Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
111
MINTAQAVIY INNOVATSION KLASTERLAR: RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI
Qa shi Da la Uni e si e i o‘qi u chisi
U.E.Eshmaxma o
Anno a siya. Ushbu maqolada min aqa iy inno a sion klas e la ning shakllanishi,
i ojlanish omilla i hamda is iqbolla i ahlil qilinadi. Zamona iy iq isodiy a aqqiyo da
klas e lashu aqoba ba doshlikni oshi ish a inno a sion muhi ni shakllan i ishda
muhim omil si a ida e’ i o e iladi. Maqolada che el olimla i hamda O‘zbekis onlik
adqiqo chila ning ilmiy ishlanmala idan oydalanilgan.
Maqolada klas e la ni i ojlan i ishda da la siyosa ining o‘ ni, xususiy sek o bilan
hamko lik mexanizmla i, xo ijiy aj iba asosida amalga oshi ilayo gan loyihala
(masalan, Janubiy Ko eya, Ge maniya, Xi oy aj ibala i) bilan solish i ma ahlil
o‘ kaziladi. Yakunda O‘zbekis onda min aqa iy inno a sion klas e la ni i ojlan i ish
is iqbolla i, ins i u sional yondashu la a s a egik a siyala ishlab chiqiladi.
Kali so'zla . min aqa iy inno a sion klas e la , inno a sion i ojlanish, ,
aqoba ba doshlik, ilm- an a ishlab chiqa ish in eg a siyasi, inno a sion muhi ,
hududiy iq isodiyo , exnologik a aqqiyo , xo ijiy aj iba, inno a sion siyosa ,
iq isodiy hamko lik, inno a sion in a uzilma, aqamli ans o ma siya.
Abs ac . This a icle analyzes he o ma ion, de elopmen ac o s and p ospec s o
egional inno a ion clus e s. In mode n economic de elopmen , clus e ing is
ecognized as an impo an ac o in inc easing compe i i eness and o ming an
inno a i e en i onmen . The a icle uses scien i ic de elopmen s o o eign scien is s
and Uzbek esea che s.
The a icle p o ides a compa a i e analysis o he ole o s a e policy in he
de elopmen o clus e s, mechanisms o coope a ion wi h he p i a e sec o , and
p ojec s implemen ed based on o eign expe ience ( o example, he expe iences o
Sou h Ko ea, Ge many, China). Finally, he p ospec s o he de elopmen o egional
inno a ion clus e s in Uzbekis an, ins i u ional app oaches and s a egic
ecommenda ions a e de eloped.
Keywo ds. egional inno a ion clus e s, inno a i e de elopmen , compe i i eness,
in eg a ion o science and p oduc ion, inno a i e en i onmen , egional economy,
echnological p og ess, o eign expe ience, inno a i e policy, economic coope a ion,
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
112
inno a i e in as uc u e, digi al ans o ma ion.
Аннотация. В данной статье анализируются факторы формирования, развития и
перспективы региональных инновационных кластеров. В условиях
современного экономического развития кластеризация признается важным
фактором повышения конкурентоспособности и формирования инновационной
среды. В статье использованы научные разработки зарубежных и узбекских
ученых.
В статье проводится сравнительный анализ роли государственной политики в
развитии кластеров, механизмов взаимодействия с частным сектором и
проектов, реализуемых с учетом зарубежного опыта (например, опыта Южной
Кореи, Германии, Китая). В заключение рассматриваются перспективы развития
региональных инновационных кластеров в Узбекистане, разрабатываются
институциональные подходы и стратегические рекомендации.
Ключевые слова. региональные инновационные кластеры, инновационное
развитие, конкурентоспособность, интеграция науки и производства,
инновационная среда, региональная экономика, технологический прогресс,
зарубежный опыт, инновационная политика, экономическое сотрудничество,
инновационная инфраструктура, цифровая трансформация.
Ki ish. Globaliza siya a aqoba ning kuchayishi sha oi ida hududiy iq isodiyo ni
i ojlan i ishda inno a sion yondashu la , xususan, min aqa iy inno a sion
klas e la muhim ahamiya kasb e moqda. Zamona iy iq isodiy a aqqiyo da
klas e la ishlab chiqa ish, ilm- an, aʼlim a biznes uzilmala ining hududiy
konsen a siyasi asosida yangi qiyma zanji la ini ya a ish, inno a siyala ni jo iy e ish
a aqoba ba doshlikni oshi ishning sama ali osi asi si a ida e’ i o e iladi.
Klas e lashu naza iyasi bo‘yicha ye akchi xo ijiy olimla dan bi i M. Po e ning
a’kidlashicha, “klas e la – bu geog a ik jiha dan yaqin joylashgan a o‘za o bog‘liq
bo‘lgan kompaniyala a ins i u la ning izimidi , ula aqoba us unligini
shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi”. Shuningdek, J. Schumpe e ning inno a sion
yondashu la i, P. K ugmanning hududiy iq isodiy konsen a siya haqidagi qa ashla i
ham klas e lashu ja ayonla ining naza iy asosla ini shakllan i ishda muhim manba
bo‘lib xizma qiladi.
O‘zbekis on sha oi ida esa bu bo ada qa o isloho la amalga oshi ilmoqda. P eziden
Sh.M. Mi ziyoye ahba ligida ishlab chiqilgan 2022–2026 yilla ga mo‘ljallangan
a aqqiyo s a egiyasida ilm- an, inno a siyala a zamona iy exnologiyala ga
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
113
asoslangan hududiy iq isodiyo ni i ojlan i ishga alohida u g‘u be ilgan. Mahalliy
olimla – A. X. Xodjaye , D. No qulo , Z. Ka imo a boshqala o‘z adqiqo la ida
klas e la ni shakllan i ishning amaliy jiha la i, ula ni boshqa ish a i ojlan i ish
mexanizmla ini ahlil qilganla .
Ma zuga oid ma’lumo la ahlili. Bugungi kunda inno a sion iq isodiyo ni
shakllan i ishda min aqa iy klas e la muhim s a egik osi a si a ida qa almoqda.
Klas e lashu ja ayonla i, ayniqsa, iq isodiy esu sla ning sama ali aqsimlanishi,
ilmiy- exnologik yu uqla ning ez jo iy e ilishi a ekspo salohiya ining oshishiga
xizma qilmoqda. Che el olimla ining adqiqo la iga ko‘ a, klas e la ko xonala
o‘ asidagi aqoba ba doshlikni kuchay i ish bilan bi ga, ula ni o‘za o hamko likka
undaydi, bu esa hududiy inno a sion izimla sama ado ligini oshi adi.
Xususan, ame ikalik iq isodchi M. Po e o‘zining mashhu “klas e naza iyasi”da
klas e la ni geog a ik jiha dan yaqin, bi a moq yoki soha doi asida aoliya
yu i u chi, o‘za o bog‘liq a aqoba dosh ashkilo la izimi si a ida a i laydi. Uning
ik icha, kuchli klas e la na aqa ishlab chiqa ish sama ado ligini, balki
inno a siyala ni ya a ish a a qa ish ja ayonla ini ham jadallash i adi. J.
Schumpe e ning inno a siya a adbi ko lik haqidagi qa ashla i esa klas e la o qali
yangi mahsulo la a exnologiyala ni ya a ish imkoniya la ini yanada kengay i adi.
Ye opa I i oqi, Janubiy Ko eya, Xi oy a Ge maniyada olib bo ilgan adqiqo la esa
min aqa iy klas e la iq isodiyo ning mode niza siyasi a aqamli ans o ma siyasida
asosiy o‘ in u ayo ganini ko‘ sa moqda.
Masalan, Xi oyda ilmiy- exnologik pa kla a sanoa klas e la i da la siyosa ining
aj almas qismi si a ida i ojlan i ilgan. Ula o qali ko xonala ga soliq im iyozla i,
subsidiyala , g an la aj a ilib, klas e ichidagi hamko lik izimi qa ’iy boshqa u
asosida shakllan i ilgan. Na ijada, min aqa iy a o u la kamayib, inno a sion
salohiya ba qa o o‘sib bo moqda. Shunga o‘xshash yondashu B aziliyada ham
kuza ilib, bu ye da klas e la ekspo aoliya ini kengay i ishda asosiy osi a bo‘lib
xizma qilmoqda. Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, klas e subyek la i za u in a uzilma,
exnologik xizma la a bilim almashu i imkoniya la iga ega bo‘lsa, ula ning global
bozo la ga chiqish salohiya i keskin o adi.
O‘zbekis onda ham so‘nggi yilla da min aqa iy inno a sion klas e la ni shakllan i ish
bo‘yicha sezila li ijobiy siljishla kuza ilmoqda. 2022–2026 yilla ga mo‘ljallangan
Ta aqqiyo s a egiyasida inno a sion aoliya ni kuchay i ish, “ilm– a’lim–ishlab
chiqa ish” in eg a siyasini yo‘lga qo‘yish, hamda klas e la o qali ekspo salohiya ini
oshi ish asosiy azi ala dan bi i si a ida belgilangan. Mahalliy adqiqo chila – A.X.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
114
Xodjaye , D. No qulo , Z. Ka imo a boshqala o‘z adqiqo la ida klas e la ning
a moq a hududla kesimidagi imkoniya la i, shuningdek, ula ni boshqa ishdagi
zamona iy yondashu la muhimligini a’kidlab o‘ ganla .
Masalan, “Tashken Pha ma Pa k”, “Yangi Andijon exnopa ki”, “Na oiy kimyo
indus iyal klas e i” kabi loyihala , ilmiy salohiya ga ega uni e si e la a exnikumla
bilan ishlab chiqa u chi ko xonala o‘ asida mus ahkam aloqala o‘ na ishga xizma
qilmoqda. Shu bilan bi ga, pax a- o‘qimachilik, oziq-o qa , a ma se ika a qu ilish
ma e ialla i sohala ida ashkil e ilgan klas e la ham ekspo a impo o‘ nini bosu chi
mahsulo la ishlab chiqa ishni kengay i ishga yo‘nal i ilgan.
Bi oq, ma jud ijobiy na ijala ga qa amay, O‘zbekis onda inno a sion klas e la ni
i ojlan i ishda bi qa o izimli muammola ham ma jud. Jumladan, malakali kad la
ye ishmasligi, ilmiy- adqiqo muassasala i bilan ishlab chiqa u chila o‘ asidagi
aloqala ning zai ligi, aqamli in a uzilmaning no ekis aqsimlangani, moliyalash i ish
manbala ining ye a li emasligi klas e la ning o‘liq ishlashiga o‘sqinlik qilmoqda.
Bundan ashqa i, ko‘plab hududla da exnopa kla , inkuba siya ma kazla i a
zamona iy labo a o iyala ye a li da ajada aoliya yu i mayap i.
Tahlilla shuni ko‘ sa adiki, min aqa iy inno a sion klas e la ning sama ali aoliya
yu i ishi uchun quyidagi asosiy omilla muhim ahamiya ga ega:
– da la siyosa ining uzluksizligi a ins i u sional qo‘llab-qu a lash;
– xususiy sek o ish i oki a in es i sion ag‘ba la ;
– zamona iy aqamli a exnologik in a uzilmaning ma judligi;
– ilmiy- a’lim muassasala i bilan yaqin hamko lik;
– xalqa o in eg a siya a bilim almashinu i;
– hududiy ix isoslashu a aqoba us unligini shakllan i ishga yo‘nal i ilgan
boshqa u mexanizmla i.
Shunday qilib, che el aj ibasini hisobga olgan holda, O‘zbekis onda min aqa iy
inno a sion klas e la ni i ojlan i ish is iqbolla i yuqo i bo‘lib, buning uchun ma jud
esu sla , s a egik yo‘nalishla a siyosiy i odani sama ali uyg‘unlash i ish za u .
Kelgusida bu yo‘nalishda olib bo iladigan cho a- adbi la iq isodiyo ning exnologik
mode niza siyasi, ekspo salohiya ining oshishi a hududiy ba qa o i ojlanishga
kuchli u ki bo‘lib xizma qilishi mumkin.
Xulosa a akli la . Min aqa iy inno a sion klas e la zamona iy iq isodiy
i ojlanishning aj almas bo‘g‘ini si a ida na aqa ishlab chiqa ish sama ado ligini
oshi ish, balki ilm- an, a’lim a exnologiyala ni eal iq isodiyo bilan in eg a siya
qilish imkonini ya a adi. Che el aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, klas e lashu – bu
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
115
s a egik ejalash i ilgan, da la omonidan ag‘ba lan i ilgan a xususiy sek o bilan
hamko likda amalga oshi ilgan izimdi . M. Po e , J. Schumpe e , P. K ugman kabi
ye akchi olimla klas e la o qali iq isodiy aqoba ba doshlik a inno a sion
salohiya ni oshi ish mumkinligini ilmiy asoslab be gan.
O‘zbekis on misolida olib bo ilgan ahlilla inno a sion klas e la ni shakllan i ishda
jiddiy siljishla bo ligini ko‘ sa moqda. Fa ma se ika, kimyo, ag osanoa ,
o‘qimachilik a axbo o exnologiyala i sohala ida aoliya yu i ayo gan klas e la
iq isodiyo ning yangi a moqla ini i ojlan i ishga xizma qilmoqda. Bi oq, kad la
malakasi, ilmiy- adqiqo la bilan ishlab chiqa ishning in eg a siyasi, aqamli
in a uzilma a moliyalash i ish mexanizmla i kabi bi qa o muammola hali ham
ma judligini inko e ib bo‘lmaydi.
Shu bois, O‘zbekis onda min aqa iy inno a sion klas e la ni yanada i ojlan i ish
uchun quyidagi s a egik yo‘nalishla ni amalga oshi ish dolza b hisoblanadi:
- Ilm- an, a’lim a ishlab chiqa ish o‘ asidagi koope a siyani kuchay i ish;
- Raqamli a exnologik in a uzilmani ba cha hududla da ba qa o shakllan i ish;
- Da la a xususiy sek o she ikligini ins i u sional da ajada qo‘llab-qu a lash;
- Mahalliy a xo ijiy in es i siyala ni jalb e ish mexanizmla ini soddalash i ish;
- Xalqa o aj iba almashinu i a bilim oqimini izimlash i ish.
Yuqo idagi omilla ni kompleks a ishda jo iy e ish o qali O‘zbekis onning
inno a sion salohiya i a hududiy iq isodiyo i aqoba ba doshlikning yangi bosqichiga
ko‘ a ilishi mumkin. Klas e lashu siyosa i iq isodiy o‘sish, ekspo ni kengay i ish a
hududiy ba qa o likni a’minlashda s a egik osi a si a ida xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “2022–2026 yilla ga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasi” o‘g‘ isidagi Fa moni, 2022-yil 28-yan a ,
PF–60-son.
2. Po e M. (1990). The Compe i i e Ad an age o Na ions. New Yo k: F ee P ess.
3. Schumpe e J. A. (1934). The Theo y o Economic De elopmen . Ha a d
Uni e si y P ess.
4. K ugman P. (1991). Geog aphy and T ade. MIT P ess.
5. Buciuni G., Co o G. (2021). “A clus e ’s in e na ionaliza ion as a ca alys o i s
inno a ion sys em’s access o global ma ke s.” Eu opean Managemen Jou nal, 39(1),
56–67.
6. Aud e sch, D.B. & Feldman, M.P. (2004). “Knowledge Spillo e s and he
Geog aphy o Inno a ion.” In Handbook o Regional and U ban Economics, Vol. 4.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
116
7. Diniz, C. C., & Gonçal es, E. (2020). "Regional clus e , inno a ion and expo
pe o mance." B azilian Adminis a ion Re iew, 17(3).
8. E’zoza Hayda o a, Li Zin Bo. (2023). “Qu ilish sanoa ida inno a sion klas e la ni
boshqa ishning zamona iy yondashu la i.” Yashil iq isodiyo a a aqqiyo ju nali.
9. No qulo D., Xodjaye A.X., Ka imo Z. (2022). “O‘zbekis onda inno a sion
klas e la aoliya ining ashkil e ilish xususiya la i.” Ilm- an a inno a siyala .
10. Rasulo B. (2022). “Inno a sion klas e la ni i ojlan i ishda xo ijiy aj ibadan
oydalanish.” ScienceWeb.uz.
11. “CLUSTER SYSTEMS IN UZBEKISTAN: INNOVATION VECTOR”,
Inlib a y.uz (2023).
12. Xi oy inno a sion siyosa ining i ojlanish amoyili – UZA. (2023).
13. O‘zbekis on Respublikasi Inno a sion i ojlanish agen ligi ma e ialla i –
h ps://mininno a ion.uz
