Ok ab , 2025-Yil
79
“BOBURNOMA” - TARIXIY MEMUAR ASAR
Shomu o o a Gulbaho
Buxo o da la pedagogika ins i u i
Tilla akul e i 2 OʻTA-24 gu uh alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17331098
Anno a siya. Ushbu maqolada “Bobu noma”- a ixiy memua asa ekanligi, a ixiy
oqeala , mashhu shaxsla , Bobu ning u mush a zi yaqqol yo i ib oʻ ilgan.
Kali soʻzla : "Bobu noma", a ixiy- memua asa , a ixiy shaxsla , madaniy, ij imoiy a
siyosiy oqeala , a ixiy sayoha la adabiy ahamiya i.
Аннотация. Исторические мемуары «Бобурнома» в трёх статьях наглядно
освещены события, исторические события, известные люди, образ жизни Бабура.
Ключевые слова: «Бобурнома», историко-мемуарное произведение, исторические
личности, культурные, общественно-политические события, литературное значение
исторических путешествий.
Anno a ion. His o ical memoi "Bobu noma" in h ee a icles, e en s, his o ical e en s,
amous people, Babu 's li es yle a e clea ly co e ed.
Key wo ds: “Bobu noma”, his o ical-memoi wo k, his o ical igu es, cul u al, social and
poli ical e en s, li e a y signi icance o his o ical a els.
1494-1529- yilla da Ma kaziy Osiyo, A gʻonis on a Hindis onda sodi boʻlgan a ixiy-
siyosiy oqeala oʻ a aniqlik bilan bayon qilingan Bobu noma - Jahon adabiyo i a
manbashunosligodagi muhim a noyob yodgo lik; oʻzbek adabiyo ida das labki nas iy memua -
a ixiy asa di . Bu asa be osi a mualli hayo i a siyosiy aoliya i bilan bogʻliqdi . Bobu noma bu
da ning u mush a zi, jangla i, hukmdo lik yilla ida duch kelgan qiyinchilikla i, sayoha la i a
bi soʻz bilan ay ganda uning kundaligidi .
“Bobu noma” asa i Zahi iddin Muhammad Bobu ning oʻzining a ixiy hayo i a
dunyoqa ashi yaqqol as i langan juda qimma li bi adabiy asa boʻlib, na aqa oʻz da ining,
balki bu un Ma kaziy Osiyo a Hindis on a ixining oʻziga xos bebaho yodgo ligidi .
“Bobu noma” Bobu ning hukmdo lik da la idagi oqeala ja ayoniga koʻ a uchga
boʻlinadi:
1. Mo o ounnah (1495-1504)
2. A gʻonis on (1504-1524)
3. Hindis on (1524-1530)
Bi inchi qismda: Bobu ning o asi - Temu iyla ning Fa gʻona ulusi hokimi Uma shayx
Mi zo (1461-1494) oʻgʻ isida hamda Bobu ning Fa gʻona ax iga oʻ i ishi (1494- yil iyun), ammo
Temu iyla ning da la i a j olgan da da ax uchun ku ash oqiba ida oʻz ulusidan mah um boʻlishi
(15- as 90- yilla i) Sama qand uchun Shayboniyxonga qa shi olib bo gan jangu- jadalla i (1497-
1501) ning behuda ke ishi a nihoya , oju ax dan bu unlay aj ab, Hiso ogʻla i o qali axminan
250 na ka bilan A gʻonis onga yuz u ishi (1504) haqidagi oqeala ba a sil yo i ilgan.
Ikkinchi qismda: Bobu ning Kobulni zab e gani, soʻng u ye da mus aqil da la uzgani
(1508), E on shohi Ismoil Sa a iyning ha biy yo dami bilan Sama qandni yana ishgʻol qilgani
(1511) lekin Shayboniyla (Ubaydulla Sul on, Temu Sul on a Jonibek Sul on) san yengilib
Ok ab , 2025-Yil
80
(1512) Kobulga qay gani, soʻng Hindis onni zab e ishga hozi lik koʻ a boshlagani oʻgʻ isida
bayon e ilgan.
Uchinchi qismida: Bobu ning Dehli sul oni Ib ohim Loʻdiyni magʻlub e ib, Hindis onni
bosib olgani (1526) a Bobu iyla da la ini ba po qilgani xususida maʼlumo la kel i ilgan.
Bobu noma shunday maho a li ila yozilganki, unda Fa gʻona, Sama qand shaha la i a shu
nomdagi iloya la Ohanga on odiysi, Oʻ a epa a uning a o i, Mascho, Hiso , Chigʻoniyon,
Badaxshon, Kobul iloya i a boshqa joyla geog a ik jiha dan gʻoya da qiziqa li a si qilingan
boʻlib, mualli oʻzi yu gan yoʻlla i, oʻzi boʻlgan shaha a qishloqla ni gʻoya da ajada aniq
as i lagan. "Bobu noma"da aqa gina joy nomla i as i lanibgina qolmay unda Alishe Na oiy,
Abdu ahman Jomiy, Shayxim Suhayliy, Husayn Ali Tu ayliy, Osa iy, Binoiy, Say iy Buxo iy,
Ohiy, Muhammad Solih kabi oʻnlab ijodko la , Xoʻja Abdullo Ma a iy, Qul Muhammad Udiy,
Shayx Noyiy, Yusu Ali, Mullo Yo ak, Shohquli Gijjokiy, Behzod, Shoh Muza a kabi koʻplab
sanʼa ko la ni a' i lab oʻ gan. Shu jumladan, Alishe Na oiy haqida shunday deyilgan:
"Alishe nazi i yoʻq kishi edi. Tu kiy il bila o sheʼ ay ib u la , - hech kim oncha koʻp a
xoʻp ay qon emas".
Xulosa oʻ nida shuni ay ish lozimki, "Bobu noma " 15- as oʻzbek badiiy asa ining yo qin
namunasi si a ida so badiiy la hala , jonli as i la , anʼana iy li ik chekinishla ga boy. Nas iy
ma n ichida kel i ilgan xalq maqol ma alla i, ibo ala i, ib a li oʻgi la , sheʼ iy pa chala uning
badiiyligini yanada oshi adi, oʻziga xos jozibali asa hisoblanadi. Bu asa insonni e an ik lashga
daʼ a qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Sha ipo a, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI VA BOSHQA JANRLAR
MUNOSABATI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44).
2. Sha ipo a, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA IFODA ETILGAN
MAROSIMLARDA ARXAIK EPOS XUSUSIYATLARI TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44).
3. Sha ipo a, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI
TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz), 44(44).
4. Sha ipo a, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING
ARXAIK-BAIIY XUSUSIYATLARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz), 44(44).
5. Sha ipo a, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI
TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz), 44(44).
6. SHARIPOVA, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O’ZBEK VARIANTLARI
ORASIDAGI MAROSIMLARNING BADIIY TALQINI. Jou nal o Resea ch and
Inno a ion, 1(10), 45-52.
7. Baxshilloye na, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA SUNNAT TO ‘YI
MAROSIMINING BADIIY TALQINI. Научный Фокус, 1(2), 1091-1095.
Ok ab , 2025-Yil
81
8. Baxshilloye na, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O ‘RGANISH
BOSQICHLARI, METODLARI HAMDA KUYLASH ETOSI. Научный Фокус, 1(2),
1096-1100.
9. Sha ipo a, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA ETNIK MADANIY
TA’LIM VA UNING TARIXIY ILDIZLARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz), 35(35).
10. Sha ipo a, M. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IFODALI
NUTQNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 32(32).
11. Sha ipo a, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI
TASVIRI VA TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 30(30).
12. Sha ipo a, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI
TASVIRI VA TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 30(30).
13. Sha ipo a, M. (2020). O'qu chi yoshla a biyasida o'lmas an'ana a ma osimla ning
ahamiya i. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1).
14. Sha ipo a, M. B., & Nozi o a, M. J. Q. (2021). O’ZBEK XALQ DOSTONLARINI
O’QITISHDA KOMPYUTER IMKONIYATLARI. Scien i ic p og ess, 2(7), 1102-1108.
15. Sha ipo a, M. B., & Fa mono a, G. S. Q. (2021). NIKOHDAN SO’NG ADO
ETILADIGAN URF-ODATLAR TASVIRI (“ALPOMISH” DOSTONI
MISOLIDA). Scien i ic p og ess, 2(7), 1125-1129.
16. Sha ipo a, M. B. (2021). XALQ DOSTONLARIDA SOVCHILIK MAROSIMI BADIIY
IFODASI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA). Scien i ic p og ess, 2(7), 1120-1124.
17. Sha ipo a, M. B., & Mi zaye a, X. N. (2021). XALQIMIZ MADANIYATINING
HAYOTBAXSH SARCHASHMASI. Scien i ic p og ess, 2(7), 1135-1138.
18. Шарипова, М. Б., & Неьматова, Ш. Н. (2020). Формирование эстетической культуры
воспитанников дошкольных образовательных учреждений. Вестник магистратуры,
(3-3 (102)), 113-114.
19. Sha ipo a, M. (2020). Qah amonlik eposi-milliy madaniya imizning nodi xazinasi ("
Alpomish" dos oni misolida). ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1).
20. MA’NAVIY, Y. A. R. V., & O’RNI, D. B. Q. E. DOI: 10.53885/edin es. 2021.17. 14.046
Sha ipo a Maxbuba Baxshilloye na BuxDU. Mak abgacha a’lim.
21. Sha ipo a, M. B., & Shoki o a, N. Z. Q. (2021). «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR. Scien i ic p og ess, 2(7), 1145-1148.
22. Sha ipo a, M. (2020). ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРЯДОВ В
ЭПОСЕ «АЛПОМИШ». ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1).
23. Шарипова, М. Б., & Хусаинова, З. Х. ВЕСТНИК НАУКИ И
ОБРАЗОВАНИЯ. ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп, 106-
108.
24. Sha ipo a, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 46(46).
Ok ab , 2025-Yil
82
25. Sha ipo a, M. (2024). His o ical-Vi al Bases o Epos And Ri ual Exp ession (In The
Example o he Epic “Alpomish”). ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz), 46(46).
26. Sha ipo a, M. B., & G’a u o a, A. A. (2024). METHODOLOGY OF STAGING IN THE
DEVELOPMENT OF CHILDREN'S SPEECH IN THE PRESCHOOL EDUCATION
SYSTEM. THE ROLE OF SCIENCE AND INNOVATION IN THE MODERN
WORLD, 3(1), 21-29.
27. Sha ipo a, M. (2023). O ‘ZBEK FOLKLORSHUNOSLIGIDA ALPOMISHSHUNOSLIK
TA’LIMOTI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44).
