9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY TAJRIBALAR
UMUMIY KO‘RINISHDA
Mualli : Yuldashe Shuku illo 1
A ilia siya: Xalqa o No dik uni e si e i ayanch dok o an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17333140
ANNOTATSIYA
Maqolada xo ijiy mamlaka la da, xususan Finlyandiya a’lim izimida k ea i ik lashni
i ojlan i ish bo‘yicha shakllangan yondashu la ahlil qilinadi. K ea i kompe ensiyani
shakllan i ishda shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim, muammoli o‘qi ish, loyiha iy aoliya a aqamli
exnologiyala dan oydalanishning didak ik imkoniya la i o‘zbek olimla ining naza iy
qa ashla i bilan aqqoslanadi. Tadqiqo na ijasida k ea i ik lashni i ojlan i ishda
o‘qi u chining inno a sion aoliya i, e kin o‘qu muhi i a e leksi ahlilning ahamiya i
yo i iladi.
Kali so‘zla : k ea i ik lash, xo ijiy aj iba, Finlyandiya modeli, shaxsga yo‘nal i ilgan
yondashu , kompe ensiya, muammoli o‘qi ish, ijodiy a akku , pedagogik inno a siyala .
KIRISH
Zamona iy a’lim izimi shaxsning ijodiy, mus aqil a anqidiy ik lash
qobiliya la ini i ojlan i ishga yo‘nal i ilgan bo‘lishi za u . K ea i ik lash bugungi
kunda inson kapi alini i ojlan i ishning muhim a kibiy qismiga aylanmoqda.
N.A.
Muslimo
(2007) a’kidlaganidek, a’lim ja ayonida mus aqil a ijodiy aoliya ni ashkil
e ish o‘qu chining ichki mo i a siyasini aollash i adi a shaxsiy o‘sishga u ki be adi.
Shu nuq ai naza dan, xo ijiy aj ibala da, ayniqsa Finlyandiya a’lim izimida, k ea i
ik lashni i ojlan i ish masalala i a’lim siyosa ining ma kazida u adi.
Finlyandiya modeli “o‘qu chining o‘zini o‘zi anglash, ik ini e kin i oda e ish a
muammoga nooda iy yondashish” amoyilla iga ayanadi. Bunda o‘qu ja ayoni
aqa bilim olishga emas, balki o‘z bilimini ya a ish a qo‘llashga yo‘nal i iladi.
D.
Saido a
(2019)ning ik icha, k ea i likni i ojlan i ish uchun a’lim muhi i e kin,
in e aol a e leksi bo‘lishi lozim. Bu Finlyandiya aj ibasining asosiy xususiya iga
hamohangdi . Finlyandiyada o‘qi u chi ijodko likni ag‘ba lan i u chi ye akchi shaxs
si a ida qa aladi. O‘qi u chining a onomiyasi a me odik e kinligi na ijasida u
o‘qu chila ning indi idual eh iyojiga mos da s shaklla ini ya a adi.
B.A. Akba o
a
Sh.T. Maxmudo
(2024) o‘z adqiqo la ida ham aynan shu jiha – o‘qi u chi a
o‘qu chi o‘ asida subyek -subyek munosaba ini a’limning k ea i komponen i
si a ida a’ i laydila .
G.A. Joldaso a
(2024) adqiqo la ida esa xususiy uni e si e la aj ibasida k ea i
opshi iqla a loyihala ning alabala da mus aqil a akku , ahliliy yondashu a
inno a sion qa o qabul qilish malakala ini i ojlan i ishdagi ahamiya ini asoslab
be gan. Finlyandiya izimi ham “p ojec -based lea ning” o qali o‘qu chini aol
subyek ga aylan i adi, bu esa o‘qu ja ayonini ijodiy izlanish maydoniga aylan i adi.
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
M.Tu suno a
(2020) o‘z adqiqo la ida k ea i likni pedagogik exnologiyala
bilan in eg a siyalash za u ligini qayd e gan. Bu hol Finlyandiya aj ibasida aqamli
osi ala — mul imedia, simulya siya a dizayn- ik lash me odla ining keng jo iy
e ilishi o qali namoyon bo‘ladi. Shuningdek, F.X. Rasulo a (2024) mobil a’lim
osi ala ining k ea i ik lashga ijobiy a’si ini o‘ ganib, zamona iy exnologiyala ni
in eg a siya qilish o‘qu chi aoliya ining mus aqilligi a ijodko ligini oshi ishini ilmiy
asoslagan.
O‘zbekis on aj ibasida ham k ea i ik lashni i ojlan i ish yo‘nalishla i izchil
akomillashmoqda. “
O‘zbekis on – 2030
” s a egiyasida yoshla ning inno a sion
salohiya ini kuchay i ish, ula ni ijodiy aoliya ga keng jalb e ish a’lim siyosa ining
us u o yo‘nalishla idan bi i si a ida belgilangan. Bu ja ayonda Finlyandiya
modelining demok a ik, e kin a o‘qu chi ma kazli yondashu i o‘zbek pedagogik
amaliyo iga moslash i ilishi mumkin. M. Tu suno a (2020) a D. Saido a (2019)la ning
ishla ida ham k ea i kompe ensiyani shakllan i ish uchun in eg a i , anla a o a
in e aol a’lim za u ligi a’kidlangan. Finlyandiya modelining asosiy yu uqla i -
o‘qu chi mus aqilligi, o‘qi u chi e kinligi a ahliliy muhi - O‘zbekis on a’lim
siyosa idagi kompe ensiya iy yondashu ga o‘liq mos keladi. O‘zbekis on oliy a’lim
muassasala ida aynan shu yo‘nalishda - k ea i opshi iqla , loyiha asosida o‘qi ish,
AKT asosida baholash izimla i jo iy qilinmoqda. Bunda muslimo lik yondashu i
(shaxsning o‘zini o‘zi i ojlan i u chi aoliya ini shakllan i ish) Finlyandiya
aj ibasining asosiy alsa iy amoyiliga uyg‘un keladi.
XULOSA
Xo ijiy, xususan Finlyandiya aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, k ea i ik lashni
i ojlan i ish na aqa me odik ja ayon, balki a’lim alsa asining yangilanishidi . Bu
ja ayonda o‘qi u chining ijodiy e kinligi, o‘qu chining mus aqil aoliya i a aqamli
muhi ning uyg‘unligi asosiy o‘ in u adi. O‘zbekis on a’lim izimida bu amoyilla ni
bosqichma-bosqich jo iy e ish o qali o‘qu chila ni yangicha a akku ga,
muammola ga inno a sion yechim opishga a mus aqil qa o qabul qilishga
ayyo lash mumkin.
K ea i ik lashni i ojlan i ishning mu a aqiya i pedagogning me odik
maho a i, o‘qu muhi i a a’lim ja ayonining e kinlik da ajasiga bog‘liq. Shunday
ekan, Finlyandiya aj ibasi O‘zbekis on a’limida ijodko , aqoba ba dosh a
inno a sion shaxsni shakllan i ish uchun muhim naza iy-amaliy manba bo‘lib xizma
qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Akba o , B. A., & Maxmudo , Sh. T. (2024). Talabala da k ea i ik lash
qobiliya la ini i ojlan i ishning izimli- unksional modeli. Science and
Educa ion, 5(11), 360–365.
2. E naza o a, G. O., & Is oilo , Q. T. (2022). O‘qi u chila da k ea i likni
i ojlan i ish. Academic Resea ch in Educa ional Sciences, 3(1), 1048–1056.
3. Joldaso a, G. A. (2024). Pedagogik exnologiyala yo damida k ea i
ik lashni i ojlan i ish. Eu asian Jou nal o Academic Resea ch, 4(4), 108–
111.
4. Muslimo , N. A. (2007). Kasb a’limi o‘qi u chisini kasbiy shakllan i ishning
naza iy-me odik asosla i. Toshken : TDPU.
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
5. Rasulo a, F. X. (2024). Mobil a’lim exnologiyala ining k ea i ik lashga
a’si i. Xalqa o ilmiy-amaliy anjuman ma e ialla i, 2(4), 47–50.
6. Saido a, D. (2019). K ea i kompe en ligini shakllan i ishda pedagogik
exnologiyala ni qo‘llash. Toshken : O‘zbekis on pedagogika akademiyasi.
7. Tu suno a, M. (2020). Mak abgacha a’limda k ea i pedagogik
exnologiyala ni jo iy e ish. Toshken : Pedagogika akademiyasi.
