9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
IJODKORLIK KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHDA INNOVATSION
LIDERLIK: 6-SINF INFORMATIKA DARSLARI TAJRIBASI
Mualli : Nu ja o Shoh uh Adhamjon o’g’li 1
A iliya siya: Xalqa o No dik Uni e si e i 2 -ku s magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17323327
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada 6-sin in o ma ika da sla i ja ayonida o‘qu chila da ijodko lik
ko‘nikmala ini shakllan i ishda inno a sion lide likning ahamiya i yo i ib be ilgan. Lide
pedagog aoliya ida zamona iy a’lim exnologiyala i, in e aol usulla , loyiha a opshi iqla
o qali o‘qu chila ni mus aqil ik lashga, yangicha yondashu la ni qo‘llashga a k ea i
g‘oyala ni ishlab chiqishga yo‘nal i ish muhimligi asoslab be iladi. Tadqiqo da in o ma ika
anining das labki bosqichida o‘qu chila da ijodko likni i ojlan i ish na aqa ula ning
exnologik sa odxonligini oshi ishi, balki shaxsiy si a la ida lide lik, ashabbusko lik a
mas’uliya ni shakllan i ishga ham xizma qilishi ahlil qilingan. Shuningdek, maqolada
inno a sion lide pedagogning oli na aqa bilim be ishda, balki o‘qu chila ni jamoadagi
hamko lik, ijodiy muhi ni ya a ish a a’lim ja ayonini sama ali boshqa ishda muhim omil
si a ida ko‘ ib chiqiladi.
Kali so‘zla : ijodko lik, inno a sion lide lik, in o ma ika da sla i, lide pedagog, k ea i
ko‘nikmala , 6-sin , zamona iy a’lim exnologiyala i..
KIRISH
Bugungi kunda a’lim izimida eng muhim azi ala dan bi i – o‘qu chila da
ijodko lik ko‘nikmala ini shakllan i ish a ula ni zamona iy jamiya alabla iga mos
aqoba ba dosh shaxs si a ida a biyalashdi . Raqamli exnologiyala ez su ’a la
bilan i ojlanayo gan bi da da o‘qu chila da k ea i a akku ni uyg‘o ish, mus aqil
qa o qabul qilishga, yangicha yondashu la ni izlashga yo‘nal i ish muhim
pedagogik masala hisoblanadi. Ayniqsa, in o ma ika ani na aqa exnik
ko‘nikmala ni, balki ahliliy a ijodiy ik lashni i ojlan i ishga keng imkoniya ya a adi.
O‘qu chila da ijodko likni i ojlan i ish ja ayonida lide pedagogning o‘ ni alohida
ahamiya ga ega. Chunki lide pedagog na aqa bilim be u chi, balki o‘qu chila ning
aol ish i okini a’minlo chi, ula da ashabbusko lik, ijodiy muhi ya a ish a jamoada
ishlash qobiliya ini shakllan i u chi shaxs si a ida maydonga chiqadi. U zamona iy
pedagogik a axbo o -kommunika siya exnologiyala idan sama ali oydalangan
holda a’lim ja ayonini inno a sion yondashu la bilan boyi adi. Shu nuq ai naza dan,
6-sin in o ma ika da sla i doi asida ijodko lik ko‘nikmala ini shakllan i ishda
inno a sion lide likning ahamiya ini ahlil qilish bugungi a’lim isloho la i kon eks ida
juda dolza bdi . Ze o, ushbu ja ayon o‘qu chila ning shaxsiy i ojlanishida, exnologik
sa odxonligida, shuningdek, ula ning kelajakdagi kasbiy kompe ensiyala ini
shakllan i ishda asosiy omil bo‘lib xizma qiladi. Bugungi globallashu da ida a’lim
izimi oldiga qo‘yilayo gan asosiy azi ala dan bi i – o‘qu chila da mus aqil ik lash,
k ea i yondashu a inno a sion ko‘nikmala ni shakllan i ishdi . Axbo o -
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
kommunika siya exnologiyala ining ezko i ojlanishi, aqamli a’lim osi ala ining
keng jo iy e ilishi hamda jamiya ning in ellek ual salohiya ga bo‘lgan eh iyoji
in o ma ika anining a’limdagi ahamiya ini yanada oshi moqda. Ayniqsa, 6-sin
o‘qu chila i bilan olib bo iladigan in o ma ika da sla i o qali ula na aqa das labki
bilim a ko‘nikmala ni egallaydila , balki yangi g‘oya ishlab chiqish, muammoni
yangicha yo‘lla bilan hal e ish hamda ijodko lik qobiliya la ini i ojlan i ish imkoniga
ega bo‘ladila . Shu ja ayonda lide pedagogning o‘ ni beqiyosdi . Chunki u da s
ja ayonini aqa bilim be ish bilan cheklanmaydi, balki o‘qu chila da ijodiy a akku ,
ashabbusko lik, gu uhiy ishla da sama ali ish i ok e ish a mus aqil qa o qabul
qilish qobiliya la ini shakllan i adi. Inno a sion lide lik amoyilla i asosida ashkil
e ilgan a’lim ja ayoni o‘qu chila da mo i a siyani kuchay i adi, ula ni aqamli
muhi da aol bo‘lishga undaydi a kelajakdagi aqoba ba dosh shaxs si a ida
shakllanishiga xizma qiladi. Mazku maqolada 6-sin in o ma ika da sla i misolida
ijodko lik ko‘nikmala ini shakllan i ishda lide pedagogning o‘ ni a azi ala i
yo i iladi hamda inno a sion yondashu la sama ado ligi ilmiy ahlil qilinadi.
METODOLOGIYA
Mazku adqiqo me odologiyasi 6-sin in o ma ika da sla i misolida
o‘qu chila da ijodko lik ko‘nikmala ini shakllan i ish ja ayonida inno a sion
lide likning a’si ini aniqlashga qa a ildi. A alo, ilmiy-naza iy manbala , zamona iy
a’lim exnologiyala i a lide pedagogika konsepsiyala i o‘ ganilib, mazku
ja ayonning naza iy asosla i ishlab chiqildi. Shu bilan bi ga, ilg‘o xo ijiy aj ibala ahlil
qilinib, ula mahalliy a’lim ja ayoniga moslash i ish imkoniya la i ko‘ ib chiqildi.
Tadqiqo ja ayonida Toshken iloya idagi umum a’lim mak abida 6-sin da ahsil
olayo gan 60 na a o‘qu chi a 3 na a in o ma ika o‘qi u chisi ish i ok e di. Ula
aj iba a nazo a gu uhla iga aj a ildi. Nazo a gu uhida in o ma ika da sla i
an’ana iy me od asosida olib bo ilgan bo‘lsa, aj iba gu uhida lide pedagog
aoliya ini asosiy omil si a ida qo‘llash o qali inno a sion yondashu la jo iy e ildi.
Tadqiqo usulla i si a ida pedagogik kuza ish, es sino la i, ijodiy opshi iqla ,
so‘ o nomala a suhba la qo‘llanildi. Pedagogik kuza ish da s ja ayonida
o‘qu chila ning ijodiy aolligini aniqlashga yo dam be di, es a opshi iqla o qali
bilim da ajasi a k ea i yechimla ni ishlab chiqish qobiliya i baholandi. So‘ o noma
a suhba la esa o‘qu chila ning lide pedagog aoliya iga bo‘lgan munosaba ini
hamda da sla dan olgan aassu o la ini aniqlashga xizma qildi. Amaliy yondashu
si a ida aj iba gu uhida loyiha asosida a’lim, o‘yin exnologiyala i, gu uhiy
opshi iqla a axbo o -kommunika siya osi ala idan sama ali oydalanish kabi
me odla qo‘llanildi. Bu ja ayon lide pedagog omonidan boshqa ilib, o‘qu chila
mus aqil ik lashga, ijodiy g‘oya akli qilishga a o‘za o hamko likda ishlashga
yo‘nal i ildi.
Na ijala ni baholashda o‘qu chila ning ijodiy aoliya i, mus aqil yechim opish
qobiliya i, exnologik osi ala dan ijodiy oydalanish da ajasi a jamoa iy ishla dagi
ish i oki asosiy mezon si a ida anlandi. Shu me odologik yondashu adqiqo
na ijala ini sama ali ahlil qilish a ijodko lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishda
inno a sion lide likning amaliy ahamiya ini aniqlash imkonini be di.
TAHLILLAR
Tahlilla shuni ko‘ sa diki, 6-sin in o ma ika da sla ida inno a sion lide lik
yondashu ini qo‘llash o‘qu chila da ijodko lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishda sezila li
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
na ija be di. A alo, aj iba gu uhidagi o‘qu chila nazo a gu uhiga nisba an
mus aqil ik lash a yangi g‘oya akli qilishga ko‘p oq moyillik bildi ishdi. Da s
ja ayonida ula na aqa ayyo bilimla ni o‘zlash i ish bilan cheklanib qolmay, balki
ma jud muammola ga u li xil yechimla ni ishlab chiqishga ham ha aka qildila . Bu
esa k ea i a akku ni i ojlan i ishning asosiy ko‘ sa kichidi . Ikkinchi ahlil
na ijala ida shuni ko‘ ish mumkinki, lide pedagog omonidan qo‘llanilgan in e aol
usulla , xususan, gu uhiy ishla , loyiha opshi iqla i a o‘yinli me odla o‘qu chila ning
da sga bo‘lgan qiziqishini oshi di. O‘qu chila o asida aol muloqo , sa ol-ja obla a
ijodiy musobaqala ashkil e ilishi ula ni bilimla ni ez oq o‘zlash i ishga a o‘z ik ini
e kin i oda e ishga undadi. Bu esa an’ana iy yondashu la ga nisba an sama ali oq
na ija be di. Uchinchi jiha si a ida, in o ma ika da sla ida o‘qu chila ning exnologik
osi ala dan oydalanish madaniya i o‘sdi. Taj iba gu uhidagi o‘qu chila u li
das u la dan oydalanib, kichik loyiha ishla i ya a dila a ula ni sin oldida aqdim
e dila . Bu ja ayon o‘qu chila da na aqa exnik ko‘nikmala ni, balki jamoa bilan
ishlash, mas’uliya ni bo‘lishish a lide lik si a la ini shakllan i di. Shu o qali
inno a sion lide lik na aqa ijodko likni, balki boshqa shaxsiy kompe ensiyala ni ham
i ojlan i ishga xizma qilishi aniqlandi.
Nihoya , ahlilla shuni ko‘ sa diki, aj iba gu uhidagi o‘qu chila o asida ijobiy
aqoba muhi i shakllandi. Lide pedagog omonidan qo‘llangan mo i a sion
yondashu la , o‘qu chila ning kichik yu uqla ini e’ i o e ishi a ula ga ag‘ba be ishi
na ijasida da sla da ish i ok e ish aolligi o di. Bu esa ijodko lik ko‘nikmala i bilan
bi ga o‘qu chila ning o‘z-o‘ziga ishonchini oshi ishda muhim omil bo‘ldi. O‘ kazilgan
kuza u a ahlilla shuni ko‘ sa adiki, in o ma ika da sla ida lide pedagogning
inno a sion yondashu la i o‘qu chila aoliya iga be osi a ijobiy a’si ko‘ sa moqda.
An’ana iy usulda o‘qi ilgan nazo a gu uhidagi o‘qu chila da sni ko‘p oq passi
inglo chi si a ida ish i ok e gan bo‘lsa, inno a sion me odla asosida a’lim olgan
aj iba gu uhi o‘qu chila i muammoli aziya la ni hal qilishda aol qa nashdi, o‘z
ik ini ochiq bildi a oldi a mus aqil qa o qabul qilish ko‘nikmasi shakllandi.
Tahlilla da omida shuningdek, o‘qu chila ning ijodko lik da ajasini aniqlash
uchun maxsus diagnos ik opshi iqla be ildi. Na ijala shuni ko‘ sa diki, aj iba
gu uhidagi o‘qu chila algo i mik masalala ni u li usulla da yechishga ha aka
qilgan bo‘lsa, nazo a gu uhida asosan s anda yondashu dan oydalanilgan. Bu esa
o‘qu chila ning k ea i a akku da ajasi inno a sion yondashu la qo‘llanganida
yuqo i bo‘lishini isbo ladi. Shuningdek, o‘qu chila bilan o‘ kazilgan suhba a
anke ala na ijala i ula ning in o ma ika da sla iga bo‘lgan qiziqishi a mo i a siyasi
oshganini ko‘ sa di. Taj iba gu uhida 80% o‘qu chi in o ma ika anida mus aqil
loyihala us ida ishlash is agini bildi gan bo‘lsa, nazo a gu uhida bu ko‘ sa kich 45%
ni ashkil e di. Demak, lide pedagogning inno a sion yondashu i na aqa ijodiy
a akku ni, balki o‘qu chila ning anga bo‘lgan qiziqishini ham sezila li da ajada
kuchay i adi.
NATIJALAR
O‘ kazilgan adqiqo na ijala iga ko‘ a, 6-sin in o ma ika da sla ida inno a sion
lide lik asosida o‘qi ilgan o‘qu chila ijodko lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishda
an’ana iy me odda a’lim olgan o‘qu chila ga nisba an yuqo i na ijala ko‘ sa dila .
Taj iba gu uhida 30 na a o‘qu chidan 22 na a i (73%) yangi g‘oya ishlab chiqish a
uni qo‘llashda aol bo‘lgani kuza ildi, nazo a gu uhida esa bu ko‘ sa kich a igi 15
na a ni (50%) ashkil e di. Bu a q inno a sion lide lik yondashu ining sama ado ligini
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
yaqqol asdiqlaydi. Ikkinchi na ija si a ida, muammoli azi ala ga ijodiy yechim
opishda ham sezila li a qla kuza ildi. Taj iba gu uhidagi o‘qu chila ning 25 na a i
(83%) be ilgan masalaga bi nech a yechim a ian ini ishlab chiqishga mu a aq
bo‘ldi, nazo a gu uhida esa bunday imkoniya ni aqa 16 na a o‘qu chi (53%)
namoyon qildi. Bu esa lide pedagogning ijodiy muhi ya a ishi o‘qu chila da u licha
ik lash ko‘nikmasini mus ahkamlashini ko‘ sa adi. Uchinchi na ija shundan ibo a ki,
axbo o exnologiyala idan ijodiy oydalanish ko‘nikmala i ham aj iba gu uhida
ancha yuqo i bo‘ldi. Jumladan, 30 na a o‘qu chidan 24 na a i (80%) g a ik das u la
yo damida o iginal loyiha ya a ishga mu a aq bo‘ldi, nazo a gu uhida esa bu
ko‘ sa kich 18 na a dan (60%) oshmadi. Bu aqamla o‘qu chila da exnologik
sa odxonlikni i ojlan i ishda lide pedagogning ye akchi o‘ nini ko‘ sa adi.
Yana bi muhim na ija jamoada ishlash a lide lik ko‘nikmala ining
i ojlanishida ko‘zga ashlandi. Taj iba gu uhidagi o‘qu chila ning 26 na a i (87%)
gu uhiy opshi iqla da aol ish i ok e di, nazo a gu uhida esa bu ko‘ sa kich 19
na a ni (63%) ashkil e di. Demak, lide pedagogning in e aol me odla dan
oydalanishi o‘qu chila da na aqa ijodko lik, balki hamko lik a mas’uliya uyg‘usini
ham shakllan i gan.Umumiy na ijala ga ko‘ a, aj iba gu uhidagi o‘qu chila ning
ijodko lik da ajasi o‘ acha 76% ni ashkil e gan bo‘lsa, nazo a gu uhida bu
ko‘ sa kich 56% a o ida bo‘ldi. 20% li a q inno a sion lide lik yondashu ining
sama ado ligini ilmiy jiha dan asdiqlaydi.
1-jad al
Yangi g‘oya ishlab chiqish
73%
50%
23%
Ijodiy yechim opish
83%
53%
30%
Texnologiyadan oydalanish
80%
60%
20%
Gu uhiy ish i ok
87%
63%
24%
O‘ acha da aja
76%
56%
20%
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, aj iba gu uhida inno a sion lide lik asosida
o‘qi ilgan o‘qu chila ning ba cha ko‘ sa kichla i nazo a gu uhiga nisba an
yuqo i oq. Eng ka a a q muammoli azi ala ga ijodiy yechim opishda kuza ildi
(+30%). Bu shuni angla adiki, lide pedagog omonidan qo‘llangan in e aol me odla
a ijodiy muhi ya a ish usulla i o‘qu chila ning mus aqil ik lash a u licha yechim
ishlab chiqish ko‘nikmala ini ancha kuchay i gan. Shuningdek, gu uhiy
opshi iqla da aol ish i ok (+24%) ham o‘qu chila da jamoa iy ishlash a lide lik
si a la ining shakllanishini ko‘ sa adi. Umumiy hisobda aj iba gu uhidagi
o‘qu chila ning ijodko lik da ajasi o‘ acha 76% ni ashkil e gan bo‘lsa, nazo a
gu uhida bu ko‘ sa kich 56% bo‘lib, a q 20% ga eng. Bu na ijala inno a sion lide lik
yondashu i in o ma ika da sla ida ijodko lik ko‘nikmala ini shakllan i ishda sama ali
ekanligini asdiqlaydi.
XULOSA
Yuqo idagi adqiqo a ahlilla shuni ko‘ sa diki, 6-sin in o ma ika da sla ida
inno a sion lide lik yondashu i o‘qu chila da ijodko lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishda
muhim ahamiya kasb e adi. Taj iba na ijala i nazo a gu uhiga nisba an yuqo i oq
bo‘lib, o‘qu chila ning mus aqil ik lash, yangi g‘oya ishlab chiqish, exnologiyala dan
ijodiy oydalanish a gu uhiy ishla da aol ish i ok e ish da ajala i sezila li oshdi. Lide
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
pedagogning inno a sion me odla dan oydalanishi o‘qu chila ni da s ja ayonida
aollash i di, ula da ijodiy a akku bilan bi ga ashabbusko lik, mas’uliya a jamoa iy
hamko lik si a la ini ham shakllan i di. Bu esa na aqa in o ma ika anini o‘qi ishda,
balki o‘qu chila ning umumiy shaxsiy i ojlanishida ham muhim omil bo‘lib xizma
qiladi. Shunday qilib, in o ma ika anida ijodko likni shakllan i ishda lide
pedagogning inno a sion yondashu i an’ana iy usulla ga qa aganda sama ali oq
na ija be adi. Bu yondashu a’lim ja ayonini yanada mazmunli qiladi a kelajakda
o‘qu chila ning aqoba ba dosh shaxs si a ida shakllanishiga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Fullan, M. (2014). The P incipal: Th ee Keys o Maximizing Impac . San
F ancisco, CA: Jossey-Bass.
2. Robinson, V. M. J., Lloyd, C. A., & Rowe, K. J. (2008). The impac o leade ship
on s uden ou comes: An analysis o he di e en ial e ec s o leade ship
ypes. Educa ional Adminis a ion Qua e ly, 44(5), 635–674.
h ps://doi.o g/10.1177/0013161X08321509
3. T illing, B., & Fadel, C. (2009). 21s Cen u y Skills: Lea ning o Li e in Ou
Times. San F ancisco, CA: Jossey-Bass.
4. Ha g ea es, A., & Fullan, M. (2012). P o essional Capi al: T ans o ming
Teaching in E e y School. New Yo k, NY: Teache s College P ess.
5. Jonassen, D. H. (2013). Lea ning o Sol e P oblems wi h Technology: A
Cons uc i is Pe spec i e. New Yo k, NY: Rou ledge.
6. Kozma, R. B. (2011). T ans o ming educa ion: Assessing and eaching 21s
cen u y skills. In P. G i in, B. McGaw, & E. Ca e (Eds.), Assessmen and
Teaching o 21s Cen u y Skills (pp. 13–24). Do d ech : Sp inge .
h ps://doi.o g/10.1007/978-94-007-2324-5_2
7. Qodi o a, G. N. (2022). Ta’lim ja ayonida inno a sion pedagogik
exnologiyala dan oydalanishning sama ado ligi. O‘zbekis onda
pedagogika a psixologiya ju nali, 4(3), 45–52.
8. Ka imo , A. R. (2021). O‘qu chila da k ea i ik lashni i ojlan i ishning
me odik asosla i. Ta’lim a inno a sion adqiqo la ju nali, 2(6), 78–85.
