ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
331
14 YOSHLI FUTBOLCHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGINI OSHIRISHDA
ILMIY YONDASHUV
Allambe geno Aydos
Alaua dino ich u bol ene i
Anno a siya
Ushbu maqolada 14 yoshli u bolchila ning jismoniy ayyo ga ligini oshi ishda ilmiy
yondashu la ning ahamiya i ahlil qilinadi. Fu bolchila ning o‘sish da ida ula ning o ganizm
i ojlanish xususiya la ini hisobga olgan holda mashg‘ulo ja ayonla ini ilmiy asosda ejalash i ish,
yuklama hajmini op imallash i ish a iklanish da la ini o‘g‘ i ashkil e ish muhim ahamiya ga ega.
Tadqiqo da jismoniy ayyo ga likning asosiy komponen la i — chidamlilik, ezlik, kuch a
koo dina siya qobiliya la ini i ojlan i ish bo‘yicha ilmiy me odla ahlil qilinadi.
Kali so‘zla :
u bol, jismoniy ayyo ga lik, yosh spo chila , ilmiy yondashu , mashg‘ulo me odikasi, chidamlilik,
koo dina siya.
Ki ish
Zamona iy spo da yosh u bolchila ni ayyo lash ja ayonida ilmiy asoslangan yondashu la muhim
o‘ in u adi. 14 yoshli u bolchila o‘sish a i ojlanishning aol bosqichida bo‘lgani sababli, ula ning
jismoniy ayyo ga ligi, ha aka aoliya i a psixo iziologik hola i o‘ziga xos xususiya la ga ega.
Shuning uchun bu da da mashg‘ulo la ni ilmiy asosda ashkil e ish, yuklamala ni yoshga mos a zda
aqsimlash, indi idual yondashu ni a’minlash za u .
Me odla
Tadqiqo da quyidagi me odla dan oydalanildi:
1. Ilmiy adabiyo la ni ahlil qilish;
2. Kuza u a ekspe imen al me odla ;
3. Jismoniy es la (40 m yugu ish, 1000 m yugu ish, sak ash es i, kuch mashqla i);
4. S a is ika a ahliliy me odla .
Tadqiqo 14 yoshli 20 na a u bolchi o‘ asida o‘ kazildi. Tadqiqo 8 ha alik mashg‘ulo das u iga
asoslangan bo‘lib, ha ha a 4 ma o aba mashg‘ulo o‘ kazildi.
1. Tadqiqo obyek i
Tadqiqo obyek i si a ida O‘zbekis on u bol akademiyasida mashg‘ulo olib bo ayo gan 14 yoshdagi
24 na a u bolchi (12 na a i ekspe imen al, 12 na a i nazo a gu uhi) anlab olindi.
2. Tadqiqo p edme i
Tadqiqo p edme i – u bolchila ning jismoniy ayyo ga ligini oshi ishga qa a ilgan maxsus
mashg‘ulo la majmuasi a ula ning iziologik ko‘ sa kichla ga a’si i.
3. Tadqiqo joyi a mudda i
Tadqiqo 2025-yilning ma – iyun oyla ida Toshken shah idagi spo mak abla idan bi ining spo
zali a u bol maydonida olib bo ildi.
4. Foydalanilgan ilmiy me odla
Ekspe imen al me od – 8 ha alik maxsus ayyo lo mashg‘ulo la i das u i ekspe imen al gu uhga
qo‘llanildi.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
332
Kuza ish a o‘lchash – u bolchila ning mashg‘ulo la ja ayonidagi jismoniy aolligi, ha aka
koo dina siyasi, ezko lik, chidamlilik a kuch ko‘ sa kichla i baholandi.
Tes la a no ma i la :
30 me ga yugu ish ( ezlik)
12 daqiqalik yugu ish es i (ae ob chidamlilik)
Uzoqqa sak ash (po lo chi kuch)
Ti sakda o ilish (yuqo i ana mushak kuchi)
Yo‘nalishni ez o‘zga i ish (agili y es )
S a is ik ahlil – es na ijala i Mic oso Excel a SPSS 26.0 das u la i yo damida qay a ishlanib,
gu uhla o asidagi a o u la aniqlash uchun - es qo‘llandi.
5. Foydalanilgan ma e ialla a jihozla
Spo anjomla i: u bol o‘pla i, konusla , belgilo chi belgila i, elas ik ezinkala .
O‘lcho osi ala i: sekundome , o‘lcho len ala i, yu ak u ishini o‘lcho chi pulsome .
T ening das u la i: mu abbiyla omonidan uzilgan ha alik yuklama asosida indi idual a gu uh
mashg‘ulo ejasi.
Saloma lik moni o ingi: u bolchila ning yu ak u ish chas o asi, qon bosimi a cha choq da ajasi ha
ha a boshida a oxi ida nazo a qilindi.
6. Tadqiqo dizayni
Tadqiqo da ikki gu uh o‘ asidagi a qni aniqlash uchun quyidagi dizayn qo‘llanildi:
Nazo a gu uhi – oda dagi mashg‘ulo das u i asosida shug‘ullandi.
Ekspe imen al gu uhi – ilmiy asoslangan, yuklama bosqichla i a iblangan maxsus das u asosida
shug‘ullandi.
Na ijala
8 ha alik mashg‘ulo das u i na ijasida u bolchila ning jismoniy ko‘ sa kichla ida sezila li ijobiy
o‘zga ishla kuza ildi. Tezlik bo‘yicha o‘ acha na ija 40 m yugu ishda 6,8 soniyadan 6,2 soniyaga
yaxshilandi, chidamlilik es i na ijala i esa 1000 m yugu ishda 4,35 daqiqadan 4,05 daqiqagacha
yaxshilandi. Kuch a koo dina siya mashqla i bo‘yicha ham sezila li a aqqiyo qayd e ildi.
Mashg‘ulo la da yuklamaning bosqichma-bosqich oshi ilishi a iklanish da la ining o‘g‘ i
ejalash i ilishi spo chila ning umumiy ayyo ga ligiga ijobiy a’si ko‘ sa di.
Muhokama
Olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, ilmiy asoslangan mashg‘ulo das u la i 14 yoshli
u bolchila ning jismoniy ayyo ga ligini sama ali oshi ish imkonini be adi. Ha bi spo chining
iziologik xususiya la ini inoba ga olgan holda mashg‘ulo yuklamasini belgilash spo ja oha la i
xa ini kamay i adi a mashg‘ulo sama ado ligini oshi adi. Ayniqsa, bu yosh da ida chidamlilik a
ezlikni i ojlan i ish bilan bi ga, iklanish ja ayonla iga e’ ibo qa a ish muhimdi .
Xulosa
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, 14 yoshli u bolchila uchun mashg‘ulo ja ayonida ilmiy
asoslangan yondashu la dan oydalanish ula ning jismoniy ayyo ga lik da ajasini sezila li da ajada
oshi adi. Shuningdek, yosh spo chila bilan ishlashda indi idual yondashu , yuklamani nazo a
qilish a mashg‘ulo dan keyingi iklanishni o‘g‘ i ashkil e ish muhim ahamiya ga ega. Kelgusida bu
yo‘nalishda uzoq mudda li moni o ing a biomekanik ahlilla asosida yanada chuqu adqiqo la olib
bo ish lozim.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
333
Foydalanilgan adabiyo la
1. Bompa, T. (2019). Pe iodiza ion: Theo y and Me hodology o T aining. Human Kine ics.
2. Ma ee , L.P. (2023). Teo iya i me odika spo i noy eni o ki. Fizkul u a i spo .
3. O‘zbekis on Fu bol Asso sia siyasi me odik qo‘llanmala i. (2022).
4. Ve khoshansky, Y.V. (2021). P og amming and O ganiza ion o T aining. Spo s Science P ess.
