9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
CHOLG‘U IJROCHILIGI FANINI O‘QITISHDAGI INNOVATSIYALAR VA
ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR
Mualli : Yuldashe Umidjon Yuldashe ich 1, Ik omjono a Madina Fahadjon qizi 2
A ilia siya: Xalqa o No dik uni e si e i “Musiqa a’limi” ka ed asi do sen i, PhD 1,
Xalqa o No dik uni e si e i “Musiqa a’limi a san’a ” mu axassisligi 2-bosqich
magis an i 2
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17333107
ANNOTATSIYA
Mazku zamona iy a’lim izimida san’a a madaniya ning ahamiya ini oshi ishga qa a ilgan
muhim adqiqo di . Ushbu ishda, cholg‘u ij ochiligini o‘qi ish ja ayonida qo‘llaniladigan
inno a sion me odla , exnologiyala a pedagogik yondashu la ahlil qilinadi.
Kali so‘zla : Ta’lim, shaxs, o‘qu - a biya iy mashg‘ulo la , mao i , o‘qi u chi, YUNESKO,
nuendo.
Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasini amalga oshi ish uzluksiz a’lim
izimining uzilmasi a mazmunini zamona iy an yu uqla i a ij imoiy aj ibaga
ayangan holda ub isloho la ni ko‘zda u adi. Buning uchun, a alo, a’lim izimining
ba cha shakldagi muassasala ida a’lim ja ayonini ilg‘o , ilmiy-uslubiy jiha dan
asoslangan yangi a zamona iy uslubiya bilan amalda a’minlash lozim. Yosh
a lodga a’lim- a biya be ishning maqsadi, azi ala i, mazmuni, uslubiy alabla iga
ko‘ a an, exnika a ilg‘o exnologiya yu uqla idan unumli oydalanish bugungi
a’lim izimi oldida u gan dolza b muammola dan bi i hisoblanadi. Ta’limning
sama ado ligini oshi ish, shaxsning a’lim ma kazida bo‘lishi a yoshla ning mus aqil
bilim olishla ini a’minlash uchun a’lim muassasala iga yaxshi ayyo ga lik ko‘ gan
a o‘z sohasidagi bilimla ni mus ahkam egallashdan ashqa i zamona iy pedagogik
exnologiyala ni a in e aol usulla ni biladigan, ula dan o‘qu a a biya iy
mashg‘ulo la ini ashkil e ishda oydalanish qoidala ini biladigan o‘qi u chila ke ak.
Buning uchun ba cha an o‘qi u chila ini yangi pedagogik exnologiyala a in e aol
usulla bilan qu ollan i ish a ula egallagan bilimla ini o‘qu - a biya iy
mashg‘ulo la da qo‘llash malakala ini uzluksiz oshi ib bo ishla i lozim. Mazku
maqsadni amalga oshi ishda a’lim mazmuni a o‘qi ish uslubiyo ini
akomillash i ishda musiqa a’limining milliy, an’ana iy a hozi gi zamon yu uqla iga
hamda ilg‘o aj ibala ga ijodiy ayanish maqsadga mu o iqdi . Ba kamol a lod
a biyasiga jiddiy e’ ibo be ish, ula ni musiqiy me osimizga hu ma hissini
muhabba ga, qiziqishga, meh ga aylan i ish musiqiy a’lim oldida u gan asosiy
azi ala dan bi idi .
Yoshla imizni kun sayin oshib bo ayo gan axbo o a’lim muhi i sha oi ida
mus aqil a ishda aoliya ko‘ sa a olishga, axbo o oqimidan oqilona oydalanishga
o‘ ga ishdan ibo a di . Buning uchun ula ga uzluksiz a ishda mus aqil ishlash
imkoniya i a sha oi ini ya a ib be ish za u . Ha bi mamlaka ning musiqa a biyasi
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
g‘oya iy-siyosiy jiha dan xalqning ij imoiy uzumiga xizma qiladi. Ha bi xalqning
mao i ida musiqa a biyasi me odikasi pedagogikaning didak ik qonuniya la iga a
shu milla ning musiqa madaniya i, ili a madaniy an’anala iga asoslanadi. Shu bilan
bi ga musiqa a biyasining uzilishi, izimi a ilmiy-me odik yu uqla i boshqa
milla ning ma’ i iy madaniya iga ham ijobiy a’si e adi.
Xo ijiy mamlaka la da yagona o‘qu eja a das u ga amal qilinmaydi. Da la
mak abla i bilan bi ga shaxsiy mak abla , kollejla a oliy a’lim da gohla i ma jud
bo‘lib ula da u licha da ajada es e ik a biyani amalga oshi ishda o‘qi u chiga keng
ijodiy e kinlik be ilgan. O‘qi u chi o‘z da la ining mak ab sha oi i, imkoniya la i a
o‘qu chila ning bilim da ajasiga qa ab das u ga o‘zga i ishla ki i ishi mumkin .
Ta’lim a a biya ja ayonida o‘qu chila da san’a o qali hayo ni o‘ ganish a unga
shaxsiy munosaba bildi ish, ijodiy munosaba da bo‘lish malakala ini i ojlan i adi.
Musiqa da sla ida yuksak i ojlangan exnik osi ala idan keng oydalaniladi.
O‘qu chila elek o o ganla da chalib kuylaydila , u li aoliya la ni (ay ishu ,
ha aka la , bi -bi iga jo‘ na ozlik qilishla ni) baja adila . Bunda asosan o‘qu chila da
ijodiy qobiliya ni o‘yobga chiqa ishdan ibo a . YUNESKO qoshidagi musiqiy a biya
xalqa o jamiya i o‘z aoliya ini i ojlan i moqda. Bu jamiya o‘z oldiga dolza b a ezgu
maqsadla ni qo‘yib, bu un jahonda bolala a o‘smi la ni musiqiy a biyalash, bu
ja ayonni yosh a lodni axloqiy, in ellek ual a es e ik jiha dan shaklla i ishda qud a li
osi a si a ida o‘ ganadi.
Bu ashkilo aoliya ining asosiy shaklla idan bi i xalqa o miqyosida
o‘ kazilayo gan anjumanla bo‘lib, bula ning ichida kompozi o la , ye akchi
ashkilo la , amaliyo chi-pedagogla , bolala xo jamoala ining ahba la i ish i ok
e adila . ISME anjumanla i ikki yilda bi ma a o‘ kazilib, jahonning u li
mamlaka la idagi musiqiy a biya aj ibala i bilan u li mamlaka la dagi musiqiy
a biya aj ibala i bilan ula anishish imkonini be adi. Dunyoning juda ko‘p
mamlaka la ida bolala ga musiqiy a biyani be ish, xo san’a i yo damida ba kamol,
mukammal i ojlangan shaxsni i ojlan i ishida boy aj iba o i ilgan. Qa o
mamlaka la da mak ab hamda mak abdan ashqa i ashkil opgan o‘qu ja ayoni,
uning shakl a usulla i shubhasiz ka a qiziqish uyg‘o moqda.
“Cholg‘u ij ochiligi” ani amaliy mashg‘ulo shaklida olib bo iladi. Bi i u ishida
“Cholg‘u ij ochiligi” anini o‘qi ish ja ayonida a’limning quyidagi zamona iy
me odla i, axbo o kommunika siya exnologiyala i qo‘llanilishi naza da u ilgan.
Ta’lim ja ayonida in e ak i me odla , inno a sion exnologiyala , pedagogik a
axbo o exnologiyala ini o‘qu ja ayonida qo‘llashga bo‘lgan qiziqish, e’ ibo kundan-
kunga kuchayib bo moqda, bunday bo‘lishining sababla idan bi i, shu aq gacha
an’ana iy a’limda alabala ni aqa ayyo bilimla ni egallashga o‘ ga ilgan bo‘lsa,
zamona iy exnologiyala da esa ula egallayo gan bilimla ini o‘zla i qidi ib
opishla iga, mus aqil o‘ ganib ahlil qilishla iga, ha o xulosala ni o‘zla i kel i ib
chiqa ishla iga o‘ ga adi. Pedagog bu ja ayonda shaxsning i ojlanishi, shakllanishi,
bilim olish a a biyalanishiga sha oi ya a adi a shu bilan bi qa o da
boshqa u chilik, yo‘nal i u chilik unksiyasini baja adi.
Bugungi kunda a’lim ja ayonida oydalanilayo gan zamona iy axbo o
exnologiyala i osi ala idan bi i bu in e ak i (elek on) doskala di . In e ak i doska-
bu kompyu e dagi as i la ni p oyek o o qali namoyish e adigan senso li ek andi .
Maxsus das u iy a’mino ma n, asm, ideo a audio ma’lumo la a obek la hamda
In e ne esu sla bilan ishlash a ula us iga yozu a izohla ushi ish imkonini
be adi. In e ak i doska na aqa aqdimo ko‘ inishidagi ma’lumo la ni, balki ba cha
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
u dagi ma’lumo la ni be ish bilan bi ga oda iy ma n yozish, da s ja ayonida
kel i ilgan ba cha ma’lumo la a yozu la ni da s yakunida aylla ko‘ inishida yozib
olish a undan keynchalik ham oydalanish imkoniya iga ega. Bundan ashqa i
in e ak i doskadan ideoda sla ni yozishda oydalanish mumkin. In e ak i doskala
ma’lumo olish sama ado ligini oshi adi.
Ayniqsa, musiqachila ni a’lim muassasala ida a biyalashda audio- izual
jihozla ga ayanib o‘qu - a biya iy, uslubiy a ilmiy- adqiqiy ishla ni ejalash i ish,
ashkil qilish a amalga oshi ish, o‘qu chining o‘zlash i ish da ajasi a e anligini
aniqlash a musiqa olami hodisala ini mus aqil anglash ko‘nikmala ini singdi ish,
o‘qu ja ayonini, o‘qu -uslubiy, ma’na iy- a biya iy a ilmiy ishla ni ashkil e ishning
ilg‘o aj ibala ini umumlash i ish a keng yoyish allaqachon yo‘lga qo‘yilgan.
Kompyu e da mul imedia (audio, ideo) ma’lumo la ini namoyish e ish. Kompyu e
hozi gi kunda hisoblashla ni baja ibgina qolmay, balki musiqa a ideo
ma’lumo la ni ham qay a ishlash a namoyish qilish imkoniya iga ega. Kompyu e da
musiqa inglash uchun kompyu e ga qo‘shimcha ka nay (kolonka) yoki quloqqa
aqiladigan maxsus uskuna ulangan bo‘lishi alab qilinadi. Shundan so‘ng
musiqala ni namoyish e ishga mo‘ljallangan maxsus das u (Winamp) yo damida
musiqa inglash mumkin. Hozi gi kunda kompyu e la da musiqala ning MP3
o ma i keng a qalgan.
Kompyu e la da ideo namoyishi uning ek ani o qali amalga oshi iladi. Bunda
ideo ilmla ni namoyish e ishga mo‘ljallangan maxsus das u la (Media playe )
yo damida ilmla ni kompyu e ek anida omosha qilish a uning o ozini ka nayla
o qali eshi ish mumkin. Hozi gi kunda kompyu e la da ideo ma’lumo la ning MPG
a AVI u la i keng a qalgan. Bunday ola la da o‘shichila kompozi o a
a anji o kachila ga mu ojaa ilib, audio yozu dan musiiy o ushla ni “ko‘chi ish” bilan
boli bo‘lgan ijodiy ishni baja ishni so‘ aydila . Bi olib a aganda bu oson ish yemas,
o‘ziga ya asha iyinchilikla i bo , alba a. Bi inchi na ba da elek on a anji o ka
jo‘ na ozligini ya a ish uchun anlangan o‘shining (yoki cholu kuyini) be ilgan audio
yozu ini ko‘p ma a ay-ay a inglash za u . Ba cha komponen la ini ulo bilan anilab,
pa i u a misolida asa u ilish joiz. Asa dagi o‘ziga xoslik nimadan ibo a ligini
ushunish ke ak. Shundan so‘ng, uyidagi bi in-ke inlikda ishla baja iladi:
“NUENDO” das u ida yangi p oek ochib o‘lcho a emp aniqlanadi (no a
ma niga mos a ishda), uning 1- eyki (yo‘li)ga asa ning o‘liq audio yozu i e siyasi
impo qilinadi a saqlash uchun nomlanadi; eshi ilib u gan o oz a o epiano (yoki
boshqa cholg‘ula ) jo‘ ligiga mos a ishda, asa ning xa ak e idan kelib chiqib boshqa
yangi eykla ga za bli cholula semple la i (lupla ) impo ilinadi; no ada be ilgan
ga moniyaga mu anosib a ishda akko dla anilanib, kla ishli midi cholu yo damida
yana yangi eykda bi o cholg‘ula gu uida (ko‘pchilik o li-kamonli cholg‘ula ni
anlaydi) on yozib olinadi; bas gi a aning melodik yo‘li midi choluda jozibado ilib
chalinadi a yoziladi; anlangan emb li cholu asbobida ga monik- i m usul uzilmasi
chalinadi a yoziladi;
bas gi a aning melodik yo‘li midi choluda jozibado ilib chalinadi a yoziladi;
anlangan emb li cholu asbobida ga monik- i m usul uzilmasi chalinadi a yoziladi;
- ko‘shining ay im yo‘li no aga asosan a anji o ka yeskizla i us iga bi o chol uda
chalinib, yozib o‘yiladi; za u e ek la anlanadi; elek on ko‘ sa kichla yo damida
o ush eykla i mu anosiblash i iladi, ya’ni s edenie ilinadi; “mas e ing”dan
o‘ kazilib, yang ash komp essiya ilinadi; - ayyo bo‘lgan masulo “Audio-miksdaun”
baja ish das u i yo damida belgilangan papkaga yekspo ilinadi a ij ochilik
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
aoliya ida oydalanish uchun a a iladi. Musiqala a ideola oda da kompak diskla
yo damida ashiladi a ula da saqlanadi. Diskla dagi musiqa a ideola esa
kompyu e ning disk alaba qu ilmasi yo damida namoyish e iladi. Bunday jihozla
yo damida axbo o ni izlash, anlab olish, almashish a oydalanishni izimlashning
oqilona osi ala ini qo‘llash, uning ekshi u ini a manbala ni asni lashni yo‘lga
qo‘yiiygan, alba a. Ta’lim yo‘nalishi a yondosh masalala yuzasidan chop e ilayo gan
maxsus o‘qu -uslubiy a ilmiy adabiyo la ga oydalanish oda usiga ki gan. Ijodiy
ja ayonla da shunday ola la am uch aydi-ki, o‘z epe ua ini bosha ij ochila ning
shlyage o‘shila i bilan boyi ish masadida ay im xonandala ga jo‘ na ozlik
a anji o kala i za u bo‘lib oladi. Aksa iya anili o‘shichi “yulduz”la yesa o‘z
o‘shila ining jo‘ na ozlik a anji o kala ini a a maydila , yech kimga be maydila ,
ya’ni yakka yegalik iladila .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Постановление президента республики Узбекистан о
совершенствовании деятельности центра среднего специального,
профессионального образования министерства высшего и среднего
специального образования республики Узбекистан. г. Ташкент,3
февраля 2018 г.,№ ПП-3504
2. Постановление президента республики Узбекистан о мерах по
повышению качества образования и развитию научных
исследований в области математики. г. Ташкент,7 мая 2020 г., № ПП-
4708
3. Об утверждении нa siональной программы по развитию народного
образования в 2022 — 2026 годах. Указ Президента Республики
Узбекистан, от 11.05.2022 г. № УП-134.
4. Джумаев М.И. Реализaция профессиональной компетентности
педагогов как средство методико-математической подготовки в
колледжах. Профессиональное образование Арктических регионов
№ 4/2022.7-9 ст.
5. h ps://lex.uz/ u/docs/6008668
