9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA DUTOR CHOLG‘USI TO‘GARAGINI
TASHKIL ETISH
Mualli : Usmono a Cha os Bah iddino na 1, Panjiye Qu boniyoz Be diye ich 2
A iliya siya: Xalqa o No dik Uni e si e i “Musiqa a’limi a san’a i” a’kul e i 2-
bosiqich magis an i 1, Ilmiy ahba : Pedagogika anla i dok o i (DSc) 2
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17332532
ANNOTATSIYA
Maqolada du o chilik o‘ga agini ashkil e ish pedagogik yondashu la , me odik usulla ,
musiqiy das u a ma e ialla , exnik sha oi la ning ahamiya i haqida be osi a so‘z bo adi.
Umum a’lim mak abla ida du o chila o‘ga agini ashkil e ish, o‘qu chila da ij ochilik
konikmala ini i ojlan i ish o qali musiqa san’a i a ula da ilga i su ilgan g‘oyala ning
a biya iy jiha la ini, shaxs kamola idagi ahamiya ini o‘ga ak aoliya i ja ayonida keng a g‘ib
qilish muhimdi .
Kali so‘zla : Du o cholg’usi, umum a’lim, o‘ga ak, me odik o‘yinla , konse , o’qu
qo’llanma, ij o usulla i, musiqiy asa - kuy, shaxsiy eja, o’plam, kompozi o , bas ako , musiqa
ahba i.
Musiqa – madaniya i o‘qu chila ning ma’na iy, badiiy a axloqiy madaniya ini
shakllan i ishga, milliy g‘u u a a anpa a lik a biyasini amalga oshi ishga ijodiy
maho a , na osa a badiiy didini o‘s i ishga, ik doi asini kengay i ishga, mus aqillik
a ashabbusko likni a biyalashga xizma qiladi.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 2- e aldagi
“Madaniya a
san’a sohasini yanada i ojlan i ishga doi qo‘shimcha cho a – adbi la o‘g‘ isida”
((Qonunchilik ma’lumo la i milliy bazasi, 03.02.2022 -y., 07/22/112/0099-son) PQ-112
02.02.20220 qa o ida aynan madaniya a san’a sohasida ilmiy adqiqo la a ilmiy-
uslubiy manbala ni ya a ishni da la omonidan qo‘llab qu a lash hamda 2022-
2026-yilla ga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasini “Inson
qad ini ulug‘lash a aol mahalla” yilida amalga oshi ishga oid da la das u ida:
umumiy o‘ a a’lim muassasala ida, o‘qu chila ga mazku qa o ga 1-
ilo adagi o‘yxa da kel i ilgan milliy musiqa cholg‘ula idan kamida bi asida kuy ij o
e ish ko‘nikmala i o‘ ga ish hamda bu haqda ula ning a’lim o‘g‘ isidagi hujja iga
(shahoda noma) egishli qayd ki i iladi;
Musiqa ani uchun ha asiga belgilangan bi o‘qu soa i hamda unga
qo‘shimcha a ishda ha ha a milliy musiqa cholg‘ula ida kuy ij o e ish amaliy
o‘ga akla i a akul a i da sla i o‘ kaziladi. Mazku qa o ga 1-ilo adagi o‘yxa da
kel i ilgan milliy cholg‘ula dan kamida bi asida, 2023/2024 o‘qu yilidan boshlab esa
kamida uch asida kuy ij o e ish maho a iga ega bo‘lish musiqa ani o‘qi u chila i
uchun majbu iy hisoblanadi. O‘qu chila ning da sdan ashqa i aq la ini mazmunli
ashkil e ish maqsadida ula ning qiziqishla iga ko‘ a milliy musiqa cholg‘ula ida kuy
ij o e ish, as i iy a amaliy san’a , huna mandchilik yo‘nalishla ida amaliy o‘ga akla
(keyingi o‘ inla da — amaliy o‘ga akla ) ashkil e iladi deya qa o chiqa ilgan edi.
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Umum a’lim mak abla ida milliy cholg‘ula asosida o‘ga akla ashkil e ish
o‘qu chila ning es e ik didini shakllan i ish, milliy qad iya la ga hu ma uhida
a biyalash a san’a ga bo‘lgan qiziqishini i ojlan i ishda muhim ahamiya kasb
e adi. Shu jumladan, du o o‘ga agini ashkil e ish o qali o‘qu chila milliy kuy a
qo‘shiqla ni o‘ ganib, ij ochilik maho a ini oshi ishla i mumkin. Mak abda o‘ga ak
ahba i a alo o‘qu chila ni milliy cholg‘u - du o san’a i bilan anish i ishi lozim.
To‘ga ak o‘qu chila ning ijodko lik qobiliya ini i ojlan i ishga, musiqa madaniya ini
shakllan i ishga, milliy an’anala ni as ab-a aylash a a g‘ib qilish, bo‘sh aq ni
mazmunli o‘ kazishga xizma qiladi.
Bunda o‘ga ak ahba i du o da musiqiy asa la dan (xalq a kompozi o -
bas ako ) namunala i ij o qiladi. Ushbu o‘ga akni ashkil e ish a boshqa ishda
mashg‘ulo la ni ejalash i ish a sama ali o‘ kazish uchun shaxsiy ish eja uzilmasi
ishlab chiqiladi. Ish ejasi, mak ab ma’mu iya i omonidan asdiqlangan bo‘lishi
lozim.
Musiqiy ish eja a alo o‘ga ak ahba i a mak ab a biya iy a ma’na iy ishla
mudi i, mak ab ye akchisi bilan hamko likda, o‘qu chila ning yoshi, musiqiy o‘qu i,
qobilya i a qiziqishla ni hisobga olgan holda uziladi. Ha bi mashg‘ulo u iga
qa ab, uning asosiy maqsadi, xususiya i , epe ua mazmuni, mak ab imkoniya la i
be osi hisobga olinadi. O‘qu chila ning musiqiy ko‘nikmala ini amaliy a naza iy
o‘ kazish, musiqa naza iyasi asosla ini o‘ ga ishi lozim.
To‘ga ak ahba du o o‘ga akni ha asiga 2 yokida 3 kun gu uhla ga bo‘lgan
hola da ishlaydi. To‘ga ak ishla iga qobilya li, qiziqu chan , musiqa da sla ida aol
qa nashadigan o‘qu chila anlab olinadi. Mashg‘ulo la : a alo
1.Du o cholg‘usining uzilishi a a ixi ;
2.Cholg‘u za bla ini o‘ ga ish;
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
3.Milliy kuy a qo‘shiqla ini bosqichma – bosqich o‘ ga ish;
4.Ansambl a zida ij o e ish ko‘nikmala ini shakllan i ish;
5.Ij ochilik madaniya ini shakllan i ish kabi azi ala .
To‘ga ak aoliya ini aollash i ilgan na sa bu mak ab sahnasi hisoblanadi.
O‘qu chila adbi la da das u (shaxsiy ish eja) asosidagi musiqiy asa a kuyla dan
namunala ij o e adi. Mak ab adbi la ida aol qa nashu chi o‘qu chila ye ishib
chiqa boshlaydi. Bu holdan ya’ni o‘qu chila ning yu uqla i a aoliya i haqida o a-
onala ni ham haba do qilish, bolada cholg‘uga bo‘lgan muhabba ni yanada oshi adi.
Masalan: O’zbek xalq kuyi “Yallama -yo im” asa ini olsak, bu asa qon-qonimizga
singib ke gan xalq kuy-qo‘shiqla idan bi i hisoblanadi . Undagi ohang a sadola
o‘qu chila ni kay iya ini ko‘ a ish a soz ij o qilish bilan bi ba oba ida kuylashni ham
yo‘lga qo’yadi. Bu ij o yo‘nalishi (me odi) ij ochi bolala ning yanada du o sozida
boshqa mashxu musiqiy asa la ni ez oq kuyga solib o‘ ganishga u ki bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mi ziyoye Sh. – O‘zbekis on espublikasi P eziden ining qa o i, 02.02.2022
yildagi PQ – 112 – son
2. Ka imo a D.A. - Da sdan ashqa i musiqa o‘ga akla ini ashkil e ish., T-
2020
3. Yunuso U. Xalq cholg’ula ida ij ochilik. (Du o ) – T., 2024.
4. O iqo T. Musiqa o‘qi ish me odikasi. -T., 2010.
5. Akba o I. Musiqa lug‘a i. – T., 1987.
