PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
96 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
Muloqo psixologiyasi: sama ali aloqa a inglash ko‘nikmala i.
Ami o a Nodi a Shamshiye na
Al aganus Uni e si e i Psihalogiya PS-23-1 gu uh alabasi.
Anno a siya: Ushbu maqolada muloqo psixologiyasining asosiy jiha la i, insonla
o‘ asidagi sama ali aloqa a aol inglash ko‘nikmala ining ahamiya i yo i ilgan.
Muloqo ning kommunika i , in e ak i a pe sep i omonla i ahlil qilinib, ula ning
shaxsla a o munosaba la da u gan o‘ ni ko‘ sa ib be ilgan. Shuningdek, aol
inglashning asosiy amoyilla i, sama ali muloqo ning psixologik sha la i hamda
muloqo ja ayonida uch aydigan o‘siqla ahlil qilingan. Maqolada kel i ilgan ilmiy
ik la a amaliy a siyala shaxsiy hamda kasbiy aoliya da muloqo madaniya ini
i ojlan i ishga xizma qiladi.
Kali so‘zla : muloqo psixologiyasi, sama ali aloqa, aol inglash, muloqo
madaniya i, shaxsla a o munosaba , no e bal muloqo , empa iya, psixologik o‘siqla ,
kommunika i ja ayon, muloqo ning a kibiy qismla i.
Ki ish: Inson hayo i da omida muloqo muhim o‘ in u adi. Ha bi inson kundalik
aoliya ida oila a’zola i, do‘s la i, hamkasbla i a jamiya ning boshqa a’zola i bilan
aloqa o‘ na adi. Aynan muloqo ja ayonida inson o‘z ik ini i odalaydi, boshqala ning
ik ini ushunadi a o‘za o aj iba almashadi. Shu bois muloqo insonning ij imoiy
hayo da shakllanishi a i ojlanishida aj almas ja ayon hisoblanadi. Psixologiya anida
muloqo shaxsla a o o‘za o a’si ning mu akkab izimi si a ida o‘ ganiladi. Muloqo
o qali na aqa axbo o uza iladi, balki insonla ning hissiy hola i, munosaba i a
dunyoqa ashi ham shakllanadi. Zamona iy hayo da sama ali aloqa o‘ na ish,
boshqala ni inglash a o‘g‘ i ushunish qobiliya i shaxsning madaniya i hamda
psixologik ye ukligini i odalaydi. Bugungi kunda shaxsiy hayo da, a’limda a ish
ja ayonida mu a aqiya ga e ishish uchun muloqo madaniya i, ayniqsa, aol inglash
ko‘nikmala ini i ojlan i ish za u . Chunki inson boshqala ni inglab, ula ning ik ini
anglash o qali o‘z dunyoqa ashini kengay i adi a sog‘lom munosaba la o‘ na adi.
Shu sababli muloqo psixologiyasi masalala ini o‘ ganish a sama ali aloqa usulla ini
amaliyo ga a biq e ish hozi gi da da dolza b ahamiya kasb e moqda.
Adabiyo la ahlili a me odla : Muloqo psixologiyasi bo‘yicha ilmiy adqiqo la
XX as ning ikkinchi ya midan boshlab jadal i ojlana boshladi. Bu sohada us olimla i
A.A. Leon ye , B.F. Lomo , V.N. Myasishche , hamda g‘a b psixologla idan K.
Roje s, E. Be n, A. Meh abianla ning ishla i muhim o‘ in egallaydi. Ula ning
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
97 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
adqiqo la ida muloqo ja ayoni insonning uhiy kechinmala i, ij imoiy aj ibasi a
o‘zini anglash ja ayoni bilan be osi a bog‘liq ekani a’kidlanadi. A.A. Leon ye ning
ik icha, muloqo — bu inson aoliya ining muhim shakli bo‘lib, u axbo o almashish,
o‘za o a’si a ushunishni o‘z ichiga oladi. B.F. Lomo esa muloqo ni insonla
o‘ asidagi ij imoiy munosaba la ning asosiy mexanizmi si a ida alqin e adi.
Gumanis ik yo‘nalish akili K. Roje s aol inglashni shaxsla a o muloqo da ishonch
a samimiylikni mus ahkamlo chi asosiy psixologik osi a si a ida e’ i o e gan.
So‘nggi yilla da o‘zbek psixologla i omonidan ham muloqo ning madaniy a ij imoiy
xususiya la ini o‘ ganishga bag‘ishlangan ishla olib bo ilmoqda. Xususan,
O‘zbekis on Milliy uni e si e i a Toshken da la pedagogika uni e si e i olimla i
omonidan shaxsla a o muloqo madaniya i, kommunika i kompe ensiya a inglash
madaniya ini i ojlan i ish masalala i bo‘yicha ilmiy maqolala chop e ilgan. Ushbu
adqiqo la da milliy qad iya la asosida muloqo madaniya ini shakllan i ishning
o‘ziga xos jiha la i yo i ib be ilgan. Mazku adqiqo da ahliliy, aqqoslash,
psixologik kuza ish a umumlash i ish me odla idan oydalanildi. Adabiyo la
ahlili o qali muloqo ja ayonining naza iy asosla i o‘ ganildi, aol inglashning
psixologik mexanizmla i aniqlash i ildi, shuningdek, sama ali aloqa o‘ na ish
omilla ini aqqoslash o qali umumiy xulosala chiqa ildi. Shuningdek, amaliy
kuza ishla asosida u li yoshdagi shaxsla o‘ asidagi muloqo da uch aydigan
o‘siqla , e’ ibo ye ishmo chiligi a no e bal belgila ni no o‘g‘ i alqin qilish hola la i
o‘ ganildi. Olingan na ijala muloqo psixologiyasi naza iyasini amaliy hayo ga a biq
e ishda oydali bo‘lishi mumkin.
Muhokama: O‘ kazilgan ahlilla shuni ko‘ sa adiki, sama ali muloqo a aol inglash
shaxsla a o munosaba la ning si a ini belgilo chi eng muhim omilla dandi . Inson o‘z
ik ini aniq i odalash bilan bi qa o da, suhba doshining so‘zla ini diqqa bilan
inglashni ham o‘ ganishi za u . Faol inglash na aqa axbo o ni o‘g‘ i qabul qilish,
balki suhba doshga hu ma , ishonch a e’ ibo bildi ish osi asi si a ida ham ka a
ahamiya ga ega. Psixologik jiha dan qa alganda, muloqo da inson aqa so‘z o qali
emas, balki ana ili, mimika a ohang o qali ham o‘z ik ini i odalaydi. Shuning uchun
no e bal belgila ni o‘g‘ i alqin e ish ham sama ali aloqa uchun za u di . Ayniqsa,
kundalik hayo da yoki ish muhi ida suhba doshning kay iya i, yuz i odasi a o oz
ohangini sezish o qali u bilan o‘g‘ i psixologik aloqa o‘ na ish mumkin. Tahlilla
shuni ko‘ sa diki, muloqo ning sama ado ligi ko‘p jiha dan suhba doshla ning hissiy
hola iga, o‘za o hu ma da ajasiga a e’ ibo iga bog‘liq. Aga inson muloqo
ja ayonida o‘zini boshqala o‘ niga qo‘yib ko‘ sa, empa iya namoyon e sa, bu o‘za o
ushunishni yanada mus ahkamlaydi. Bundan ashqa i, aol inglash madaniya i
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
98 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
o‘qi u chi a alabala , ahba a xodimla , o a-ona a a zandla o‘ asidagi sog‘lom
munosaba la ni shakllan i ishda muhim o‘ in u adi. Shu bois, psixologla muloqo
madaniya ini i ojlan i ishni shaxsiy i ojlanishning aj almas qismi si a ida
baholaydila . Yana bi muhim jiha shundaki, muloqo dagi o‘siqla — be a qlik, hissiy
a anglik yoki s e eo ipla — ko‘pincha insonning ichki hola idan kelib chiqadi. Bu
o‘siqla ni yengish uchun inson o‘zini ahlil qilishni, his- uyg‘ula ini boshqa ishni a
ijobiy ik lashni o‘ ganishi lozim. Umuman olganda, muloqo psixologiyasi insonning
o‘zini anglash, boshqala bilan munosaba o‘ na ish a ij imoiy muhi ga moslashish
ja ayonida muhim o‘ in u adi. Shu sababli, muloqo a inglash ko‘nikmala ini
shakllan i ish ha bi shaxs uchun za u psixologik eh iyoj hisoblanadi.
Na ijala : O‘ kazilgan ahlilla a kuza ishla shuni ko‘ sa diki, muloqo inson
hayo ining aj almas a kibiy qismi bo‘lib, u o qali inson o‘z ik ini i odalaydi,
boshqala ni inglaydi a ij imoiy aj iba o i adi. Sama ali aloqa insonla o‘ asida
o‘g‘ i ushunishni a’minlab, o‘za o hu ma a ishonchni mus ahkamlaydi. Muloqo
ja ayonida aniqlik, diqqa a moslashu chanlik yuqo i bo‘lgan holla da suhba ijobiy
na ijaga olib keladi. Faol inglash ko‘nikmala i shaxsla a o munosaba la da alohida
o‘ in u adi. Suhba doshni diqqa bilan inglash, uning hissiyo la ini ushunish a unga
e’ ibo li bo‘lish muloqo ni yanada sama ali qiladi. Tinglo chi shaxsning ochiq, sab li
a e’ ibo li bo‘lishi suhba doshda ishonch hissini uyg‘o adi hamda o‘za o ushunishni
kuchay i adi. Shuningdek, no e bal osi ala — ya’ni ana ili, mimika, qa ash, o oz
ohangi a imo-isho ala — muloqo ja ayonining aj almas qismi ekanligi aniqlandi.
Ula o qali inson so‘z bilan ay magan his- uyg‘ula ini i oda e adi. Shu bois ana ilini
o‘g‘ i anglash a uni ongli a zda qo‘llash muloqo sama ado ligini oshi adi. Tahlilla
na ijasida muloqo dagi psixologik o‘siqla — e’ ibo sizlik, hissiy a anglik, no o‘g‘ i
ushunish yoki be a qlik — insonla o‘ asidagi aloqa si a ini pasay i ishi aniqlangan.
Bu o‘siqla ni yengish uchun empa iya, o‘zini ahlil qilish a his- uyg‘ula ni
boshqa ish ko‘nikmala ini i ojlan i ish muhimdi . Muloqo psixologiyasining amaliy
ahamiya i shundaki, aol inglash a sama ali aloqa ko‘nikmala ini shakllan i ish
na aqa shaxsiy, balki kasbiy mu a aqiya uchun ham muhim omil hisoblanadi. Ushbu
ko‘nikmala insonning ij imoiy moslashu ini, uhiy ba qa o ligini a boshqala bilan
sog‘lom munosaba la o‘ na ish qobiliya ini kuchay i adi.
Xulosa: Muloqo psixologiyasi insonla o‘ asidagi o‘za o munosaba la ning asosiy
poyde o ini ashkil e adi. Sama ali aloqa a aol inglash ko‘nikmala iga ega bo‘lish
na aqa shaxsiy hayo da, balki kasbiy aoliya da ham mu a aqiya kali i sanaladi.
Tadqiqo ja ayonida aniqlanishicha, muloqo ning o‘laqonli kechishi uchun insonning
emo sional hola i, empa iya da ajasi hamda inglash madaniya i muhim ahamiya ga
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
99 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
ega. Faol inglash suhba doshga hu ma , e’ ibo a ishonch bildi ish osi asi si a ida
shaxsla a o aloqani mus ahkamlaydi. Shu bilan bi ga, muloqo dagi psixologik o‘siqla
— no o‘g‘ i ushunish, hissiy be a qlik yoki no e bal signalla ni e’ ibo siz qoldi ish
— sama ali muloqo ga salbiy a’si ko‘ sa ishi mumkin. Shuning uchun muloqo
ja ayonida ochiqlik, sab , diqqa a samimiya muhim ol o‘ynaydi. Umuman olganda,
sama ali aloqa a inglash madaniya ini i ojlan i ish inson shaxsining psixologik
ye ukligini, ij imoiy muhi da mu a aqiya li aoliya yu i ish qobiliya ini oshi adi. Shu
boisdan, muloqo psixologiyasi na aqa naza iy, balki amaliy ahamiya ga ega bo‘lgan
muhim soha si a ida inson hayo ida ma kaziy o‘ in u adi.
Adabiyo la o‘yxa i
1. Abdu ahmono , A. (2019). Psixologiya asosla i. – Toshken : “Fan a
exnologiya” nash iyo i.
2. Ak amo a, D. (2020). Muloqo madaniya i a psixologiyasi. – Toshken :
O‘zbekis on milliy uni e si e i nash iyo i.
3. Allamu a o , B. (2018). Shaxsla a o munosaba la da kommunika siya
psixologiyasi. – Sama qand: SamDU nash iyo i.
4. Ka imo a, V. (2017). Psixologiya. – Toshken : “O‘qi u chi” nash iyo i.
5. Ma lono a, R. (2021). Faol inglash a sama ali muloqo ko‘nikmala i. –
Toshken : “Yangi as a lodi”.
6. Raximo a, N. (2022). Muloqo da empa iya a psixologik o‘siqla . – Toshken :
TDPU nash iyo i.
7. Saido , U. (2020). Ij imoiy psixologiya: naza iya a amaliyo . – Toshken :
“Iq isod-moliya” nash iyo i.
8. Xodjaye a, M. (2016). Kommunika i psixologiya asosla i. – Toshken :
“Uni e si e ” nash iyo i.
9. Xolma o a, S. (2023). Faol inglash san’a i a psixologik muloqo . – Fa g‘ona:
FDU nash iyo i.
10. Yusu o a, G. (2019). Pedagogik muloqo psixologiyasi. – Toshken : “Fan a
exnologiya” nash iyo i.
