308
Volume 5, Issue 10: Special Issue
(EJAR)
ISSN: 2181-2020
MPHAPP
THE 6TH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL
CONFERENCE “MODERN PHARMACEUTICS: ACTUAL
PROBLEMS AND PROSPECTS”
TASHKENT, OCTOBER 17, 2025
in-academy.uz
O’ZBEKISTONDA YETISHTIRILGAN DORIXONA UKROPI (FOENICULUM
VULGARE MILL.) MEVASI BIOLOGIK FAOL MODDALARI TAHLILI
Uma o U.A.
Xu sando A.Y.
Toshken a ma se ika ins i u i, Toshken shah i, O’zbekis on Respublikasi
e-mail: [email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17335386
Dolza bligi: Do ixona uk opi (Foeniculum ulga e Mill.) soyabonguldoshla oilasiga mansub
o’simlik bo’lib, O’zbekis on Respublikasi ko’pgina iloya la ida ye ish i iladi. Me asi e i moyiga
boy bo’lib, a ma se ikada keng qo’llaniladi. Adabiyo la manbaala ini o’ ganish na ijasi shuni
ko’ sa diki, ushbu o’simlik me asi biologik aol moddala i O’zbekis onda kam o’ ganilgan.
Izlanish maqsadi: Yuqo idagila ni hisobga olib, do ixona uk opi me asi biologik aol
moddala ini o’ ganish izlanishning maqsadi bo’ldi.
Ma e ialla a usulla : Tadqiqo obyek i si a ida do ixona uk opining 2024-yilda Toshken
iloya ida ye ish i ilgan me asi olindi. Biologik aol moddala si a ida e i moyla i, xlo o ill a
ka o inoidla , la onoidla , o ganik kislo ala , aminokislo ala , polisaxa idla ahlil qilindi. E i
moyini aj a ib olish Da la a makopeyasida kel i ilgan usul yo damida amalga oshi ildi. Xlo o il a
ka o inoidla ni o’ ganish maqsadida 5,0 g (aniq o im) maydalangan do ixona uk opi me asi (1:5)
nisba da xlo o o m bilan doimiy a alash i ilgan holda 40 daqiqadan 3 ma a eks aksiya qilindi.
Olingan eks ak la bi lash i ildi a sig’imi 100 ml lik o’lcho kolbasiga solindi a belgisigacha
xlo o o m bilan ye kazildi. Ka o inoidla (β-ka o inga nisba an) a xlo o illa (xlo o il a ga nisba an)
spek o o ome da mos a ishda 450 nm a 664 nm la da o’lchandi. Fla onoidla ni aniqlash uchun
xlo o o m bilan eks ak siyadan qolgan sh o 70% li e anol bilan (1:5) nisba da eks ak siya qilindi.
Olingan eks ak la sig’imi 100 ml lik o’lcho kolbasiga solindi a belgisigacha 70% li e anol bilan
ye kazildi. Fla onoidla ning a makopeyada kel i ilgan alyuminiy xlo id bilan kompleks hosil qilish
xossasi asosida spek o o ome qu ilmasida miqdo i u inga nisba an 415 nm da aniqlandi. O ganik
kislo ala ni aniqlash maqsadida maydalangan 30 g (aniq o im) do ixona uk opi me asi yuqo ida
ko’ sa ilgandek das lab xlo o o m, so’ng 70% li e anol bilan ozalandi. So’ng sh o qu i ildi a 150
ml su bilan 3 ma a 30 min dan eks ak siya qilindi. Olingan eks ak la bi lash i ildi, sig’imi 500
ml bo’lgan o’lcho kolbasiga solindi a belgisigacha su bilan ye kazildi. Eks ak dan 10 ml olinib
sig’imi 500 ml lik s akanga solindi a 250 ml ozalangan su qo’shib na iy gid oksidning 0.1 M li
e i masi bilan olma kislo asiga nisba an po en siome ik i landi. Aminokislo ala ini miqdo ini
aniqlash uchun 10 g (aniq o im) do ixona uk opi maydalangan me asi u li xil kon sen a siyali
e anol (20%, 40%, 70%, 96%) a su bilan (1:5) nisba da eks ak siya qilindi. Olingan eks ak la
bi lash i ildi a glu amin kislo aga qay a hisoblash o qali spek o o ome ik usulda aniqlandi.
Polisaxa idla do ixona uk opi maydalangan me asidan ke ma-ke su da e u chan polisaxa idla
(SEP), pek in moddala i (PM) a gemi sellyuloza (GM) kabi ak siyala ga bo’lib olindi. SEP ni olish
uchun do ixona uk opi me asi su bilan a al (1:20) so’ng (1:10) nisba da 2 ma a eks ak siya
qilindi. Eks ak la bi lash i ildi, bug’la ildi a 96% e anol bilan SEP cho’k i ildi. Qolgan sh o dan
PM oksala bu e e i masi yo damida (ammoniy oksala i a sha el kislo asining 0.5% li (1:1)
nisba dagi e i masi) 3 ma a (1:20) nisba da eks ak siya qilindi. PM olingandan keyin qolgan
sh o dan GM ni aj a ib olish uchun 7% li na iy gid oksidi e i masidan oydalanildi. Eks ak siya
(1:5) nisba da 12 soa da omida 3 ma a amalga oshi ildi. PM a G eks ak la i alohida
bi lash i ilgandan so’ng dializlandi.
309
Volume 5, Issue 10: Special Issue
(EJAR)
ISSN: 2181-2020
MPHAPP
THE 6TH INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL
CONFERENCE “MODERN PHARMACEUTICS: ACTUAL
PROBLEMS AND PROSPECTS”
TASHKENT, OCTOBER 17, 2025
in-academy.uz
Na ijala : Tadqiqo na ijasida do ixona uk opi me asida e i moyla i miqdo i 2.1% ni, xlo o ill
6.1% ni, ka o inoidla 2,84% ni, la onoidla 1.4% ni, o ganik kislo ala 1.14% ni, aminokislo ala
96% li e anolda 0.1% ni,70% li e anolda 0.13% ni, 40% li e anolda 0.2% ni, 20% li e anolda 0.6%
ni, su li eks ak da 1,1% ni, SEP 3.4% ni, PM 0.92% ni, G 1.4% ni ashkil e di.
Xulosala : Olingan na ijala ga ko’ a, do ixona uk opi me asida xlo o il a ka o inoidla
miqdo i boshqa biologik aol moddala ga nisba an ko’pligi, aminokislo ala esa eng kam miqdo da
ekanligi aniqlandi.
