227
Volume 5, Issue 10: Special Issue
(EJAR)
ISSN: 2181-2020
MPHAPP
THE 6TH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL
CONFERENCE “MODERN PHARMACEUTICS: ACTUAL
PROBLEMS AND PROSPECTS”
TASHKENT, OCTOBER 17, 2025
in-academy.uz
O‘ZBEKISTON FLORASIDA O‘SUVCHI TRIPLEUROSPERMUM DISCIFORME
O‘SIMLIGINING FITOKIMYOVIY TARKIBI
Sh.R. Rahimbe diye a1
B.S. Oxundedaye 2
A.M. Nigma ullaye 2
S.Z. Nishanbaye 2
1Andijon da la ibbiyo ins i u i, Andijon shah i, O‘zbekis on Respublikasi
2O‘zR FA O‘simlik moddala i kimyosi ins i u i, Toshken shah i, O‘zbekis on Respublikasi
e-mail: [email p o ec ed];
[email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17333311
Dolza bligi: T ipleu ospe mum Sch. Bip. - Uchka au ug‘ u kumiga mansub oʻsimlik u la i
sha q aboba ida keng qoʻllaniladi a a kibi biologik aol moddala ga boyligi bilan aj alib u adi.
Mazku u kum As e aceae oilasiga mansub a ye yuzida axminan 40 ga yaqin u i a qalgan.
Oʻzbekis on lo asida mazku u kumning ikki u i T ipleu ospe mum inodo um (L.) Sch. Bip.
(hidsiz uchka au ug‘) a T ipleu ospe mum disci o me (CAM) Sch. Bip. (disksimon
uchka au ug‘) u la i oʻsadi. Fa makologik adqiqo la na ijasiga ko‘ a, mazku o‘simlik
u la ining eks ak la i kuchli an ioksidan a in i o sha oi da zamb ug‘la ning bi nech a
sh ammla iga qa shi sezila li aollik namoyon qilganligi aniqlangan.
Tadqiqo ning maqsadi O‘zbekis on lo asida o‘su chi T ipleu ospe mum disci o me o‘simlik
u i ye us ki qismini i okimyo iy adqiq qilishdan ibo a .
Usul a uslubla i. Tadqiqo obyek i si a ida 2024 yil iyul oyining bi inchi o‘n kunligida Jizzax
iloya i, Baxmal umanidan yig‘ilgan a xona ha o a ida qu i ilgan T ipleu ospe mum disci o me
o‘simligining ye us i qismi olingan.
Fi okimyo iy adqiq uchun 3 kg T ipleu ospe mum disci o me o‘simligi ye us ki qismi xona
ha o a ida 95%li e il spi i bilan pe kolya siya usuli yo damida 5 ma o aba eks aksiya qilindi.
Olingangan spi li eks ak la o o li bug‘la gich yo damida akuum os ida 1 li hajmgacha
quyul i ildi. Quyul i ilgan eks ak dis illangan su bilan (1:1 nisba da) suyul i ildi a suyuqlik –
suyuqlik eks ak siya usuli yo damida o ganik e i u chila eks aksion benzin, xlo o o m, e ila se a
a n-bu anol e i u chila i yo damida aksiyala ga aj a ildi. F aksiyala yupqa qa lamli
x oma og a iya (YuQX) usuli yo damida ahlil qilindi a o‘xshashla i bi lash i ildi hamda aksiyala
a kibidagi bi ikmala ni indi idual holda aj a ish uchun kolonkali x oma og a iya (KX) hamda gel-
x oma og a iya (GX) usulla idan oydalanildi.
Na ijala . O‘simlik spi li eks ak ining xlo o o mli aksiyasini (30 g) KX usulida das lab
eks aksion benzin, so‘ng a eks aksion benzin-e ila se a (e.b:e ) sis emasida yu ildi. Bunda, e.b:e
sis emasining 9:1 nisba ida Tx-1, 8:2 nisba ida Tx-2 hamda 7:3 nisba ida Tx-3 sub aksiyala olindi.
Olingan sub aksiyala ni GX usulida (se adeks LH-20 adso ben ida) me anol e i u chisida yu ildi.
Na ijada Tx-1 sub ak siyadan gall kislo a (1), ko‘ ich kislo a (2), p-kuma kislo a (3), Tx-2
sub ak siyadan x izin (4), galangin (5), Tx-3 sub ak siyadan diosme in (6) la onoidla i indi idual
holda aj a ib olindi.
Spi li eks ak ning e ila se a li aksiyasidan 16 g olib, 20 g silikagel bilan a alash i ildi a
kolonkaga joylandi. So‘ng a KX da, xlo o o m a xlo o o m-me anol sis emasining u li xil
nisba la ida elyua langanida uch a sub ak siya (Te-1 - Te-3) olindi. Oligan sub aksiyala GX
usulida me hanol-su (8:2) sis emasida ex oma og a iya qilindi. Das labki Te-1 sub ak siyadan
x izoe iol (7) a mi i se in (8) aj a ib olingan bo‘lsa, Te-2 sub ak siyadan izok e si in (9) a Te-3
228
Volume 5, Issue 10: Special Issue
(EJAR)
ISSN: 2181-2020
MPHAPP
THE 6TH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL
CONFERENCE “MODERN PHARMACEUTICS: ACTUAL
PROBLEMS AND PROSPECTS”
TASHKENT, OCTOBER 17, 2025
in-academy.uz
sub aksiyasidan izo amne in-3-O-glyukopi anozid (10) bi ikmala i indi idual holda aj a ib olindi.
Eks ak ning n-bu anolli aksiyasini kolonkaga solishdan oldin me hanol bilan e i ish na ijasida
cho‘kma hosil bo‘ldi. Mazku cho‘kmani ahlil qilinganda k e se in-3-O- u inozid (11) la onoidi
ekanligi aniqlandi. Aj a ib olingan bi ikmala ning uzilish o mulala i UB, IQ, 1H a 13C YaMR
spek la i hamda ula ning izik kons an ala ini aniqlash yo damida isbo landi.
Xulosala . O‘ kazilgan i okimyo iy adqiqo la shuni ko‘ sa diki, T ipleu ospe mum
disci o me o‘simligi ye us ki qismi biologik aol enolka bon kislo ala hamda la onoidla ga boy
is iqbolli manbaa bo‘lib, kelajakda ibbiyo a a ma se ika sohasi uchun za u bo‘ladigan bioak i
qo‘shimchala a do i osi ala ini ya a ish uchun zamin bo‘la oladi.
