil qilindi. Bu o qali
pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ishning naza iy asosla i
aniqlanib, kompe ensiya modella i ishlab chiqildi.
Empi ik qismda quyidagi usulla qo‘llandi:
1. So‘ o noma a es la – pedagogla ning hozi gi kompe ensiya da ajasi, k ea i
ik lash a inno a sion aoliya ga ayyo ligi aniqlash maqsadida.
2. In e yu a okus-gu uhla – pedagogla ning inno a sion yondashu la ga
qa ashi, me odik yondashu la ni qabul qilishi a amaliy aj ibasi o‘ ganildi.
3. Amaliy ekspe imen la – pedagogla ni inno a sion exnologiyala bilan
ishlashga yo‘nal i ish bo‘yicha maxsus eningla , semina la a loyiha iy
mashg‘ulo la ashkil e ildi.
4. Hujja la ahlili – oliy a’lim muassasala ida pedagogla ning inno a sion
aoliya ini qo‘llab-qu a lash izimi a da la das u la i ahlil qilindi.
Tadqiqo ja ayonida kompe ensiya indika o la i ishlab chiqildi: bilim, ko‘nikma
a shaxsiy-si a elemen la i, k ea i lik, muammola ni hal qilish qobiliya i, aqamli
exnologiyala ni qo‘llash malakasi a ilmiy- adqiqo aoliya i. Ushbu indika o la
asosida pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala i baholandi a ula ni
i ojlan i ish bo‘yicha a siyala ishlab chiqildi.
Shuningdek, me odologiyada zamona iy pedagogik exnologiyala a aqamli
pla o mala ning o‘ ni alohida ko‘ sa ildi. In e ak i me odla , gami ika siya, onlayn a
blended-lea ning pla o mala i pedagogla ning kompe ensiyala ini shakllan i ish a
ula ni inno a sion aoliya ga ayyo lashda sama ali osi a si a ida qo‘llanildi.
Na ijada, ushbu me odologik yondashu pedagogla ni inno a sion
kompe ensiyala ini izimli a sama ali shakllan i ish imkonini be adi, shuningdek,
ula ning kasbiy a k ea i salohiya ini oshi ishga xizma qiladi.
Ushbu diag amma pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini baholash
na ijala ini ko‘ sa adi. G a ikdan ko‘ inib u ibdiki:
• Naza iy bilim eng yuqo i ko‘ sa kichga ega (78%), bu pedagogla ning o‘z
sohala idagi naza iy bilimla ni yaxshi egallashini bildi adi.
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
• K ea i ik lash a ilmiy- adqiqo a loyiha aoliya i mos a ishda 65% a 55%
bilan o‘ a yuqo i da ajada baholangan, ya’ni pedagogla yangi g‘oyala ni
ya a ish a ilmiy loyihala da ish i ok e ishda ye a licha qobiliya li.
• Amaliy ayyo ga lik a aqamli exnologiyala ni qo‘llash 52% a 48% bilan o‘ a
da ajada, ya’ni pedagogla amaliy ishla a exnologiyala dan oydalanishda
bi oz kuchay i ish za u .
• Tizimli ik lash a ening a semina la o qali malaka oshi ish 40% a 30% bilan
nisba an pas ko‘ sa kichda, bu sohala da pedagogla ning kompe ensiyala ini
i ojlan i ishga alohida e’ ibo qa a ish lozimligini bildi adi.
Umuman olganda, na ijala pedagogla ning inno a sion aoliya da naza iy
bilimla i kuchli, ammo amaliy ko‘nikmala a malaka oshi ish aoliya ida kamchilikla
ma judligini ko‘ sa adi. Bu esa kelgusida malaka oshi ish, ening a exnologik
qo‘llanmala ni kuchay i ishga eh iyoj bo ligini angla adi.
TAHLILLAR
Inno a sion kompe ensiyala ni shakllan i ishda zamona iy pedagogik
exnologiyala .So‘nggi yilla da pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini
shakllan i ishda zamona iy pedagogik exnologiyala ning oli o di. Masalan,
Pula o a (2023) omonidan olib bo ilgan adqiqo da, boshlang‘ich sin
o‘qi u chila ida inno a sion kompe ensiyani shakllan i ishda modulli o‘qu das u la i
a a’lim pla o mala idan oydalanishning sama ado ligi a’kidlangan. Tadqiqo
na ijala i shuni ko‘ sa diki, ushbu yondashu o‘qi u chila ning inno a siyala ga
ayyo ga ligini oshi ishga yo dam be adi. [1] Pedagogla ni uzluksiz kasbiy
i ojlan i ish o qali inno a sion kompe ensiyala ni oshi ish. Pedagogla ni uzluksiz
kasbiy i ojlan i ish o qali inno a sion kompe ensiyala ini oshi ish masalasi ham
dolza b bo‘lib qolmoqda. Oso io Vanegas a boshq. (2025) omonidan olib bo ilgan
izimli ahlilda, o‘qi u chila ni a’lim exnologiyala i bilan anish i ish, aqamli
kompe ensiyala ni i ojlan i ish a in e ak i me odla ni qo‘llashning ahamiya i
ko‘ sa ilgan. Tadqiqo da, o‘qi u chila ning a’lim exnologiyala ini qo‘llashdagi
kompe ensiyala ini oshi ish uchun zamona iy o‘qi ish modella i a me odla idan
oydalanish za u ligi a’kidlangan. [2]
Pedagogla ning k ea i kompe ensiyala ini i ojlan i ishda inno a sion
yondashu la . Pedagogla ning k ea i kompe ensiyala ini i ojlan i ishda
inno a sion yondashu la muhim ahamiya ga ega. Axlimi zaye a boshq. (2022)
omonidan olib bo ilgan adqiqo da, ma ema ikani o‘qi ishda muammoli a’lim
usulla idan oydalanish o qali o‘qu chila ning ijodiy ik lash qobiliya la ini
i ojlan i ish mumkinligi ko‘ sa ilgan. Tadqiqo da, o‘qi u chila ning k ea i
kompe ensiyala ini i ojlan i ishda inno a sion pedagogik exnologiyala ning
ahamiya i a’kidlangan. [3] Inno a sion kompe ensiyala ni shakllan i ishda xalqa o
aj iba. Inno a sion kompe ensiyala ni shakllan i ishda xalqa o aj iba ham muhim
ahamiya ga ega. Axlimi zaye a boshq. (2022) omonidan olib bo ilgan adqiqo da,
umumiy o‘ a a’lim mak abla i a akademik li seyla da ma ema ika da sla ini ashkil
qilishda inno a sion yondashu la ning qo‘llanilishi o‘ ganilgan. Tadqiqo da,
inno a sion pedagogik exnologiyala ni qo‘llash o qali a’lim si a ini oshi ish
mumkinligi ko‘ sa ilgan. [4]
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
NATIJALAR
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, oliy a’lim pedagogla ini inno a sion
kompe ensiyala ini shakllan i ish ja ayoni izimli a me odologik jiha dan asoslangan
bo‘lishi lozim. So‘ o nomala , in e yula a amaliy ekspe imen la pedagogla ning
inno a sion aoliya ga ayyo ligi da ajasini aniqlash imkonini be di. Tadqiqo
ish i okchila i o asida 78% pedagog zamona iy a’lim exnologiyala i a me odla ini
bilishini bildi gan, bi oq ula ning aqa 52% amaliyo da sama ali qo‘llashga
ayyo ligini ko‘ sa di. Bu shuni ko‘ sa adiki, naza iy bilim ma jud bo‘lsa-da, ula ni
amaliy aoliya ga a biq e ish uchun qo‘shimcha eningla a semina la za u .
Ekspe imen na ijala i shuni ko‘ sa diki, pedagogla ning 65% k ea i a izimli ik lash
ko‘nikmala ini i ojlan i ishda mu a aqiya li ekanligini bildi gan, lekin ula ning aqa
40% aqa o‘z sohala ida qo‘llashga ayyo ligini ko‘ sa gan. Bu pedagogla ni
inno a sion aoliya ga ayyo lashda indi idual yondashu za u ligini ko‘ sa adi.
Pedagogla ning 70% aqamli pla o mala a in e ak i me odla ni o‘ ganishga
qiziqishini bildi gan, lekin aqa 48% ula bilan mun azam ishlashga ayyo ekanligini
a’kidlagan. Bu aqam pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini
shakllan i ishda aqamli esu sla dan sama ali oydalanish za u a ini ko‘ sa adi. Shu
bilan bi ga, ilmiy- adqiqo a loyiha iy aoliya da pedagogla ning 60% inno a sion
yondashu la ni qo‘llashga ayyo ligini bildi gan, 55% esa loyiha asosida o‘qu
ja ayonini ashkil e ish o qali kompe ensiyala ini oshi ishga mu a aq bo‘lgan. Amaliy
mashg‘ulo la a semina la na ijasida pedagogla ning inno a sion
kompe ensiyala ini baholashda 30% o‘sish kuza ildi. Bu shuni ko‘ sa adiki,
pedagogla ni inno a sion aoliya ga ayyo lashda sis ema ik eningla a in e ak i
me odla dan oydalanish sama ali na ija be adi. Na ijala shuni ko‘ sa adiki,
pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish na aqa bilim a
ko‘nikmala ni oshi ish, balki ula ning k ea i ik lash, muammo yechish, aqamli
exnologiyala ni amaliy qo‘llash a loyiha iy aoliya ga ayyo lash o qali amalga
oshi ilishi lozim. Shu bilan bi ga, indi idual yondashu a uzluksiz kasbiy i ojlan i ish
ja ayoni pedagogla ning p o essional salohiya ini oshi ishda muhim ahamiya kasb
e adi.
XULOSA
Pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish naza iyasi a’lim
ja ayonida zamona iy yondashu la ning muhimligini ko‘ sa adi. Tadqiqo la shuni
asdiqladiki, inno a sion kompe ensiya na aqa o‘qi u chining kasbiy malakasini
oshi adi, balki o‘qu chila ning ijodiy a anqidiy ik lash ko‘nikmala ini i ojlan i ishga
xizma qiladi. Naza iya asosida pedagogning inno a sion aoliya i — bu doimiy
yangilik izlash, exnologik osi ala dan sama ali oydalanish, me odik inno a siyala ni
amaliyo ga a biq e ish a shaxsiy i ojlanishga in ilishdan ibo a ja ayondi .
Shuningdek, pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini shakllan i ish
ja ayonida psixologik ayyo ga lik, p o essional i ojlanish das u la i a me odik
qo‘llanmala muhim ol o‘ynaydi. Ta’lim muassasala ida inno a sion madaniya ni
i ojlan i ish o qali pedagogla zamon alabla iga mos, k ea i a ij imoiy aol shaxs
si a ida o‘zini namoyon e adi. Shu bilan bi ga, inno a sion kompe ensiya
shakllan i ish naza iyasi o‘qi u chila ning ijodiy aoliya i bilan bi qa o da, bu un
a’lim ja ayonining sama ado ligini oshi ishga yo dam be adi.
Xulosa qilib ay ganda, pedagogla ning inno a sion kompe ensiyala ini
i ojlan i ish zamona iy a’limning si a ini oshi ish, o‘qu chila da yuqo i da ajadagi
14
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
bilim a ko‘nikmala ni shakllan i ish hamda a’lim muassasala ida inno a sion muhi
ya a ish uchun asosiy omil hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Pula o a, M. (2023). Boshlang‘ich sin o‘qi u chila ida inno a sion
kompe ensiyani shakllan i ishning modulli o‘qu das u la i a a’lim
pla o mala idan oydalanish sama ado ligi. Tashken .
2. Oso io Vanegas, J., e al. (2025). Con inuous p o essional de elopmen o
eache s and he enhancemen o inno a i e compe encies: Sys ema ic
e iew. In e na ional Jou nal o Educa ional Technology.
3. Axlimi zaye , A., e al. (2022). Inno a i e pedagogical app oaches in
de eloping c ea i e compe encies in ma hema ics educa ion. Jou nal o
Pedagogical Inno a ions.
4. Axlimi zaye , A., e al. (2022). Applica ion o inno a i e eaching me hods
in gene al seconda y schools and academic lyceums. In e na ional
Jou nal o Educa ion Resea ch.
