INN OVATIVE OFFERS IN EDUCATION AND SOCIETY
Ame ican In e na ional Open Con e ence 2025
h p://innocon e ences.iblogge .o g/
1
Nospe ik eak i lik enomenla i a ula ning pa ologik iziologik
ja ayonla dagi uni e sal de e mina siyasi
Mux o o a Sabina Nizom qizi
Maxmu o a Shaxlo U al qizi
Xush ax o a Cheh ona Jasu qizi
Sama qand Da la Tibbiyo Uni e si e i
Da olash ishi akul e i 302-gu uh alabala
Anno a siya: Ushbu ilmiy ishda nospe ik eak i lik enomenla ining mohiya i,
ula ning pa ologik iziologik ja ayonla dagi o‘ ni a ahamiya i keng yo i ilgan.
Nospe ik eak i lik o ganizmning u li ashqi a ichki a’si o la ga ja ob eaksiyasi
si a ida, umumiy moslashu a himoya mexanizmla ining i odasi si a ida ko‘ ib
chiqiladi. Maqolada bu enomenla ning iziologik asosla i, ma kaziy ne , endok in
a immun izimla i o‘ asidagi o‘za o aloqado ligi hamda ula ning uni e sal
de e mina siyasi ahlil qilingan. Nospe ik eak i likning pa ologik ja ayonla
i ojlanishidagi oli, o ganizmning gomeos azini saqlashdagi ahamiya i a
adap a sion mexanizmla bilan bog‘liqligi ilmiy jiha dan asoslab be ilgan.
Kali so‘zla : nospe ik eak i lik, pa ologik iziologiya, iziologik de e mina siya,
adap a siya, gomeos az, himoya mexanizmla i, ma kaziy ne izimi, immun izimi,
endok in izimi, s ess eak siyasi
INN OVATIVE OFFERS IN EDUCATION AND SOCIETY
Ame ican In e na ional Open Con e ence 2025
h p://innocon e ences.iblogge .o g/
2
Аннотация: В данной работе подробно рассматриваются феномены
неспецифической реактивности, их сущность, физиологические основы и
универсальная детерминация в патологических процессах. Неспецифическая
реактивность представлена как общий адаптационный и защитный
механизм организма, формирующий ответ на различные внутренние и
внешние раздражители. Особое внимание уделено взаимодействию нервной,
эндокринной и иммунной систем в обеспечении реактивности организма.
Также анализируется значение неспецифической реактивности в
поддержании гомеостаза и в развитии патологических физиологических
процессов.
Ключевые слова: неспецифическая реактивность, патологическая
физиология, физиологическая детерминация, адаптация, гомеостаз,
защитные механизмы, нервная система, эндокринная система, иммунная
система, стрессовая реакция
Abs ac : This pape explo es he phenomena o nonspeci ic eac i i y, hei
physiological essence, and hei uni e sal de e mina ion wi hin pa hological
physiological p ocesses. Nonspeci ic eac i i y is desc ibed as a gene al adap i e
and p o ec i e mechanism o he o ganism ha p o ides a uni ied esponse o
a ious in e nal and ex e nal s imuli. The s udy emphasizes he in e play be ween
he ne ous, endoc ine, and immune sys ems in egula ing his eac i i y. The ole
o nonspeci ic eac i i y in main aining homeos asis, suppo ing adap i e
mechanisms, and in luencing he cou se o pa hological condi ions is scien i ically
analyzed.
Keywo ds: nonspeci ic eac i i y, pa hological physiology, physiological
de e mina ion, adap a ion, homeos asis, de ense mechanisms, ne ous sys em,
endoc ine sys em, immune sys em, s ess esponse
INN OVATIVE OFFERS IN EDUCATION AND SOCIETY
Ame ican In e na ional Open Con e ence 2025
h p://innocon e ences.iblogge .o g/
3
Nospe ik eak i lik enomenla i o ganizmning u li ashqi a ichki a’si o la ga
nisba an umumiy ja ob eaksiyasini i odalaydi. Bu hodisa i ik o ganizmning
ba qa o ligini saqlab qolish, moslashish a himoya mexanizmla ini ishga solish
o qali hayo iy aoliya ni mu ozana hola ida ushlab u ish imkonini be adi. Nospe ik
eak i lik o ganizmning unksional izimla i aoliya ining mu akkab o‘za o
bog‘liqligi a in eg a siyasiga asoslanadi. Bunda ne , endok in a immun
izimla ining uz iy hamko ligi muhim ol o‘ynaydi. Nospe ik eak i lik
o ganizmning umumiy iziologik eaksiyala majmuasidi . U aniq bi pa ogen
omilga emas, balki u li xil shikas lo chi, s ess chaqi u chi yoki iziologik
o‘zga ishla ga nisba an ja ob si a ida namoyon bo‘ladi. Shu bois, bu ja ayon ko‘p
hola la da uni e sal ahamiya kasb e adi. Pa ologik iziologik ja ayonla ning
i ojlanishida nospe ik eak i lik umumiy himoya mexanizmla ining aollashu i,
adap a sion o‘zga ishla ning yuzaga kelishi a o‘qima hamda o ganla da o ik
eak siyala ning o‘zga ishi bilan bog‘liqdi .
Nospe ik eak i lik enomenla i iziologik jiha dan asosan ma kaziy ne izimi
omonidan boshqa iladi. Gipo alamo-gipo iza -o‘ a buy ak o‘qi, ege a i ne
izimi a immun mexanizmla ining o‘za o a’si i na ijasida bu un o ganizmning
eak i hola i belgilanadi. Bunday izimli o‘za o aloqado lik u ayli ha qanday
s ess hola ida yoki pa ologik ja ayonda o ganizmda bi bu un ja ob eak siyasi
shakllanadi. Ushbu ja ob eaksiyasi umumiy iziologik de e mina siya amoyiliga
asoslanadi, ya’ni ha qanday pa ologik hola da o ganizmning himoya kuchla i bi xil
mexanizmla o qali aollashadi.
Nospe ik eak i likning uni e sal de e mina siyasi o ganizmning bi xil iziologik
mexanizmla o qali u li kasallik ja ayonla iga moslashu ini angla adi. Bu ja ayon
da omida gomeos azni iklashga qa a ilgan unksional o‘zga ishla o‘y be adi.
Bunga me abolik ja ayonla ning qay a ashkil e ilishi, ene giya almashinu ining
INN OVATIVE OFFERS IN EDUCATION AND SOCIETY
Ame ican In e na ional Open Con e ence 2025
h p://innocon e ences.iblogge .o g/
4
o‘zga ishi, ma kaziy ne izimining qo‘zg‘alish a o mozlanish hola idagi qay a
mu ozana lashu i ki adi. Na ijada o ganizm ashqi yoki ichki sha oi la ning
o‘zga ishiga nisba an o‘zini himoya qilish imkoniya iga ega bo‘ladi. Nospe ik
eak i lik enomenla i shuningdek, pa ologik iziologik ja ayonla ning
boshlanishida, i ojlanishida a yakunida muhim ol o‘ynaydi. Ula yallig‘lanish,
s ess, isi ma, alle giya, in oksika siya kabi ko‘plab hola la da kuza iladigan
umumiy eak siyala majmuasini i odalaydi. Shu bilan bi ga, bu eak siyala
pa ologik hola ni kuchay i u chi yoki kamay i u chi omil si a ida ham namoyon
bo‘lishi mumkin. Nospe ik eak i likning uni e sal de e mina siyasi deganda, ha
bi o ganizmda indi idual iziologik a qla ma jud bo‘lishiga qa amay, ba cha i ik
izimla da umumiy himoya a moslashu mexanizmla i bi xil yo‘nalishda ishlashi
ushuniladi. Bu hodisa biologik izimla ning bi xil ja ob mexanizmla iga ega
ekanini ko‘ sa adi. Ya’ni, s ess, og‘ iq, gipoksiya yoki boshqa omilla a’si ida
o ganizmda ha sa a o‘xshash iziologik eak siyala yuzaga keladi. Bu eak siyala
o‘z na ba ida pa ologik ja ayonning og‘i ligi, da omiyligi a oqiba ini belgilab
be adi.
Nospe ik eak i likning asosiy mohiya i — bu o ganizmning o‘z-o‘zini himoya
qilish a mu ozana ni iklashga yo‘nal i ilgan abiiy qobiliya idi . Pa ologik
ja ayonla sha oi ida bu qobiliya ko‘pincha o‘zga gan shaklda namoyon bo‘ladi.
Na ijada adap a siya mexanizmla i haddan ashqa i kuchayadi yoki susayadi, bu esa
pa ologik hola ning da om e ishiga sabab bo‘ladi. Nospe ik eak i likning iziologik
de e mina siyasi shuni angla adiki, ha qanday pa ologik ja ayonning asosi bi xil
biologik qonuniya la ga bo‘ysunadi. Ya’ni, o ganizmning umumiy ja ob
eak siyala i uni e sal bo‘lib, ula ning o‘zga ish da ajasi pa ologik ja ayonning
bosqichiga bog‘liq bo‘ladi. Ushbu qonuniya la pa ologik iziologiyaning umumiy
naza iy asosini ashkil e adi.
INN OVATIVE OFFERS IN EDUCATION AND SOCIETY
Ame ican In e na ional Open Con e ence 2025
h p://innocon e ences.iblogge .o g/
5
Shunday qilib, nospe ik eak i lik enomenla i o ganizmning uni e sal himoya a
moslashu izimla ini i odalaydi. Ula ning pa ologik iziologik ja ayonla dagi
de e mina siyasi esa o ganizmning u li kasallik hola la iga nisba an bi xil ja ob
mexanizmla i asosida ha aka qilishini ko‘ sa adi. Bu hodisa ibbiyo da
kasallikla ning pa ogenezini ushunish, ula ning i ojlanish bosqichla ini aniqlash
a da olash s a egiyala ini ishlab chiqishda muhim naza iy asos bo‘lib xizma
qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Abduqodi o A. X., Mama qulo B. A. Pa ologik iziologiya. – Toshken :
O‘zbekis on ibbiyo nash iyo i, 2020.
2. Ka imo O. S. Umumiy pa ologik iziologiya. – Toshken : Tibbiyo
Akademiyasi nash iyo i, 2019.
3. G‘anie a D. T., Qodi o a S. Sh. Tibbiyo iziologiyasi asosla i. – Sama qand:
SamDTU nash iyo i, 2021
4. Sul ono B. R. Pa ologik ana omiya a iziologiya asosla i. – Toshken : Fan
a exnologiya, 2018.
5. Guy on A. C., Hall J. E. Tex book o Medical Physiology. – Philadelphia:
Else ie , 2020.
6. Kuma V., Abbas A. K., As e J. C. Robbins and Co an Pa hologic Basis o
Disease. – Philadelphia: Else ie Saunde s, 2021.
7. Hall J. E. Guy on and Hall Physiology Re iew. – Philadelphia: Else ie , 2020.
8. Po h C. M. Essen ials o Pa hophysiology: Concep s o Al e ed Heal h S a es.
– Philadelphia: Lippinco Williams & Wilkins, 2019.
