ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
342
INGICHKA TOLALI PAXTANI BEGONA ARALASHMALARDAN TOZALASH VA
SAQLASH JARAYONINI O‘RGANISH
Uma o a Muna a Omonbeko na
Fa gʻona da la exnika uni e si e i “Yengil sanoa a exnologiya” ko ed a do sen i
Email:muna a [email p o ec ed],
+998916657543
Maxsudo a Xilola Bax iyo jon qizi
Fa gʻona da la exnika uni e si e i “Yengil sanoa a exnologiya” ka ed a assis en i.
[email p o ec ed],
+99891680-30-83
Anna a siya. Ushbu maqolada ko‘p i loslangan a nam qo‘lda a mashinada e ilgan pax a
xomashyosini ozalash a saqlashning oqilona a iq isodiy maqsadga mu o iqligi o‘ ganildi. Gʻo‘za
xomashyosining o‘z-o‘zidan qizib ke ishining sababla i aniqlandi. Pax a xomashyosini so‘ gʻich
qu u i o qali ashishda ma kazdan qochma en ilya o yo damida belku aklash ja ayoni o‘ ganildi.
Kali so‘zla : ola, namlik, a alashmala , ingichka olali, o‘z-o‘zidan isi iladigan, chigi li pax a, pax a
xomashyosi, i loslanish, op imal, ola, osongina olinadigan, en ilya siya, a alashmala ning
chidamliligi.
Аннотация: В данной статье изучена рациональность и экономическая целесообразность
очистки и хранения сильно загрязненного и влажного хлопка, собранного вручную и
механизированным способом. Выявлены причины самонагревания сырья хлопка. Исследован
процесс вентиляции с помощью центробежного вентилятора при транспортировке хлопка
через всасывающую трубу.
Ключевые слова: волокно, влажность, примеси, тонковолокнистый, самонагревающийся,
хлопок, сырье хлопка, загрязнение, оптимальный, волокно, легко удаляемый, вентиляция,
устойчивость примесей.
Abs ac . This a icle s udies he a ionali y and economic easibili y o cleaning and s o ing hea ily
con amina ed and we co on aw ma e ial ha es ed bo h manually and mechanically. The causes o
spon aneous hea ing o co on aw ma e ial a e iden i ied. The p ocess o en ila ion using a
cen i ugal an du ing he anspo a ion o co on h ough a suc ion pipe is examined.
Keywo ds: ibe , mois u e, impu i ies, ine ibe , sel -hea ing, co on, co on aw ma e ial,
con amina ion, op imal, ibe , easily emo able, en ila ion, esis ance o impu i ies.
Ki ish. O‘zbekis on Respublikasi pax a ozalash aksiyado lik jamiya la i jamiya ning qud a li
ko xonala i bo‘lib, ula da quyidagi ja ayonla : qu i ish, das labki a yakuniy ozalash, ozalash,
lin e lash a boshqala amalga oshi iladi.
Hozi gi aq da ushbu ko xonala ni qisqa i ish bo‘yicha kompleks das u ishlab chiqilib, ko‘p mehna
alab qiladigan ja ayonla ni o‘liq mexaniza siyalash a ishlab chiqa ish ja ayonla ini
a oma lash i ish o‘ ganilmoqda. Tola a lin e la si a ini oshi ishga alohida e’ ibo qa a ilmoqda.
Ko xonaning exnologik ja ayoni qo‘lda a mashinada e ilgan kuchli i loslangan a nam pax a
xomashyosini si a li qay a ishlashni a’minlashi ke ak.
Pax a xomashyosi a olasini das labki ishlash bosqichla da ozalashning oqilona a iq isodiy
maqsadga mu o iqligi kuchli i loslangan pax ani qo‘lda a mashinada e ilgan bi lamchi ishlo
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
343
be ishning o‘gʻ i exnologik ja ayonini ishlab chiqishni aqozo e adi. Shu bois pax ani yupqa olali
a alikli ozalash sohasidagi bi qa o naza iy a amaliy masalala ni o‘ ganish a ishlab chiqish juda
dolza b hisoblanadi.
Ingichka olali pax a na la ining bi inchi na la i alikli pax a ozalash mashinala ida qay a ishlanadi.
Valikli jinla o‘ na ilgan ko xonala da chigi li pax ani ozalash naza iyasi a amaliyo i hali oʻliq
i ojlanmagan. Bi oq bu ja ayonning ingichka olali pax ani qay a ishlash uchun a a ozalashdan
us unligi aniqlandi, bu esa alikli pax a ozalashni i ojlan i ish uchun keng is iqbolla ni ochib be di.
Asosiy qism: Pax a ozalash sohasidagi adqiqo la olimla B.I. Rogano , S.D. Bal abae , I.L.
Sa chenko, I.V. Zaxa o , I.K. Xa izo , E.B. Malko , A.I. Pa lyak, S. Zul ano a boshqala . A ali
jinla o‘ na ilgan ko xonala da pax ani ozalash ko xonala ini o‘ ganish ishchi qismla ning ishlashi
o‘ asidagi bog ‘liqlikni aniqladi a ula ning mahsuldo ligini sezila li da ajada oshi di. Valikli jinla
o‘ na ilgan ko xonala da pax a ozalash mashinala ida aqa kichik ishla baja ilgan, ula ning ishlash
amoyilla i bo‘yicha umumiy xulosa qilu chi ik la yo‘q.
Shuni a’kidlash ke akki, alikli jinli ko xonala da pax a ozalash za odla ining ishlashi xo ijda
ye a li naza iy asosga ega emas. Haligacha ingichka olali pax a ozalash bo‘yicha keng qam o li
adqiqo la o‘ kazilmagan. Shuning uchun biz naza iy a ekspe imen al ma’lumo la asosida ingichka
olali pax a ozalash osi asining eng sama ali kons uksiyasini ya a ish a alikli ozalashda chigi li
pax a ozalashning op imal ja ayon sha oi la ini aniqlashga ki ishdik.
Ushbu maqolada biz akli e ayo gan yangi mashinala ning ishlab chiqa ish sama ado ligini oshi ish
a pax a olasi si a ini oshi ishga qa a ilgan kons uk i modi ika siyala ni akli qilamiz. O‘z-o‘zidan
qizib ke ishining oldini olish uchun uzoq mudda li saqlash aq ida nam pax a ha o a ini da iy
kuza ishga alohida e’ ibo be ilishi ke ak. Toyala da yoki yopiq saqlash joyla ida saqlanadigan
namlik yuqo i bo‘lgan pax a xom ashyosi qa lam balandligi 1-2 me da ham qiziy boshlaydi. Aga
uni so u ish a qu i ish cho ala i ko‘ ilmasa, pax a kuchli o‘z-o‘zidan isi ishdan angi o‘zga adi,
sa gʻish angga aylanadi. 60-70 ° S ha o a da olaning mus ahkamligi yo‘qoladi a chigi la
yomonlashadi, shuningdek, o‘q jiga ang bo‘ladi.
Pax a ye ish i ishning o‘sishi a mashina e ishning jo iy e ilishi bilan e ilgan xomashyoning namligi
o di.
Pax a xomashyosi yuqo i namlikda (bi inchi na la uchun 11-12% dan yuqo i, quyi na la uchun 13-
14% dan o iq) uzoq mudda saqlanganida u oʻz-oʻzidan qizib ke adi, bu esa olaning qay a ishlash
xususiya la ining keskin pasayishiga a u ugʻlik si a ining yomonlashishiga olib keladi. Buning
oldini olish uchun chigi li pax ani ezda qu i ish yoki p o ilak ika cho ala ini ko‘ ish ke ak.
Bi oq yigʻim- e im a saqlash amaliyo i shuni ko‘ sa adiki, yigʻim- e im a ye kazib be ishning
yuqo i su ’a la i u ayli ba cha ki u chi namlik yuqo i bo‘lgan chigi li pax aning qu i ish a ozalash
inshoo la ida qu i ilishini a’minlab bo‘lmaydi. Shuning uchun e im punk la i ka a miqdo dagi
chigi li pax ani uzoq mudda saqlashga majbu . O‘z-o‘zidan isi ishning oldini olish uchun asosiy
p o ilak ika cho asi nam ha oni olishdi . Hozi gi aq da xa o chiqa ish usuli qoʻlda qazilgan oya
uzunligi boʻylab 1,5 x 0,6 m oʻlchamdagi koʻndalang kesimdagi unnella o qali keng qoʻllaniladi.
Pax a xomashyosining o‘z-o‘zidan isishi namlik da ajasi 13-14% dan yuqo i bo‘lganida boshlanadi
a doimiy yoki klas e li bo‘lishi mumkin. Klas e ipidagi o‘z-o‘zidan isi ish qu uq pax a xom
ashyosining qoziq yoki yopiq ombo iga oz miqdo da nam pax a ushganda yoki yomgʻi pay ida su
ki ib ke ganda sodi bo‘ladi.
Uyaning isishi ham jiddiy xa ugʻdi adi, chunki u qo‘shni hududla ga a qaladi a ka a miqdo dagi
pax a xom ashyosiga za a ye kazishi mumkin.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
344
Isi ish aniqlangan pax a xomashyosining pa iyasi sa alanadi a qisman yoki o‘liq pu lanadi a
belku aklanadi; aga ke ak bo‘lsa, pax a xom ashyosi qu i gichla da qu i iladi.
260–270 mm H2O s a ik bosim os ida ishlaydigan ma kazdan qochma en ilya o yo damida
o‘gʻ idan- o‘gʻ i saqlash ombo ida pax a xom ashyosi o qali ha o pu lanishi mumkin. Shu maqsadda
saqlash joyi yoki yopiq ombo xonaning agida eshikla i bo‘lgan kanalla yoki qu u la o‘ na iladi.
Ha o qu u la a eshikla o qali xom pax a qa lamiga o‘ ib, uni so u adi a bug‘si a ida namlikni
olib ashlaydi.
1 m³ pax a xom ashyosini namsizlan i ish uchun daqiqada yoki bi onna pax a xom ashyosiga 5-6 m³
ha o ke ak bo‘ladi. Pax a xom ashyosining namligiga qa ab namsizlan i ish 2 soa dan 6 soa gacha
da om e ishi mumkin.
Pax a pne ma ik usulda ma kazdan qochma en ilya o a uzunligi 60 me dan 120 me gacha
bo‘lgan assimilya siya qu u idan oydalangan holda ku aklandi. Qu u o qali ashishda pax a
bo‘sha iladi, namsizlan i iladi a so u iladi. Biz pax a olasi massasining saqlash aq ida o‘z-o‘zidan
siqilishiga o‘sqinlik qiladigan elas ik kuchla ini aniqladik; shuning uchun o‘dala o asidagi a
ichidagi hajmning bi qismi ha o bilan o‘ldi iladi. Bu oxi gi hola , xususan, o‘z-o‘zini isi ish a
qu i ish pay ida pax a namsizlan i ish uchun ishla iladi.
1-jad al
Pax a xomashyosini saqlashda hajm o‘g‘i ligini
o‘ acha hisoblash qiyma la i
Saqlash usuli
Yuqo i na la
Quyi na la
Oʻ acha pax a
xomashyosi
Yupqa sh apelli
pax a xomashyosi
Oʻ acha pax a
xomashyosi
Yupqa sh apelli
pax a
xomashyosi
Yopiq
ombo la da
1600−1800
1800−2000
1800−2000
1900−2100
Ochiq
xi monda
2000−2200
2200−2400
1900−2100
2100−2200
Toyala ni majbu iy shamolla ish yuqo i namlikli pax a xom ashyosining abiiy xususiya la ini saqlab
qolishning asosiy usulla idan bi idi . TTYSI labo a o iyasida olib bo ilgan adqiqo la shuni
ko‘ sa diki, namligi 18% gacha bo‘lgan pax a o‘gʻ i shamolla ilsa a qo‘lda shakllan i ilsa, uzoq
aq da omida saqlanishi mumkin. Pax aning o‘zini qizib ke ishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun ha o
eks ak siyasidan oydalanilganda, andan eng uzoqda joylashgan saqlash joyla ida akuum kamida
78 Pa bo‘lishi ke ak.[9].
Shunday qilib, pax a xomashyosining gʻa amla ini en ilya siya qilishda uni namsizlan i ish
in ensi ligi hosil bo‘lish usuliga bogʻliq emas a saqlash ombo ining nazo a punk la ida s a ik bosim
bilan boshqa ilishi mumkin, uning qiyma i 80 dan 130 Pa gacha o‘zga ishi mumkin [10].
Belku aklash, ashish a saqlash ja ayonida, ayniqsa, mayda qoldiqla shunchalik aollashadiki, uni
aj a ish uchun ko‘p qismli pin-ba aban ozalagichla ke ak bo‘ladi.
Xulosa.
Maqolada pax a xomashyosini qay a ishlash, saqlash a qu i ish bo‘yicha ma jud muammola a
ula ning sama ali yechimla i keng yo i ilgan. Xususan, qo‘lda a mashinada e ilgan, yuqo i namlik
a i loslanish da ajasiga ega chigi li pax ani mexaniza siyalashgan a a oma lash i ilgan izimla
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
345
asosida qay a ishlash za u a i asoslab be ilgan. Shuningdek, alikli jinla dan oydalanish o qali
ingichka olali pax ani qay a ishlash sama ado ligi oshi ilishi mumkinligi a’kidlangan.
-Nam pax aning o‘z-o‘zidan qizib ke ishi muammosi uning saqlanish mudda i, namlik da ajasi a
en ilya siya sha oi la i bilan be osi a bog‘liqligi aniqlangan. Bu ja ayonga qa shi p o ilak ik cho a-
adbi la si a ida belgilangan: o‘g‘ i en ilya siya, majbu iy ha o aylanishi, ma kazdan qochma
en ilya o la dan oydalanish a namlikni pasay i ish.
-Maqolada akli e ilgan yangi exnologik yondashu la – jumladan, pne ma ik ashish, qa lamla
o asiga ha o yubo ish a o‘dala ni elas ik kuchla o qali siqilishdan saqlash – na aqa saqlash
xa sizligini a'minlaydi, balki ola si a ini ham saqlab qolishga xizma qiladi. Shuningdek, pax a
ozalashda ilmiy- adqiqo ishla ini kengay i ish a alikli jinla asosida ishlo be ish exnologiyasini
yanada chuqu oq o‘ ganish za u ligi ko‘ sa ildi.
Adabiyo la o‘yxa i
1. Usmono D.A. Pax a xomashyosini xo ijiy a alashmala dan ozalash sama ado ligini
o‘ ganish // Diss. Cand. exnika anla i. Toshken . - 1981 yil.
2. Xolmu zaye A.A., Tohi o I.X., Oxunjono Z.N. Zonada pax a chi inla ining ka yolaning
epasidan aks e i u chi iso gacha ha aka lanishi // Zamona iy an a a‘lim muammola i. – 2019.
– No 11-2 (144).
3. Usmono D.A., Ka imo R.X., Po‘lo o K.K. To‘ ba abanli ozalagichning ishlashini
exnologik baholash // Zamona iy an a a'lim muammola i. - 2019 yil - No 11-1 (144).
4. Usmono D.A., Uma o a M.O., Jumae N.K. Xom pax a ozalash osi asining ba aban u i
a axla ni ozalash a mogʻining shakli uchun ja ob yuzasi p oek siyala i g a igini qu ish //
Zamona iy an a a'lim muammola i. - 2019 yil - No 11-1 (144).
5. Usmono D.A. a boshqala . Pax a xomashyosini mayda xo ijiy a alashmala dan ozalash
sama ado ligini o‘ ganish // Zamona iy an a a’lim muammola i. - 2019 yil - No 11-1 (144).
6. Usmono , D.A., Uma o a, M.O., Abdullae a, D.T., & Bo i o , A.A. (2019). Pax a
xomashyosini mayda begona a alashmala dan ozalash sama ado ligini o‘ ganish. Zamona iy an a
a’lim muammola i, (11-1 (144)).
7. Usmono D.A., A zie S.S., Madamino J.Z. Qoziqli ba aban spinne la ining geome ik
pa ame la ini anlash // Zamona iy an a a'lim muammola i. – 2019 yil – 10-son (143).
8. Usmono D.A., Xolmu zae A.A., Uma o a M.O., Valixono D.A. Qoziqli ba aban
qoziqla ining geome ik pa ame la ini anlash // Zamona iy an a a'lim muammola i. – 2019 yil –
12-son (145). 34-36.
9. Usmono A.U. a boshqala . Mashinada e ilgan pax a xomashyosini ozalash masalasi
bo‘yicha. «Chigi li pax asanoa », 1973 yil, 2-son, b. 13
10. Usmono , A.U. a boshqala , “Tozalash e ek ini kuchay i ish uchun pax a xomashyosini pin
ba abanida pu lashdan oydalanish”. Pax a sanoa i, 4-son, 1973 yil.
11. B.G. Qodi o a boshqala . Pax a xomashyosini qabul qilish, ayyo lash a saqlash ahlili.
«Chigi li pax asanoa », 1989 yil, 3-son, 5-6-be la .
12. B.G. Qodi o . Pax a xomashyosini o‘z-o‘zidan isi ish ja ayonini modellash i ish. Pax a
sanoa i.-1989.-№4. –8-9-be la .
13. Usmono D.A., Pa pie A.P., Uma o a M.O. Pax a xom ashyosini mayda qoldiqla dan
ozalo chi. //Zamona iy an a a’lim muammola i. – 2020. – 1-son (146). 6-9.
14. Usmono , D. A., Xolmu zae , A. A. a Uma o a, M. O. (2019). Dalada pax a xomashyosini
qu i ish a ozalash. Zamona iy an a a’lim muammola i, (12-2 (145)).
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
346
15. Usmono , D. A., Xolmu zae , A. A., Uma o a, M. O. (2020). INCHIK TOLALI PAXTA
HOMOSI NAVLARINI TOZALASH SAMARALILIGINI O‘ ganish. Zamona iy an a a’lim
muammola i, (1 (146)).
16. Usmono , D. A., Xolmu zae , A. A., Uma o a, M. O., Valixono , D. A. U. (2019). Ba aban
ipidagi pax a ozalash osi asining axla ni ozalash mashining shaklini o‘ ganish. Zamona iy an a
a’lim muammola i, (12-1 (145)).
